Francesco Amoroso

OD NICOŚCI DO PEŁNI W BOGU

Z włoskiego przetłumaczył

PALLOTTINUM

Ks. Franciszek Bogdan SAC

POZNAŃ 1991

Tytuł oryginału

Dal nulla al tutto. II cammino spirituale di Yincenzo Pallotti, Roma 1981

Redaktor Aldona Fabiś

ISBN 83-7014-154-4

ZA ZEZWOLENIEM WŁADZY DUCHOWNEJ

Opracowanie html ks. Kazimierz Stasiak SAC

DO CZYTELNIKA

1. Drogi Czytelniku, ufam, że ujrzawszy ten tytuł książki nie będziesz oczekiwał traktatu o duchowości czy omawiania jakiejś ascetycznej metody lub teorii świętości. Spotkałoby Cię rozczarowanie, bo mnie chodziło właśnie o to, by nie pisać teoretycznego podręcznika czy książki na tamat kultury duchowej.

Przeciwnie, starałem się, abyś mógł usłyszeć żywy głos św. Wincentego w jego własnej osobie. Bo istotnie, celem tych kart nie jest chęć dorzucenia czegoś do wiedzy, lecz pragnienie pobudzenia Cię do bardziej zdecydowanego kroczenia drogą świętości; i wydawało mi się, że aby to osiągnąć, nie ma nic lepszego niż ułatwienie Ci bezpośredniego kontaktu ze Świętym.

Wyszła jednak z tego książka dość dziwna: mieszanina cytatów i refleksji, nieco historii, analizy i niemało modlitw. Dla osiągnięcia celu nie miałem jednak innego wyboru, zwłaszcza gdy zdecydowałem się nie przedstawiać wszechstronnego opracowania doświadczeń i nauki św. Wincentego; bo właśnie, jak to już zaznaczono, chciałem przede wszystkim uniknąć sprowadzania jego osobistych przeżyć do jakiegoś systemu.

Toteż obecne dzieło jest książką nie tyle do czytania, co do medytowania. Powinieneś włożyć w to całą swoją duszę; owszem, jeżeli chcesz odczuć w niej prawdziwą słodycz, musiałbyś się tak usposobić, by zaakceptować jej cele. I nie spiesz się. Jeżeli znajdziesz coś, co każe Ci myśleć, myśl i przeczytaj jeszcze raz. Niekiedy rzecz jest zapoczątkowana — doprowadzić ją do końca powinieneś właśnie Ty sam. O wielu sprawach nie ma nawet wzmianki, ale możesz je odnaleźć, jeżeli o tym pomyślisz. Natkniesz się nieraz na słowa pisane kursywą — nie ma ich w oryginale Świętego; umieściłem je jednak, aby opuszczając szersze wywody, zwrócić na nie Twoją uwagę.

Przedstawiony przeze mnie materiał w całości jest autentyczny — przytaczam Ci źródła. Nie pozwoliłem sobie nawet na dokonywanie wyboru — położyłem przed Tobą wszystkie środki, jakie dla osiągnięcia świętości św. Wincenty stosował i zalecał. Może niektóre z tych rzeczy, które czynił lub głosił, nie mają już dziś wzięcia; ja jednak nie czułem się upoważniony do pominięcia czegokolwiek, gdyż moim zadaniem jest powiedzieć Ci, na jakich to drogach Wincenty Pallotti stawał się takim Świętym, jakim się stał istotnie. Postanowiłem powiedzieć wszystko, abyś wobec pewnych poczynań czy sugestii, które mogłyby Ci się wydawać mało pociągającą spuścizną minionej epoki, wiedząc z jakiego wywodzą się źródła, zanim je odrzucisz, postawił sobie przynajmniej pytanie, czy błędna jest droga, jaką szedł św. Wincenty, czy też nasze społeczeństwo tak bardzo odmieniło nasze odczucia, że trudno nam już akceptować propozycje Świętego.

W przedstawianiu treści tekstów kierowałem się ich chronologią, bo dla ukazania dziejów duszy jest to bardziej naturalne, a także bardziej stosowne do uwidocznienia etapów pochodu i szybkości biegu; by zaś zaradzić fragmentaryczności właściwej takiemu porządkowi, posłużyłem się szeregiem syntez łączących krok za krokiem wszystko w jeden nieprzerwany ciąg.

Dzieło niniejsze zwraca się przede wszystkim do osób szlachetnych, gotowych do przyjęcia światła Ducha Świętego bez lęków i kompromisów oraz do uczynienia zeń sensu życia. Ani sił, ani wytycznych dla naszego postępowania nie możemy czerpać z otaczającego nas świata — światło i moc pochodzą od Boga. Genialne w najwyższym stopniu jest to działanie Boże oraz oddziaływanie tego światła i mocy na tych, co o to proszą.

Wyrażam podziękowanie w związku z tą książką Drogiemu Księdzu Józefowi Ranocchiniemu, który wiele lat przedtem pierwszy nalegał na mnie, bym podjął tego rodzaju pracę.

I tak nie pozostaje mi już nic innego, jak życzyć Ci, mój dobry Przyjacielu, miłej i owocnej lektury.

2. ŹRÓDŁA

ŹRÓDŁA BEZPOŚREDNIE

San Vincenzo Pallotti, pełne wydanie dzieł staraniem ks. Fr. Mocci SAC, Generalat Stowarzyszenia Apostolstwa Katolickiego, Rzym. Skrót :OOCC. Numer rzymski oznacza tom, numer arabski stronicę.

Lettere e brani di lettere del Ven. Vincenzo Pallotti — Listy i wyjątki z listów W. Pallottiego, Rzym 1930, staraniem ks. J. Hettenkofera. Skrót: Lett. i nr danego listu.

Collezione spirituale... — Modlitwy, rozważania, rady..., Rzym 1933, staraniem J. Hettenkofera. Skrót: Collez. spirit. z podaniem stron.

San Vincenzo Pallotti, Iddio, Amore infinito — Bóg, Miłość Nieskończona, tekst przystosowany przez ks. G. Sacchettiego, Rzym 1977. Skrót: B.M.N. z podaniem strony. (Brak polskiego przekładu przystosowanego tekstu.)

San Vincenzo Pallotti, I Pręgi delia Vita Religiosa — Wartości życia zakonnego — tekst przystosowany ks. Sacchettiego, Rzym 1977. Skrót: MR (Miesiąc Maj dla zakonników) z podaniem strony. (Brak polskiego przekładu tego tekstu.)

Ven. Vincenzo Pallotti, Mese di Maggio ad uso degli ecclesiastici — Miesiąc Maj dla duchownych — Rzym, Pob. Stow. Mis., Via Pettinari 57. Skrót: ME z podaniem strony. Przekład polski, zob. Wybór Pism I s. 17, n. 26.

ŹRÓDŁA POŚREDNIE

Proces Informujący i Proces Apostolski (w sprawie życia Pallottiego).

Melia R., The Life of the Servant of God Yincent Pallotti, Londyn 1871.

Orlandi C.M., Memorie Storiche delia Chiesa del Santissimo Salva- tore in Onda, Rzym 1888.

Tenże, Compendio delia vita delia Ven. Elisabetta Sanna, Rzym 1887. (Szkic życia wiel. Elżbiety Sanny.)

Vaccari L., Compendio delia vita del Ven. Servo di Dio Vincenzo Pallotti, Rzym 1888. (Szkic życia W. Pallottiego.)

De Geslin, Le Pere de Geslin De Kerselon d'apres ses souvenirs, Paryż 1892.

Co do źródeł bezpośrednich, to najwięcej czerpaliśmy z tomów dziewiątego i dziesiątego pełnego Wydania; od nich to głównie pochodzi schemat i osnowa tej książki. Za uprzywilejowaniem tych właśnie tomów stoi ten ważny wzgląd, że to one zawierają trzy zeszyty zapisków, w których Ksiądz Wincenty odnotowywał swe najtajniejsze myśli, plany i rozmowy z Bogiem.

Z tych trzech zeszytów jedynie drugi zawiera treść jednolitą, bo dotyczy tylko przeżycia mistycznego, jakie było udziałem Świętego w roku 1839 w Camaldoli blisko Frascati.

Pierwszy i trzeci zeszyt powstały może z myślą, by jeden zawierał „owoce” rekolekcji, a drugi zbierał postanowienia, pragnienia i okazyjnie formułowane modlitwy; ale w miarę rozrastania się treści nie było to przez Autora podtrzymywane, a jeżeli było, to zagubiło się później przez pomieszanie kartek jednego zeszytu z kartkami drugiego..

Nie jest to jednak wielka szkoda. Ważne, że w tych najbardziej osobistych zapiskach Ksiądz Wincenty wypowiada się z całą pewnością, że jest przed Bogiem, nie martwiąc się zupełnie o stronę literacką, a zwłaszcza nie zakładając, że oko ludzkie spocznie kiedyś na tych jego słowach. Trudno więc wyobrazić sobie jakiś dokument, który cieszyłby się większą gwarancją szczerości.

Nawiązując do tych dwu woluminów, nazwaliśmy je Dziennikiem. W rzeczywistości nie jest to dziennik we właściwym tego słowa znaczeniu. Zapiski te są źródłem ujawniającym nam od roku 1816 do 1850 myśli, uczucia, postanowienia, entuzjazm, skruchę, lęki, cierpienia, radości, błagania, rozważania, plany apostolskie, spisy pobożnych praktyk, owoce z rekolekcji, rachunki sumienia, przeżycia mistyczne i przygotowywanie się Wincentego na śmierć; a wszystko z takim bogactwem szczegółów i z tylu datami, że pozwala to na dokładne odtworzenie drogi Autora do świętości.

Część pierwsza

3. START DO ŚWIĘTOŚCI

PIERWSZE KROKI

4. Rok 1816

W kartkach, na których Ksiądz Wincenty spisywał postanowienia i modlitwy, data 1816 została zaznaczona na początku pierwszego Regulaminu życia, jaki on sam sobie wytyczył (X 519) — a jest to rok pierwszych znanych nam jego rekolekcji. Ale rok ten nie był na pewno początkiem dążenia do świętości Wincentego, bo przyjmując 15 kwietnia 1811 roku tonsurę, dokonał on już swego wyboru, poddając się pod kierownictwo czcigodnego kapłana ks. Bernardyna Fazziniego. Nie pomniejsza to jednak znaczenia owej daty na duchowej drodze Pallottiego, gdyż rok 1816 jest rokiem jego przystąpienia do subdiakonatu, który uważany był wtedy za święcenia wyższe, zwiastujące już bliskość kapłaństwa, stąd owa konieczność zaangażowania się młodzieńca w wysiłek zmierzający wprost do osiągnięcia najwyższej doskonałości.

W roku 1816 Wincenty Pallotti liczył lat dwadzieścia jeden. Studiował u skolopian, w Kolegium Rzymskim i na Sapienzy — papieskim uniwersytecie Rzymu — wyróżniając się w filozofii i teologii. Pragnął wstąpić do kapucynów, ale nie pozwoliło mu na to kruche zdrowie. Włączył się więc w szeregi duchowieństwa świeckiego, ale bez wstępowania do seminarium — żył nadal na łonie rodziny, pod kierownictwem, jak to już wspomniano, ks. Bernardyna Fazziniego, bardzo cenionego kapelana Instytutu św. Michała z Ripagrande.

5. Rozliczne agregacje

W tymże roku 1816, należąc już do różnych bractw i stowarzyszeń, młody Wincenty wpisał się jeszcze aż do dziesięciu zrzeszeń religijnych. Dla dwudziestoletniego młodzieńca jest to bardzo dużo; a przecież w dniu Oczyszczenia Najśw. Maryi Panny — dziś powiedzielibyśmy „Ofiarowania Pańskiego” — wpisy do zrzeszeń osiągnęły imponującą wprost liczbę, bo aż 35; jedno z tych zrzeszeń miało siedzibę w Genazzano, drugie w Citta delia Pieve w prowincji Arezzo, trzecie w Neapolu. Ale nie chodziło tu o wymyślony sprytnie sposób ciułania odpustów czy zdobycia małym na»- kładem uprzywilejowanej przepustki do nieba.

Dnia 21 września Wincenty otrzymał święcenia subdiakonatu; 11 listopada wpisał się do Trzeciego Zakonu Trynitarzy Bosych, a 25 listopada — do Trzeciego Zakonu św. Franciszka, precyzując, że odbyło się to „około Ave Maria sobotniego” (tj. w porze Anioł Pański — F.B.). W rok potem, wpisując się ponadto do Trzeciego Zakonu św. Dominika, zaznacza z większym jeszcze, pełnym delikatności przejęciem: „było to 2 lutego, dnia poświęconego uroczystości Oczyszczenia Pani mej i najukochańszej Matki Maryi; a było to w niedzielę Siedemdziesiątnicy około południa roku 1817” (X 501).

Posiadamy też zapis profesji złożonej w każdym ze wspomnianych zakonów. A jeżeli chcecie uświadomić sobie, co znaczyły dla niego te wpisy, to posłuchajcie jego własnych słów:

Za najosobliwszym wylewem miłosierdzia Bożego i miłości Pana naszego Jezusa Chrystusa oraz pod opieką naszej więcej niż najukochańszej Matki Maryi Niepokalanej Dziewicy, św. Józefa (i tu ciągnie się lista jakby litanii do Świętych) ja, Wincenty Pallotti, stworzenie więcej niż najnędzniejsze, miałem szczęście złożyć profesję Trzeciego Zakonu św. Ojca Dominika w pierwszym dniu Wielkiego Postu, dnia 4 lutego 1818 roku.

Dnia 12 lutego nastąpiła profesja w Trzecim Zakonie Braci Mniejszych, a 25 — w Trzecim Zakonie św. Franciszka z Asyżu. Fragment końcowy tego tekstu napisany został w języku łacińskim — a łacina jest u Świętego językiem wielkich chwil! — „Panie Jezu Chryste, wspieraj mnie, abym był wierny” (X 503).

Wobec tylu tak delikatnych dodatków dołączanych w toku tego kronikarskiego zapisu, tak świeżych i dokładnych, że wydaje się, jakby Autor nimi się delektował, należy zdać sobie sprawę z tego, że dla młodego Wincentego agregacje te nie były wyrazem jakiegoś niewolniczego ulegania ówczesnym zwyczajom ani nawet faktem „zwyczajnej administracji”, ale czymś na wskroś osobistym, czymś, co w sposób intymny i żywy odbijało się na jego życiu wewnętrznym.

Bo rzeczywiście niemała była dla Wincentego rola tych agregacji, gdyż jego złączenie się z bractwem czy trzecim zakonem stanowiło zacieśnienie więzów w Świętych Obcowaniu. I w rzeczy samej, to wpisywanie się do tylu instytutów zakonnych znaczyło, że stawał się w ten sposób bratem, i to na pełnych prawach, wszystkich Świętych rodziny Dominika, Franciszka, Minimów, Trynitarzy, jak i wszystkich świątobliwych osób z chrześcijańskiego ludu, jakie wchodziły w szeregi jego konfraterni.

Tajemnica Świętych Obcowania odgrywa w duchowości Świętego olbrzymią rolę. Czytelnik sam zauważy, że wszystkie modlitwy Pallottiego rodzą się z Obcowania Świętych, jak i że na tym Obcowaniu się wspierają ; wnet też spostrzeże, że to Obcowanie, dające Wincentemu moc szczególnie skuteczną, stanowi w jego świętości czynnik charakterystyczny i decydujący. (Autor wraca do tego tematu na s. 196-197. F.B.)

6. Pierwszy Regulamin

Posiadamy wykaz praktyk pobożności i pokut rozłożonych na okres tygodnia; wykaz sporządzony z pewnością po uzgodnieniu z kierownikiem duchowym, gdyż zachował się brudnopis prośby o zdanie ojca duchowego, dotyczącej właśnie postanowień co do tych praktyk pobożności. Schemat wydaje się zimny i niepozorny jak wszystkie horaria czy inne tego rodzaju wykazy; zobaczymy jednak niebawem, jak szeroki oddech jawi się w tych suchych i ubogich słowach.

Stosowanie dyscypliny w ciągu jednej godziny przewidziane jest dwa razy w tygodniu, oraz dwa razy używanie łańcuszka. We wtorki i czwartki droga krzyżowa; w środy i piątki — Komunia święta, co w XIX wieku było przywilejem! w poniedziałki psalmy pokutne, w środy Oficjum brewiarzowe za zmarłych oraz praktyki karmelitańskie; w piątki — Koronka do Matki Bożej Bolesnej, w soboty Oficjum o Najśw. Maryi Pannie.

Sam w sobie regulamin nie jest niczym innym niż sporządzonym wykazem; ale ustanowienie dla siebie regulaminu oznacza zdecydowaną wolę czegoś. Taka decyzja woli w naszym wypadku rzuca światło na każdą stronicę i na każde niemal słowo tych stronic, tak że przy każdej linijce zda Ci się słyszeć: „Za wszelką cenę chcę zostać świętym!”

Nie uważamy za potrzebne roztrząsanie w tej chwili sprawy postu, łańcuszka czy dyscypliny — dokładniejsze omówienie tej sprawy lepiej będzie odłożyć na później. A co do Regulaminu, choć przedmiotowo dobry, jest on tylko środkiem i szczeblem drabiny; szczebel zaś sam z siebie nie powoduje wzniesienia; by zyskać na wysokości, trzeba się wspiąć po szczeblach. Podobnie i świętości nie tworzy regulamin, lecz duch, który z niego korzysta. A młody Wincenty zaraz po tygodniowym regulaminie przeprowadza na szczęście cały szereg refleksji i postanowień ujawniających takie poszerzenie poważnego swego zaangażowania, jakiego w poszczególnych zdaniach Regulaminu nie ma nawet śladu.

7. Energia młodego Wincentego

A teraz, na podstawie własnych słów tego młodego człowieka, wyróbcie sobie sami sąd o sile przebicia, jaka uderza w tym pierwszym „skoku”:

Postanawiam czynić wszystko na chwałę Bożą i dla wybawienia dusz czyśćcowych, by wyprosiły mi te łaski, jakich pragnę, by wypowiedziały zdecydowaną wojnę całemu piekłu, by błagały o nawrócenie grzeszników i niewierzących, aby wszyscy ludzie dostąpili zbawienia w najwyższej doskonałości i by doznali ulgi także w swych biedach doczesnych.

Wszystkie swe czynności łączę z czynnościami wszelkich stworzeń, które były, są i będą, oraz postanawiam wykonywać wszelkie akty, przez które te stworzenia, a szczególnie św. Joachim, św. Anna, św. Jan Chrzciciel, św. Józef, Najśw. Maryja i Jezus oddali Panu Bogu naszemu tak wielką chwałę!

Składam Bogu w ofierze wszystkie Msze święte złożone już, jak i te, które są i będą składane w przyszłości na całym świecie w każdym z nieprzeliczonych momentów.

Postanawiam trwać nieustannie w najgłębszym uwielbieniu Prze- najśw. Trójcy i Jezusa w Najśw. Sakramencie oraz w największej czci mej więcej niż najukochańszej Matki Maryi.

W boku Jezusa, mojego więcej niż najdroższego Oblubieńca, składam mą duszę, a oczy — w Jego ranach.

Przy każdym ruchu mojego ciała i w każdym akcie ducha pragnę oddawać Bogu chwałę.

Każdą moją, nawet najdrobniejszą czynność uważać pragnę za rzecz wielkiej wagi, a chciałbym ją wykonać z nieskończoną doskonałością. Któż jednak zdoła pojąć mą nieudolność i moją nędzę?

Niech przeto unicestwione będzie wszystko, co we mnie, i niech we mnie zostanie wszystko, co jest w Jezusie Chrystusie (X 524-528).

Zapis wyróżnia się jasnością pojęć i zdecydowaniem woli: wszystko na chwałę Bożą, zdecydowana wojna z piekłem, zbawienie i jak najpełniejsza doskonałość wszelkich stworzeń, ulżenie ludziom we wszelkich ich biedach doczesnych, najgłębsza i trwająca wiecznie adoracja Trójcy Przenajświętszej, każda, nawet najbardziej niepozorna czynność wykonywana z niedościgłą doskonałością.

Nie jest to program kogoś takiego, co stawia pierwsze kroki; w istocie to plan świętości i apostolstwa, który towarzyszyć będzie Świętemu przez całe jego życie. Zapowiedziany jest tam nawet punkt docelowy jego ascetyki: „niech unicestwione będzie wszystko, co we mnie, i niech we mnie zostanie wszystko, co jest w Jezusie Chrystusie”.

Tym, co u tego młodego człowieka uderza najbardziej, jest niezmierny zasięg jego pragnienia, by wszystko wykonywać dobrze, oraz decyzja jego woli, aby rozpocząć natychmiast, bez zostawiania miejsca na wyjątki czy usprawiedliwienia.

8. Naczelne postanowienie

Niemało mamy zapisków pochodzących z roku 1816, a wydaje się, że niektóre z nich można nawet sprowadzić do daty wcześniejszej. Za to jednak, co Wincenty napisał zaraz po decyzji zostania świętym i to w stopniu najdoskonalszym, powinno się uważać następujące oświadczenie:

We wszystkich mych czynnościach będę się starał wczuwać, jak w danej czynności zachowaliby się Jezus, Maryja, Aniołowie i Święci. W konsekwencji, pragnąc postępować z coraz to większą doskonałością, będę się starał działać podobnie jak oni, wyznając przy tym wielką swą nieudolność (X 5).

I tak postawiona została zasada naśladowania Jezusa Chrystusa, Najśw. Maryi Panny, Aniołów i Świętych. Wyczuwa się w tym przyciągającą moc Świętych Obcowania. I nie chodzi tu o naśladowanie w słowach czy gestach, ale o naśladowanie życiem; chodzi o odtworzenie w sobie samym tych dyspozycji, z jakich rodzić się mogą działania Jezusa, Maryi, Aniołów i Świętych.

Celownik zaś kieruje się wciąż coraz to bardziej ku górze. Znaczy to, że Wincenty zaczyna mierzyć w ten sam cel, tj. w kierunku Aniołów, Świętych, Maryi, Chrystusa Pana, ale niebawem zaczną znikać i znikną zupełnie Święci a nawet Madonna, by ustąpić miejsca tylko Chrystusowi — najwyższemu wzorowi i kresowi wszelkiej świętości.

9. Środek na słabości

Gdy zauważę, że w czymś uchybiłem, wykonam zaraz akt uchybieniu przeciwny, obudzę akt żalu i wyznam swą nędzę dodając akt upodobania w tym coraz wyraźniejszym ujawnieniu mej niedostateczności oraz zaproszę wszystkie stworzenia do podziwiania niedościgłej doskonałości Boga, a największej mej nędzy i bezbożności. Zaznaczę swe uchybienia na piśmie, by otrzymać od ojca duchowego pokutę (por. X 6).

Krótki to, lecz niezmiernie bogaty w treść fragment, stanowiący właśnie jakby pierwszy krok w dalekiej wędrówce. Przede wszystkim zaskakuje mądrość samowychowawcza. Istotnie, gdzież bardziej zdecydowana i bardziej skuteczna niż ta oto zdolność naprawy: wykonam zaraz akt uchybieniu przeciwny, obudzę akt żalu i wyznam swą nędzę, dodając akt upodobania w tym coraz wyraźniejszym ujawnieniu mej niedostateczności oraz zaproszę wszystkie stworzenia do podziwiania niedościgłej doskonałości Boga i mej największej bezbożności, zaznaczę swe uchybienia, by otrzymać od ojca duchowego pokutę?

Mówiąc szczerze, nie potrafię wyobrazić sobie takiego psychologicznego ładunku, który mógłby się równać niniejszemu! Szczegółowy przegląd środków stosownych do kontrolowania wszelkich przejawów woli mówi o decyzji młodego człowieka, który chce najwyższej doskonałości, i to za wszelką cenę.

I nie ma w tej duszy jakiejś zachcianki czy też zewnętrznej ostentacji lub formalizmu. Wezwanie skierowane do wszystkich stworzeń, by uczestniczyły w tym uroczystym przeglądzie, w czasie którego ujawni się nieskończona doskonałość Boża i największa nędza samego młodzieńca, ukazuje już obecność bezgranicznej miłości, zdolnej do stapiania gór i pokonywania przepaści.

Ale tekst ujawnia nam jeszcze jeden, typowy dla duchowości Pallottiego aspekt: owo wzywanie do podziwiania zarówno nieskończonej doskonałości Bożej, jak i własnej nieporównywalnej bezbożności, nie będzie już odtąd odosobnionym faktem, lecz motywem powracającym bez końca. Doskonałość Boża jest dla niego punktem porównawczym: porównywanie siebie z Bogiem — to jego sposób miłowania Boga, a podkreślanie nieskończonej odległości między sobą a Bogiem jest sposobem jego podziwiania i kochania wielkości Bożej.

10. OSOBISTE NASTAWIENIE

11. Na drodze Błogosławieństw

Wincenty, przystępując do określenia, na czym polegać ma jego świętość, za punkt wyjściowy bierze Kazanie na Górze. Zaczyna więc od wyjaśnienia, że u podstaw doskonałości musi leżeć wielkie ubóstwo ducha. A oto, co on przez to ubóstwo rozumie:

Uważając za największego wroga najmniejszą nawet skłonność do tego, co usposabia do zatwierdzenia własnego rozumu i woli, będę się wyzuwał z jednego i drugiego (X 6).

Następuje przegląd innych Błogosławieństw wraz z dołączonymi postanowieniami :

Wszystko, co pozostaje w związku z Bogiem, będę uważał za skarb ukryty i starać się będę o uwolnienie od wszystkiego, co przeszkadza w jego nabywaniu; a i wtedy, gdy go już posiądę będę nadal uważał za skarb dla mnie ukryty, ponieważ do zrozumienia wartości rzeczy dotyczących Boga nie zdołam dojść nigdy.

Podejmę i będę odnawiał jak najskuteczniejsze postanowienie nieulegania nigdy moim skłonnościom i niewiarygodnie wielkiej słabości mojej tak bardzo nędznej natury; nie zaniecham też nigdy działania, jakiekolwiek odczuwałbym przy tym trudności.

Z zaangażowaniem serca i niezachwianą wytrwałością wykonywać będę zarówno to co małe, jak i to co jest wielkie (por. X 7-9).

Wyruszenie w drogę nasuwa myśl pewnego dojścia do mety. Wychodzi się więc z jak najautentyczniejszego ubóstwa ducha pojętego jako wyzucie się z wszelkich upodobań zmysłów, z każdej podniety pychy, z jakiegokolwiek szukania własnego ja. Ale praktykowanie takiego ubóstwa stanowi już samo w sobie doskonałą podatność na natchnienia i łaski Boga — przygotowanie gruntu, który na działanie siewcy odpowie stokrotnym plonem w stosunku do jednego.

A cnoty, jakie tu mają być praktykowane, to cały Chrystusowy program: łagodność, poczucie skruchy, pragnienie sprawiedliwości, miłosierdzie, czystość, umiłowanie pokoju, męstwo w prześladowaniach. Jakże zdecydowany to krok w postępowaniu naprzód: mocna i bardzo skuteczna decyzja, by nie ulegać nigdy skłonnościom instynktów; a taka decyzja woli obejmować ma zarówno małe, jak i wielkie rzeczy.

Program radykalny, nie dopuszczający ani połowiczności, ani zwłoki! A ten młody człowiek wytyczonemu programowi potrafił być zawsze wierny.

12. Kierownik duchowy

Postać ojca duchowego, tak bliska całej ascetyce chrześcijańskiej, w duchowym marszu Pallottiego zaznacza się w szczególny sposób. Liczy się tu jednak nie tyle sama osoba kierownika, co raczej dzielenie się z kimś innym swymi zwycięstwami czy porażkami, a porażkami szczególnie. Oto źródło siły moralnej, które nie uszło uwagi Seneki, a któremu pierwotną wartość przywraca w pełni dobrowolne, okryte tajemnicą wyznanie. Comiesięczne zdawanie sprawy ojcu duchowemu, to dokładniejsze przyglądanie się w lustrze dla spotęgowania zdolności badania siebie i dla żywszego odczucia, że należy się umyć. Stwierdzamy jedno i drugie: częste badanie siebie i referowanie kierownikowi było u Księdza Wincentego praktykowane wiernie od samego zarania jego świętości.

Stawię się przed mym kierownikiem wolny od wszelkiego przywiązania do jakiejkolwiek konkretnej rzeczy; wszystko zaś, co on mi zaleci, zapiszę w mym sercu i wykonam dokładnie uważając to za rozkaz pochodzący od Boga i za coś najdoskonalszego, choćby mi się nawet wydawało, że przez to posłuszeństwo przyszłoby mi coś stracić. Wyrobię sobie przekonanie, że słuchając, będę mógł z tego odnieść ogromną korzyść, a chciałbym raczej umrzeć niż taką pewność utracić.

Błagam Boga, by mojemu kierownikowi raczył udzielić jak najobfitszego światła i łaski, aby mnie do Boga wiódł drogą jak najkrótszą, drogą, że tak powiem, nieskończenie świętą, pewną, doskonałą i dla oczu ludzkich ukrytą.

Nie będę nigdy sam decydował o niczym, choćby mi się coś wydawało najdoskonalszym; bo wolą Bożą jest nie to co myślę czy poznaję, ale co mi jest ukazywane na drodze posłuszeństwa (por. X 9-10).

I tak do motywów psychologicznych, znanych już w pedagogice Seneki, dochodzi waga teologicznego momentu. Bo rzeczywiście, słuchać człowieka z wiarą, że głosi on wolę Pana, stanowi praktykę wyzbywania się swojego ja, kiedy to na miejsce siebie stawia się samego Boga. I nie można nie dostrzec tego, jak wielką moc wewnętrzną stanowi pewność moralna, że słucha się Boga, i jak wielką przedmiotową korzyść niesie ta pewność w przypadku, gdy sam ojciec duchowy jest osobą głębokiej wiedzy i świętości.

13. Na skrzydłach Nieskończoności

W tymże roku 1816 pojawia się i utwierdza, jako podstawowy czynnik świętości Pallottiego, pragnienie idące w bezkresy, czyli w ich rozległość posuniętą aż do nieskończoności, a niekiedy nawet poza nią. Przy pierwszym spotkaniu się z tym jakby absurdalnym słownictwem czujecie się zdezorientowani; ale w dalszym ciągu, gdy wraca ono często, przyzwyczajacie się do niego i zaczynacie dostrzegać, a wreszcie kochać jego przepastne głębiny. To nie bezpłodna gra słów — to tytaniczny wysiłek ducha wyrywającego się wciąż poza siebie i ponad siebie.

Pierwsze pojawienie się jest raczej nieśmiałe:

Muszę wyznać, że pomimo wielokrotnych oświadczeń, iż chcę bez granic cierpieć, bez granic być wzgardzonym i po nieskończoną ilość razy umierać wśród bezgranicznych katuszy, to jednak jest pewne, że anim zdolny, ani mocen cnotliwie znieść nawet powiew cichego wiatru; wszakże mam najpełniejszą pewność, że z pomocą Bożą będę mógł wycierpieć nawet więcej niż powiedziałem, i to w sposób tak heroiczny, że nikt nie byłby zdolny tego pojąć.

Po czym następuje wybuch:

Postanawiam prosić najdroższego mojego Boga Ojca, bym mógł uczynić to wszystko, co dobrego dla Jego chwały już się dokonało, co było można, co można teraz i co by można było uczynić, pomyśleć, zapragnąć i powiedzieć. I pragnę, by każda z tych czynności była mnożona w nieskończoność (por. X 11-13).

14. Oświadczenie generalne

Od tej chwili w Dzienniku zaczyna się pojawiać, czasem nieomal w każdym wierszu, skrót oznaczający „Oświadczenie generalne”, tekst zaś, do którego ten skrót się odnosi, to w pewnym sensie Magna Carta duchowości Autora. Tekst w całej rozciągłości nie jest łatwy do czytania; w pracy jak niniejsza trzeba jednak przytoczyć choćby jego istotne streszczenie. I to właśnie czynimy.

Wszelkie dobro, jakie ja i wszystkie stworzenia spełniliśmy i spełnimy dla chwały Bożej, pragnę, by czynione było — przynajmniej ja tak mówię — z doskonałością nieskończoną.

Chciałbym, aby wszystkie stworzenia mnożone były w nieskończoność przez nieprzeliczone wieczności w każdym nieskończenie małym momencie, i aby każda drobina przemieniała się w niekończące się wszechświaty pełne nieprzeliczonych stworzeń.

I chciałbym, aby każde stworzenie działało w przeszłości i nadal z doskonałością Jezusa i Maryi, aby każde od wszystkich wieków znosiło z miłości ku Bogu najokrutniejsze męczarnie, oraz by każde ze stworzeń pełniło wszystkie cnoty w najdoskonalszym stopniu, aby w nich była bezgraniczna wiara, bezgraniczna nadzieja i bezgraniczna miłość.

I wszystko, co czyniłyby wszelkie stworzenia, pragnę czynić i ja z doskonałością potęgującą się w nieskończoność. Widząc jednak swą nędzę, która jest niezmiernie wielka — by nie powiedzieć bezgraniczna — zapadając się w jej przepaść, z głębi mojego serca tak wołać będę: Panie, uznaję nieskończoną doskonałość Twoją, doskonałość Jezusa, Maryi, Aniołów i Świętych oraz wszelkich stworzeń, i wyznaję nieprzebraną mą nędzę, niewiedzę i bezbożność. Pragnę, aby każde stworzenie mnożone w nieskończoność miłowało Cię i oddawało Ci cześć z doskonałością bez granic.

I z bólem wszelkich stworzeń, z Pawłem na drodze do Damaszku, z Łotrem i Magdaleną błagam Boga o przebaczenie w każdym momencie całej wieczności.

Pragnę, aby uczucia tego mojego doświadczenia towarzyszyły mi przy każdej mej czynności (por. X 57-64).

Oświadczenie to czy wyjaśnienie, w formie mniej lub więcej przepracowanej albo też skrótem OG po prostu przypominanej, znajdujemy niby refren przy końcu każdego niemal zapisu pierwszego zeszytu Dziennika. Oświadczenie to jest pełne żarliwości młodzieńczej; ale godny podkreślenia jest fakt, że Autor nie poprawił go nigdy, że uczynił zeń niby duszę wynurzeń swoich przed Bogiem, i że posługiwał się nim aż do ostatnich dni swego życia. Znaczy to, że Ksiądz Wincenty w swym odnoszeniu się do Boga zachowywał zawsze szlachetny swój rozpęd młodzieńczy, pełen żaru i gotowości na wszystko.

15. Męka Jezusa i Maryi

Ta Męka to jeszcze jeden współczynnik duchowości Autora, który, jak i Świętych Obcowanie, oddziałuje mocą przekonywającego przykładu, potęgą wstawiennictwa i charakterem przyczyny sprawczej. Co do tego punktu, jest on w Dzienniku ledwie zaznaczony, ale ważne jest to, że widnieje, bo Wincenty na stronach tych zbiera wszystkie czynniki mające służyć mu przy budowie świętości.

Błagam Pana, najdroższego mojego Ojca, aby w sercu moim raczył wyryć głęboko najboleśniejszą Mękę mojego Jezusa i boleści Najśw. Maryi, mej bardziej niż najukochańszej Matki. W tym celu posługiwać się będę zegarem Męki najsłodszego mojego Jezusa, a odprawiając każdej godziny małe rozmyślanie, będę powtarzał często: „Męka Jezusa Chrystusa i boleści Maryi zawsze Dziewicy niech będą nieustannie w sercach naszych”; starać się też będę o rozpowszechnianie tego aktu strzelistego (por. X 12-13).

Zegar Męki Pańskiej — z którego można też wydobyć zegar boleści Najśw. Dziewicy — to przedstawienie Męki w rozłożonych kolejno 24 obrazach na odpowiednie godziny doby. Na przykład o godzinie 13 mamy scenę, w której Chrystus „żegna się ze swą Matką i odbywa Ostatnią Wieczerzę”, o 12 — moment przedstawiający „Chrystusa prowadzonego do Piłata”. Zegar kończy się o godzinie 24 „pogrzebaniem Jezusa i pozostawieniem Go w grobie” (Collez. Spirit., 160).

Ma się rozumieć, że zegar ten, bez pretensji do historyczności czy krytycyzmu, stanowi tylko pomoc w pobożności, ale pomoc taką, że wszystkie godziny dnia i nocy pozwala przeżywać pod znakiem Męki Chrystusa. To prawda, że zegar nie przyczyniał się do postępu w studiach biblijnych; ale rozważanie Męki Chrystusowej w każdej godzinie doby stanowiło niemałą pomoc przy potęgowaniu się świętości Księdza Wincentego.

16. W wędrówkach po ulicach Miasta

W rzeczywistości jego zatroskanie ma o wiele większy zasięg, gdyż wiąże się z mądrym wykorzystywaniem całego czasu, nawet jego odrobiny — wystarczającej do zapewnienia nieba i całej wieczności. To, by nie tracić czasu, stało się u Świętego pragnieniem tak wielkim, że zobowiązał się do takiego korzystania z czasu, jak gdyby złożył ślub w tej sprawie. Z napięcia wiążącego się z troską o uświęcenie każdej chwili i wszystkich aktów życia zrodziła się idea zorganizowania czasu nawet poświęconego na przechodzenie ulicami Miasta z miejsca na miejsce. I oto program:

Po drodze czynić będę rachunek z cnót, ale zacznę od zbadania wzrostu żarliwości, mając na uwadze wielką gorliwość świeżo nawróconych i małą — pewnych rozdelikaconych osób. Z największą doskonałością ofiaruję Bogu mojemu wszystko, co Mu ofiarować można. Będę często powtarzał: „Wszystko, wszystko, wszystko, nicość, nicość. Bóg sam, tylko i jedynie sam. Cierpieć nieskończenie i ze względu na Boga pozostawać w pogardzie. O, gdybyż tak można było kochać bez granic” (por. X 13-15).

Ale, o ile się nie mylę, akcent został wnet przesunięty: nie jest już podkreślane uświęcenie czasu zużywanego na wędrowanie po ulicach, lecz troska o wzrost żarliwości. Znaczy to, że stajemy wobec nowego narzędzia uświęcenia — stałej kontroli żarliwości, by nie uległa zwiotczeniu, a to w porównaniu ze szlachetnym i pełnym entuzjazmu żarem konwertytów, aby w ten sposób odnawiać ją u siebie.

Sprawa zużywania czasu niezbędnego do przenoszenia się z miejsca na miejsce wraca w parę miesięcy później w związku z uczęszczaniem do szkoły. Także i tu pierwszą rzeczą jest rozliczanie się z cnót, jakie postanowił zdobywać. Następuje uznanie swej niewiedzy, swej niższości w stosunku do kolegów oraz modlitwa, aby wszystko, co u niego i innych wiąże się ze szkołą wychodziło na chwałę Boga, wspomagało dusze czyśćcowe i przyczyniało się do zbawienia wszystkich ludzi. Dochodzi postanowienie o dwóch nawiedzeniach Najśw. Sakramentu: jednego w kościele Santa Maria sopra Minerva, drugiego w Santa Maria in Vallicella, tj. w Chiesa Nuova (por. X 127).

17. Im bliżej Boga, tym bliżej bliźniego

Dowodem na to, że nasza droga ku Bogu nie jest drogą błędną, jest otwarcie się na braci. Im bardziej bowiem człowiek pogrąża się w Bogu, tym więcej czuje szacunku i miłości do Bożych stworzeń. Sprawdzianem autentyczności miłości do Boga jest miłość do ludzi. Kto nie kocha ludzi, nie kocha i Boga, a jeżeli twierdzi, że Go miłuje, miłość jego jest fałszem, bo to tylko pozłota pokrywająca jakiś czysto ludzki interes.

Toteż Wincenty po oświadczeniu, że szuka „Boga samego i tylko Jego”, pisze dalej:

Będę się starał wspomagać biednych jak tylko będzie to dla mnie możliwe, a dla chwały Bożej najodpowiedniejsze. Będę budził w sobie głębokie współczucie dla nędznego ich położenia. Pragnąłbym stać się pokarmem, napojem, okryciem, kojącym likworem, by nieść zawsze pomoc w ich niedostatku. Chciałbym też być przemienionym w światło dla niewidomych, w słuch dla głuchych, w zdrowie dla chorych (por. X 15).

Po upływie zaś jakiegoś miesiąca wraca do tego samego przedmiotu, by z czulszą jeszcze miłością powiedzieć:

Chciałbym się stać napojem, by orzeźwić spragnionych, kojącym likworem, by wzmocnić żołądek słabych, delikatnym puchem, by przynieść ulgę osłabłym członkom zmęczonych życiem, aby wszystkie martwe stworzenia na nowo powoływać do życia łaski Bożej, czy do życia doczesnego, aby na tej ziemi wracając do życia, mogli aż do ostatecznego sądu wykonywać te wielkie rzeczy, a wykonywać dla chwały mojego Boga, mojego Ojca, mojego Stwórcy, mojego Dobra i Wszystkiego mojego (por. X 115).

18. Z ROZWINIĘTYMI ŻAGLAMI

Myśląc o tych, co się potępili, będę budził pragnienie, by czynić wszystko, co czyniliby potępieńcy, gdyby wrócili do życia i żyli przez bezkresne wieczności. Kiedy pomyślę o duszach czyśćcowych, prosić będę, aby wszystkie naraz w jednym momencie dostały się do nieba, by mogły oddawać Bogu chwałę nieskończenie wielką; będę też jednak prosił, aby każda wróciła tu do życia na niekończące się wieczności, dla pełnienia rzeczy nieskończenie wielkich, i to z niedoścignioną doskonałością. A równocześnie chciałbym i ja oddawać Bogu podobnie wielką, a nawet większą jeszcze chwalę. I aby się to stało, ofiaruję wszystkie moje czyny, gotowy znosić wszelkie katusze i szyderstwa. Szpetne są wprawdzie moje czyny, ale pragnę okryć je zasługami Aniołów, Świętych, Maryi i Jezusa. Ufam więc, że Bóg cudownym aktem swego miłosierdzia raczy wybawić naraz wszystkie dusze czyśćcowe i wprowadzić je do raju, aby Go miłowały, wielbiły i wysławiały przez całą wieczność, i gdyby to było możliwe — nieskończenie (por. X 17-19).

I tak mnożą się te przedziwne utopie Wincentego, które jednak nie są mrzonkami traconego czasu, ale praktykowaniem i wstępowaniem na stopnie nieskończonej miłości.

Widząc ludzi strapionych i myśląc o nich, udręczonych, zmęczonych, jak dozorcy, wieśniacy, woźnice, stolarze, murarze, chore kobiety umęczone dziećmi lub słabościami związanymi z noszeniem czy rodzeniem; myśląc o utrapieniach rodzin skłóconych czy znajdujących się w biedzie; o ucisku tylu biednych dziewcząt narażonych na niebezpieczeństwo utraty swej niewinności; o niedoli sierot i wdów, o zaniedbaniu biedaków Jezusa Chrystusa, o cierpieniach niewolników i więźniów i o wszystkich nędzach trapiących ludzkość, będę się starał obudzić w sobie żywe współczucie dla tych istot oraz wspomagać je będę w ich trudzie dźwigając ich ciężary; będę je pocieszał pomagając zrozumieć, że krótkotrwałe jest cierpienie a radość wieczysta. Ponieważ jednak z uwagi na mą nędzę nie będę mógł się z tego wywiązać, prosić będę mojego Boga razem ze sprawiedliwymi na ziemi i w niebie, aby przez nieskończone swoje miłosierdzie i przez zasługi Jezusa i Maryi, zaradził On sam dziełom rąk swoich.

Widząc, że wielu jest grzeszników, którzy mając dobre kierownictwo, mogliby dokonać bardzo wielkich rzeczy, i że wielu jest nieoświeconych, którzy po otrzymaniu nauki staliby się wielkimi świętymi, i że wielu jest uczonych, którzy przy mniejszej nieco wiedzy byliby bardziej pokorni i święci, obudzę w sobie wielkie pragnienie, aby pouczać, objaśniać, kierować, uświęcać, udoskonalać, nawracać każdego, by wyszło to wszystko na nieskończoną chwałę Bożą. Ale nie jestem do tego zdolny. Toteż błagam, o Jezu mój, abyś z tego ołtarza najprzecudniejszej miłości, gdzie dniem i nocą przebywasz dla dobra dusz, raczył wysyłać pracowników, jeśli to możliwe, nieskończenie świętych i troskliwych do swej winnicy, aby Bogu oddawana była nieskończona chwała, chociażbym ja musiał przez to cierpieć bezmierne męki i widzieć ujawnioną całą mą bezbożność.

Ach Boże mój, Boże — moje Wszystko! Tylko Bóg; (ja) niczym, niczym! Niech mnie rozpali miłość Boża! Boże mój, poszerzaj jeszcze bardziej moje pragnienia. Cokolwiek zobaczę czy posłyszę, wzniosę natychmiast myśl do Boga, błagając, by ze wszystkiego płynęła dlań chwała. I wezwę wszystkie stworzenia złączone ze Wspólnotą Niebian, by zanurzone w Krwi Jezusa Chrystusa z największą doskonałością wielbiły mojego Stwórcę. Niech wszystko służy ku mojemu upokorzeniu, a ku uwielbieniu Stwórcy.

Widząc osoby zakonne, odnowię w sobie pragnienie, by służyć Panu we wszystkich zakonach mnożonych w nieskończoność.

Pragnę, aby w żadnej mojej czy cudzej czynności nie było innego celu, jak sam Bóg; a to dotyczy i czynności obojętnych. A więc i lampy płonące dla ludzkiej potrzeby niech płoną na chwalę Bożą, i tak podobnie z wszystkimi rzeczami.

Przy pisaniu chciałbym nadawać Bogu, Jezusowi, Maryi, Aniołom i Świętym tytuły nieskończenie piękne, pełne szacunku, czci i miłości: Bogu — tytuł Ojca godnego nieskończonej miłości; Jezusowi — mego więcej niż najdroższego Oblubieńca duszy; Maryi — mej więcej niż najukochańszej Matki; Aniołom — mych naj- troskliwszych opiekunów; Świętym — najmilszych mych braci.

Na głos dzwonu wzniosę swą myśl do Boga i powiem: Boże mój, ileż wspaniałych dusz chwali Cię i wielbi! Łączę się z nimi i ze wszystkimi stworzeniami wraz ze Wspólnotą Niebian w celu wielbienia i błogosławienia Ciebie z doskonałością Jezusa i Maryi. Uznaję nieskończoną wspaniałość Twoją i najgłębszą mą nędzę i błagam, byś przed wszystkimi stworzeniami objawił swą wielkość i moją bezbożność.

Czynności swe wykonywać będę w taki sposób, aby wskutek nadmiernego pośpiechu nie było zbytniego rozproszenia.

Prosić będę o łaskę praktykowania wszystkich cnót z coraz to większym zamiłowaniem a ze świadomością swej nędzy (por. X 17-34).

Od miłości Boga Wincenty przechodzi do miłości ludzi, a od miłości stworzeń wznosi się z powrotem do miłości Boga. Te dwie miłości nie tylko się nie wykluczają, ale jedna wzajemnie potęguje wzrost drugiej. Gdy Święty woła: Sam tylko Bóg, jedynie Bóg, to tym samym poszerza swe obejmowanie wszystkich maluczkich i biednych.

W tym czasie doszedł do pełni swej psychologicznej dojrzałości. Cały, z oczyma i ramionami zwrócony jest do wszystkiego. Nie ma przedmiotu, który uszedłby jego uwagi, i nie ma dobra, którego by nie włączył do swego programu. I nie jest to u niego grą wyobraźni czy łatwej zachcianki; jego usposobieniu nic nie jest bardziej obce niż pustosłowie — to człowiek, który wykonuje rzecz zaraz i solidnie.

Chce czynić dobro, jakie czyniłby potępieniec, gdyby mu przywrócone było życie — a możemy wierzyć, że potępiony przywrócony do życia na ziemi, zabrałby się do pełnienia dobra!; chce oddawać Bogu chwałę, nawet większą od takiej, jaką oddawałyby dusze czyśćcowe, gdy wróciłyby do życia; gotów jest do noszenia brzemion ludzi utrudzonych; wszelkie jego czyny mają być spełniane dla samego Boga; spotkanie osób zakonnych i głosy dzwonów mają mu przypominać wezwanie do świętości. A mimo wszystko jego zrównoważenie podszeptuje mu z całym spokojem: Czynności swe wykonywać będą w taki sposób, by zbytni pośpiech nie wpływał na rozpraszanie żaru. I kończy pociągnięciem pędzla doświadczonego malarza: Praktykować będę wszystkie cnoty z coraz to większym zamiłowaniem ze świadomością swej nędzy.

Osoby zmierzające do świętości wyznaczają sobie zwykle jakiś odcinek drogi — jeden półmetek, osiągany stopniowo. Wincenty stawia to wszystko przed sobą naraz i to w całej pełni; nie widać u niego czasu początkujących; to jest drzewo zjawiające się przed tobą od samego początku pełne kwiatu i owocu — nie widzisz, jak ono rosło.

Zwyczajne zasady pedagogii zalecają angażowanie się po trochu, aby to trochę osiągnąć z pewnością. Ksiądz Wincenty rzucił tej pedagogicznej roztropności wezwanie na samym początku, i poszedł na wszystko aż do krańców nieskończoności. I nie tylko nie upadł wyczerpany nadludzkim wysiłkiem, ale potęgował jeszcze swój wkład pełen żaru.

Jednakże święty, zanim stanie się dziełem ludzkim, jest najpierw dziełem łaski.

19. W TROSCE O POKORĘ

Wincenty czuje trwałą i głęboką potrzebę upokorzenia. Miarą zaś jego upokorzenia musi być miara chwały Bożej: w miarę jak Bóg ma być wynoszony, on sam ma być uniżany. A może lepiej powiedzieć odwrotnie: podobnie jak on sam zasługuje na uniżenie, tak Bóg — na wyniesienie. Wielkość Boga, to radość dla jego pokory; bo on jest niczym, a Bóg tak wielki.

Być może, że nasz umysł będzie miał trudność w pogodzeniu się z tym pragnieniem uniżenia. Ale jedno jest pewne: pragnienie to nie jest ujemnym elementem psychologicznym. W istocie bowiem pragnienie to, choć żywe i o szerokim zasięgu, żadną miarą nie podcina skrzydeł ani jego ufności, ani niewiarogodnych wzlotów do ufnej pewności, jak i do porywającej miłości Boga. On był już taki: pod nogami wykopuje przepaść, aby jeszcze bardziej wzbić się z niej w górę.

„Zanim komu udzielę nagany — mówi — będę się starał dobrze sobie przypomnieć, że to ja jestem przyczyną wszelkiego zła” (X 27), i „Wincenty Pallotti — przyczyna wszelkiego zła” stanie się jego podpisem.

Będę się starał zrozumieć, że nie zasługuję na dar najwyższego zrozumienia Jezusa i Maryi ani na dar ducha modlitwy, miłości, pokory — jakie posiadają inne stworzenia; one bowiem wykorzystywały najmniejsze nawet dary Boże, podczas gdy ja, com otrzymał tak wyjątkowe łaski, stałem się tak niepomny i niewdzięczny! (por. X 28).

Fragment ten jest nam szczególnie drogi, gdyż daje klucz do zrozumienia, że ta straszliwa bezbożność, z jakiej się Święty oskarża i jakiej ujawnienia przed wszystkimi stworzeniami pragnie, to nic innego jak właśnie ta rzekoma niewdzięczność. Posłuchajcie jeszcze:

Wincenty, kiedy rozmawiając z ludźmi jesteś źle traktowany, pomyśl, że doznajesz wielkiej łaski, bo wszystkie stworzenia powinny by się uzbroić przeciw tobie za to, żeś obraził Boga i zasługujesz na przebywanie z duchami ciemności w najgłębszych otchłaniach piekła (por. X 31).

Wiem, że Bóg istnieje, ale znam Go mało albo nic zgoła; a inne stworzenia, kto wie jak bardzo kochają Go i wielbią, ja zaś jestem mdły i oziębły (por. X 33).

20. CZYTANIE DUCHOWNE

Pragnienie zbierania i interioryzowania wszystkiego, co mogło być pomocne w bezpośrednim zdobywaniu najwyższej doskonałości, doprowadziło młodego Wincentego do praktyki bardzo uważnej lektury duchownej. Pogrążał się w czytaniu życiorysu Jana Berchmansa, podówczas Wielebnego; chwyta zaraz za pióro i spisuje wszystko, co pragnął naśladować. Przytaczamy tylko parę wierszy, by można było wyrobić sobie pojęcie o tych rzeczach, które przykuwały większą uwagę naszego młodzieńca i budziły jego zainteresowanie:

Ze wszystkiego, również z istnienia nierozumnych stworzeń, ucz się miłować Boga.

Złóż wszystko w ręce ojca duchowego.

Pozdrawiaj Anioła Stróża spotykanych osób.

Każdą czynność spełniaj w taki sposób, jakby każda była najważniejszą.

Skonkretyzuj akty cnót, które masz praktykować, a wedle możliwości, co dzień pomnażaj ich częstotliwość i natężenie.

Co do ubóstwa powinieneś być zawsze jak statua, która nie wzrusza się ani przy nowym, ani przy starym odzieniu.

Wykonuj wszystko dobrze, i z tego, co widzisz, słyszysz lub czytasz, ucz się wydobywać wszystko, co może być korzystne dla twego uświęcenia.

Co możesz zrobić dziś, nie odwlekaj do jutra; rób wiele, a mów mało.

Dla innych bądź jak czuła matka; dla siebie — jak surowy sędzia.

O ile nam wiadomo, Ksiądz Wincenty był przez całe życie wierny tym zasadom wybranym z lektury w swej młodości. Ta cecha jego ducha budzi w nas zdumienie: to teren, na który żadne ziarno nie pada daremnie, a plon — zawsze bardzo wysoki.

21. SUBDIAKONAT

22. Rekolekcje przed święceniami

Notatki zawarte w Dzienniku noszą taki tytuł: „Owoce odniesione z rekolekcji odprawianych w przygotowaniu się do subdiakonatu. Dnia 11 września, Roku Pańskiego 1816”.

Dzień ten to data rozpoczętych rekolekcji, które ukończone zostały 21 września. Troska Wincentego kierowana jest jeszcze ku nabywaniu i magazynowaniu wszystkiego co dobre. Jego uwaga zwrócona jest szczególnie ku Pismu Św., ku prawu kanonicznemu i ku życiorysom świętych. Wincenty notuje myśli z konferencji rekolekcyjnych i z przykładu Świętych. Ale z tych notatek szkolarza wyziera już wyraźnie zarysowana jego osobowość.

Chciałbym przy pomocy łaski Bożej — pisze — tak dobrze wykorzystać czytanie duchowne, jakby to czynił ktoś wracający ze śmierci do życia (X 553).

Błagam, by Bóg dał mi raczej nieskończoną ilość razy umierać i znosić męczarnie bez końca, niż popełnić jeden grzech powszedni; i będę się starał o udaremnienie go u innych, czyniąc to w taki sposób, aby wszyscy oddawali Bogu, jeśliby to było możliwe, nieskończoną chwałę (X 555).

I pragnę gorąco, by nadszedł koniec świata jedynie dlatego, by wraz z nim został unicestwiony grzech (X 556).

Wykorzystam każdą, nawet najbardziej błahą sposobność, aby czynić dobrze (X 558).

Prosić będę Boga o łaskę, by każda moja czynność jaśniała wysoką świętością i doskonałością (X 565).

We wszystkich mych czynnościach będę za łaską Bożą szukał jedynie zbawienia dusz i chwały Bożej (X 572).

Ze wszystkich sił szerzyć będę nabożeństwo do Matki Bożej; ale nabożeństwo do Matki Bożej zakłada naśladowanie Jej Syna i uczenie się od Niej, jak Go naśladować (X 577).

Kurs ćwiczeń rekolekcyjnych bez popadania w lirykę, bez wielkich wzlotów; wszystko ze stąpaniem po ziemi, ale z jasnym umysłem i jak najbardziej zdecydowaną wolą. Panuje tu typowy dla Pallottiego integralizm: żadnego, nawet lekkiego grzechu w jakiejkolwiek części świata, a w przeciwnym razie, lepiej, by świat dobiegł do swego końca. Sam tylko Bóg, doskonałość bez granic, żarliwość zmarłego przywróconego życiu.

23. Odpowiedź na dar Boży

Wincenty został wyświęcony na subdiakona w bazylice św. Jana na La- teranie dnia 21 września 1816 roku.

Dziennik nie zawiera bezpośredniej reakcji na tę nową godność. W tym dniu Wincenty nie zanotował niczego; pewne natomiast impresje zaznaczył w parę dni przedtem i w parę dni potem. W jednym i drugim przypadku dominantą jest jego najbardziej osobiste uczucie pokory:

Ponieważ ze wszystkich ludzi jestem najbardziej bezbożnym i nędznym, i ponieważ widzę, żem najmniej przygotowany do tego, by otrzymać wnet subdiakonat, potem zaś dalsze święcenia wyższe, postanawiam czynić to, co czyniliby Święci i Aniołowie, Maryja, moja ponad wszystko najukochańsza Matka, i mój najdroższy ponad wszystko Oblubieniec, Jezus Chrystus (X 104).

Zbiega się to z momentem, w którym Wincenty wyraża pragnienie otrzymania stygmatów. Po wyrażeniu prośby o ten dar, dodaje z ufnością:

Czemuż zresztą miałbym jeszcze wątpić (w otrzymanie tej łaski), jeśli sprawę swą złożyłem w ręku i sercu bardziej niż najdroższego Oblubieńca mej duszy Jezusa, i bardziej niż najukochańszej Matki Maryi, i skoro Aniołowie i wszyscy Święci są mymi Obrońcami i Patronami? (por. X 105 i 107).

A jednak, pomimo tej ufności, w parę dni po święceniach pisze i takie słowa:

Wincenty, zanim przystąpisz do modlitwy, zanim wejdziesz do świętego przybytku Pana, zanim rozpoczniesz służbę w Jego Kościele, rzuć okiem na swą nędzę, która rośnie coraz to bardziej przez czarną twą niewdzięczność i bezbożność twoją. Przedstaw sobie, że właśnie dlatego cała Wspólnota Niebian głośno woła przeciw tobie: Cóż to za śmiałość z twej strony, że mówić chcesz z Bogiem nieskończenie czystym, świętym i doskonałym, że chcesz Mu służyć przy Jego ołtarzu? Co to za śmiałość u ciebie, co to za śmiałość! — Ale nie masz rozpaczać z tego powodu. Czyń to, co byś uczynił obraziwszy jakiegoś wielmożę, który by ci jednak był gotów wybaczyć, a jego słudzy nie chcieliby cię doń dopuścić. Wołaj tedy, wołaj tak długo, ażeby litościwy Pan usłyszał twój głos i pozwolił ci na wejście (por. X 107-108).

Po paru dniach Dziennik wraca do tego tematu: okropna niegodność i upajająca ufność. To dwa terminy, na których w dalszym ciągu koncentruje się wysiłek Wincentego zmierzający do uświęcenia. A oto jego słowa:

O Boże mój, zasługuję na odpędzenie od Twego ołtarza. Spraw, bym zrozumiał, że jestem w najwyższym stopniu niegodny odmawiania pacierzy kapłańskich i błagania za Twój lud, spośród którego wielu jest lepszych ode mnie. Spraw, bym zrozumiał, żem godzien bezkresnych piekieł, i że wszystkie stworzenia powinny zbrojnie przeciw mnie wystąpić, bo obraziłem ich Stwórcę. I spraw, o Panie, bym to nie tylko wypowiadał słowami, ale bym wierzył w to naprawdę. Boże mój, wszystko we wszystkim i we wszystkich! (por. X 117-121).

24. Łaska subdiakonatu

W dalszym ciągu, w parę dni po święceniach, Wincenty oskarża się, że nie odnosi żadnego pożytku z tego, czego dowiedział się z brewiarza, mszału, Pisma Św., z dekretów soborowych, z nauki Ojców czy z innych danych mu małych czy wielkich środków. A jednak jest najzupełniej pewny, że w imię nieskończonego miłosierdzia Bożego, w imię niewyczerpanych zasług Jezusa Chrystusa oraz za wstawiennictwem Najśw. Dziewicy, wszystkich Aniołów i wszystkich Świętych dostąpi łaski odnoszenia pożytku nawet z najmniejszego słowa. I ofiaruje Najdroższą Krew Jezusa Chrystusa na podziękowanie, jakoby ta łaska została już dana tak jemu samemu, jak i wszystkim stworzeniom (por. X 129-130).

I w duszy swej wznosi dla Boga tron niezwykle subtelny:

Bóg mój!

Nie rozum lecz Bóg.

Nie wola lecz Bóg.

Nie dusza lecz Bóg.

Nie wzrok lecz Bóg.

Nie słuch lecz Bóg.

Nie powonienie lecz Bóg.

Nie smak ni mowa lecz Bóg.

Nie oddech lecz Bóg.

Nie ciało lecz Bóg.

Nie powietrze lecz Bóg.

Nie pokarm lecz Bóg

Nie napój lecz Bóg.

Nie odzienie lecz Bóg.

Nie łoże lecz Bóg.

Nie rzeczy doczesne lecz Bóg.

Nie bogactwa lecz Bóg.

Nie zaszczyty lecz Bóg.

Nie wyróżnienia świata lecz Bóg.

Nie dostojeństwa lecz Bóg.

Nie awanse lecz Bóg. Bóg zawsze i we wszystkim!

Tak jest, Boże mój! Pragnę Ciebie, bo Ty chcesz tego. Ja bowiem ze swej strony nie powinienem się ważyć nawet na wzywanie Ciebie, ponieważ zdradzałem Cię i krzyżowałem. Tak, Boże mój, wyznaję przed sobą, żem winien wszelkich grzechów, żem był zawadą wszelkiego dobra. Zechciej Ty sam, w miłosierdziu swoim, zaradzić temu wszystkiemu. I jestem pewny, że uczynisz to za wstawiennictwem Najśw. Maryi (X 131).

Wyrażenie: „Pragnę Ciebie, bo Ty chcesz tego” wymaga, by się przy tym na chwilę zatrzymać, ponieważ treść wyrażenia, przynajmniej na pierwszy rzut oka, nie ujawnia się może w swej pełni. Wincenty chce przez wyrażenie to powiedzieć: Panie mój, gdy zastanawiam się nad tym kim ja jestem, n:e mam odwagi nawet do Ciebie się modlić; jakże mógłbym sam od siebie wpaść na to, by posiąść właśnie Ciebie, Boga nieskończonego? Dlatego jeśli to wyrażam, to nie dlatego, jakobym w sobie samym znalazł motyw zdobycia się na taką odwagę; jedynym źródłem tej śmiałości jest miłość Twoja, która skłoniła Cię do oddania mi Jezusa Chrystusa, który jest Bogiem, który jest Tobą.

Możność wznoszenia modlitwy — mówi jeszcze Wincenty — to dar Boży. Tym, kto z modlitwy odnosi korzyść, nie jest nigdy Bóg, lecz ten co się modli. Zasada miłowania Boga nie do tego zmierza, by uczynić Boga większym, ale by wielkim uczynić człowieka, któremu, gdy miłuje Boga, otwierają się bramy nieskończonego nieba; bo miłując Boga, człowiek może Go posiąść.

W przytoczonym fragmencie Wincenty stworzył poemat zaparcia się siebie samego. Ale nie jest zupełnie jasne, czy długie to wyliczanie służyło mu do wyrażenia całej pełni samowyrzeczenia, czy może raczej do rozkoszowania się słodyczą tego Boga, który stanowi nagrodę za wszystko, co on odrzucił z miłości do Niego. I wydaje się, że to wyliczanie, tak obszerne, wchodzi w funkcję tego „lecz Bóg”, co triumfuje w każdym wyrzeczeniu. I istotnie, wyliczanie kończy się wybuchem: „Tak, Boże mój, ja chcę Ciebie” (X 131).

Fragment ten można by też nazwać hymnem ubóstwa ducha. Bo owo ubóstwo na tym właśnie polega: wyrzeczenie się wszystkiego, gdyż Bóg jest jedynym, niezaprzeczalnym Panem. Szczególne to naprawdę ubóstwo, kiedy w zamian za stworzenie bierze się Stwórcę; Nieskończoność — za byle co!

25. PEŁNE LĘKU PRAGNIENIE TEGO, CO NAJWYŻSZE

Na tym etapie prócz zapisków szkolarza znajdujemy i wzloty godne orła. Nie powinno to dziwić, bo stajemy wobec okresu terminowania orła i nie można przeoczyć śladów zwyczaju i początkowych lotów orlich. Prócz tego jesteśmy świadkami ważnego momentu łaski—jednego z tych momentów, w których Wincenty zdaje się na galopady dyktowane sercem.

Sam Bóg! — a to „sam” powtarza się sześć razy, po czym następuje itd., a po tym „itd.” jeszcze znak nieskończoności, i „sam mój Bóg”.

Jestem człowiekiem najnędzniejszym i więcej jeszcze niż najnę- dzniejszym. I to jest moje imię, a nikt ani nie ma, ani nie miał, ani nie będzie miał takiej jak moja niewiedzy, nędzy i bezbożności.

Spraw, o Panie, by święciło się mię Twoje, imię Jezusa i Maryi, oraz by wielbione było imię Aniołów i Świętych. Tobie, o Najświętsza Trójco, należy się nieskończenie wielka chwała i dziękczynienie, mnie zaś, o ile to tylko możliwe, największa i niekończąca się męka. Niech przyjdzie każde jakie bądź cierpienie, byle ujawnione zostały przed nieprzeliczonymi światami: nieskończona Twa doskonałość i bezdenna otchłań mej nędzy. Pozwól mi cierpieć, ile tylko zechcesz, bylebym Cię tylko kochał, bo jesteś godzien miłości.

Nie chcę prócz Boga niczego, niczego, niczego! Boże mój, wszystko, wszystko, wszystko, Boże jedyny, jedyny, jedyny. Jeśli to tylko możliwe, cierpieć bezgranicznie i być dla Ciebie w pogardzie. O Raju, Raju, Raju!

Chciałbym miłować Boga teraz, jak i w przeszłości, z nieskończoną doskonałością od całej wieczności po całą wieczność. Ale chciałbym w tym samym czasie być i w niebie i na ziemi; w niebie, by Go miłować bez granic, a na ziemi, by z miłości ku Niemu znosić największe cierpienia. Pojmuję jednak, żem niezdolny do tego, więc jako biedaczyna wzywam do pomocy wszystkie stworzenia. Ale pragnę miłować Boga, jak On zasługuje na to, by być miłowanym i jak ja pragnę, by On był miłowany. I pragnę, by każde stworzenie mnożone bez końca, z niedoścignioną doskonałością miłowało Boga tak, jak ja pragnę, aby każde kochało Go miłością Jezusa i Maryi.

Pragnę miłować Boga, ale w taki sposób, by On sam o tym wiedział, i to tak dalece, że kiedy wezwie mnie do przebywania razem w niebie, znał mnie tylko On sam. Chciałbym jednak jednocześnie być środkiem powiększania Jego chwały.

Pragnę, by wszystkie moje czynności i czynności wszystkich stworzeń zanurzone były w najdroższej Krwi Jezusa Chrystusa.

Chciałbym posiadać niewyczerpalne bogactwa, by rozdawać je wszystkie z miłości do Boga (por. X 66-85).

Ten fragment to prawdziwy lot aż po gwiazdy! Nie ma tu nic z młodego terminatora; przeciwnie, mamy słodycz i głębię przeżycia miłości, przeżycia znanego tyiko najbardziej doświadczonym miłośnikom wspinaczki na szczyty. Ten młody człowiek mówi: „Chcę miłować Boga, jak On zasługuje na to, by być miłowanym i jak ja pragnę, by On był kochanym”. Ale na jaką to miłość Bóg zasługuje i jaka przepaść kryje się w tym „jak ja pragnę, by On był kochanym”?

Lecz to nie wszystko! Każde stworzenie, w nieskończoność mnożone, powinno by kochać Boga — jak on mówi — miłością wszelkich stworzeń, miłością Jezusa i Maryi.

A ta bezmierna miłość ma być znana samemu tylko Bogu! Bo Wincenty ma być wszystkim nieznany; chce jednak jeszcze więcej: chce, by jego życie było motywem tak wielkiej chwały Bożej.

Konkluzja jest nowym pomysłem o czysto pallotyńskim posmaku: Pallotti chce posiadać wszelkie bogactwa, ale po to tylko, by mieć radość płynącą z wyzbywania się ich z miłości ku Bogu.

26. PRZEPAŚĆ POKORY I SUBTELNA UFNOŚĆ

Współistnienie pokory i ufności zakłada autentyczność jednej i drugiej cnoty; jedna bez drugiej byłaby podejrzana.

Oto miara pokory:

Wincenty, zasługujesz na najgłębsze otchłanie piekieł (X 31), gdyż podczas gdy inni kochają Boga rzeczywiście, ty Go nie miłujesz (X 126); ty nic innego nie czynisz jak tylko zbrodnie, i to ze złością bez granic (X 132). Wszyscy pozostali są najpokorniejsi, ty zaś co do pychy jesteś pierwszym z demonów (X 145); i jeżeli świat nie został z powodu twoich grzechów zniszczony nieprzeliczoną ilość razy, to właśnie wskutek niepojętego przejawu Bożego miłosierdzia (X 142).

Któż może zmierzyć mą nędzę, ubóstwo, złość i niewdzięczność? Nikt, nikt, poza moim Bogiem (X 126).

W tym „poza moim Bogiem” tkwi siła nowego skoku; skoku, który wiedzie do tak zawrotnych wzniesień, jak przepastnie głębokie było dno osiągnięte w pokorze.

Zwracając oczy na moją najfatalniejszą wobec Boga niewdzięczność, widzę, że nie mogę oczekiwać nawet odrobiny względu; kiedy jednak skieruję swój wzrok choćby przelotnie na nieskończoną dobroć Boga, na zasługi Jezusa, Maryi, Aniołów i Świętych, dochodzę do całkowitej pewności, że dostąpię wszelkich nawet w nieskończoność mnożonych względów miłosierdzia (por. X 124-125).

Na drodze ufnej pewności nie zna Wincenty granic. Jego ufność dotyczy spraw tak wielkich, że nawet nie bardzo widać, gdzie zapodziała się jego pokora. Prosi o dar stygmatów i wyraża pewność, że go otrzyma, jako że miłość Jezusa jest nieskończona (X 106). I ma odwagę tak mówić do siebie:

Nie myśl nigdy, że nie potrafisz dokonać tego, czego dokonali w Kościele Bożym jego wielcy Święci, ponieważ z pomocą łaski Bożej możesz dojść do jeszcze większych rzeczy; owszem, możesz dokonać więcej, niż dokonali wszyscy Święci razem (X 112).

Wszystko jednak jest jeszcze niczym w porównaniu z odwagą i miłością ujawniającą się w tym zdaniu:

Rozważając nieskończoną dobroć mojego Boga, dochodzę do wniosku, że udoskonala mnie On takim bogactwem łaski uświęcającej, iż większej pragnąć nie mógłbym nawet w raju, jeśliby w ogóle w tej ojczyźnie szczęścia można było jeszcze czegoś pragnąć. Konkludując jestem pewny, że gdyby Pan Bóg mógł uczynić mnie prawdziwym Bogiem, uczyniłby to dzięki swej dobroci.

I oczywiście po takiej refleksji następuje wybuch miłości: „Boże mój, Wszystko, Wszystko, nicość, nicość. Bóg Wszystkim, Bóg we wszystkich, Bóg z wszystkimi” (X 143).

27. UPOKORZENIA I PRAKTYKI POKUTNE

Od pokory do upokorzeń, od uświadomienia sobie swej niewdzięczności przechodzi się samorzutnie i natychmiast do samoumartwienia, na co wskazuje ta mała notatka:

Postanawiam zawsze i we wszystkim ujarzmiać swe ciało, które zbuntowało się przeciwko duchowi, oraz umartwiać ducha, co zbuntował się przeciw Bogu (X 74). I dorzućcie jeszcze jeden zapis:

Spraw, o Panie, bym poznał swe ubóstwo. Jedynie Ty możesz je ukazać całemu światu. Jam najbardziej niegodny, by cieszyć się światłem, ciepłem, chłodem, następstwem pór roku; i nie jestem godzien, by nosiła mnie ziemia, bo ona i rzeczy te Cię nie obrażały; podczas gdy ja, pomimo wielkich użyczonych mi dobrodziejstw, wyrządzałem Ci zniewagę. Spraw jednak, o Panie, bym to wypowiadał nie tylko słowami, jak to już nieraz miało miejsce (X 120). Najmniejsza nawet niewdzięczność moja zawiera bez wątpienia złość niepojęcie większą od tej, jakiej dopuściłoby się jakieś inne stworzenie będące przyczyną wszelkiego zła (por. X 132-133).

To poczucie sprawiedliwości i własnej niewdzięczności, ta świadomość, że się jest buntownikiem przeciw Stwórcy, niewdzięcznikiem wobec nieskończonej dobroci oraz przyczyną wszelkiego zła fizycznego i moralnego na świecie, wyjaśnia nam miłość Wincentego do upokarzania się i do znoszenia cierpień. Miłość do upokarzania i do cierpienia, to osobny rozdział duchowości Świętego. Bo rzeczywiście, w tym okresie stwierdzamy już u niego — a z biegiem czasu powiększy się to niepomiernie — zdumiewające pragnienie upokorzenia, cierpienia i zniszczenia samego siebie. W czasie procesów świadkowie potwierdzają często, że sypiał na ziemi, że pościł, że stosował wymyślne sposoby, aby jego pokarm był mniej smaczny, że dla dręczenia ciała stosował włosiennicę, łańcuszki i bicze.

Rzeczy te potępia się dziś łatwo jako sadystyczne szaleństwo. Natomiast w ubiegłym wieku był to sposób samowychowywania szeroko stosowany również wśród zwyczajnych wiernych. Uważało się — i to nie bez podstaw — że natura ludzka to niby nieokiełznany rumak, do którego ujarzmienia trzeba użyć ostróg. Przyjmowało się też powszechnie, że sprawiedliwość wymierzana sobie samemu Wraz ze stosowaniem upokorzeń i fizycznych umartwień stanowi nie tylko skuteczny środek ekspiacji za grzechy pychy i pożądliwości, ale i świetną dyscyplinę pomagającą do utrzymania się w czystości i równowadze ludzkiej.

To zaś, że podstawowy wymóg sprawiedliwości, która się domaga ujarzmienia ciała buntującego się przeciw duchowi i umartwienia ducha buntującego się przeciw Bogu, oraz ujawnienia własnej niewdzięczności, zostało posunięte aż do krańców tego jakby upojenia się upokorzeniem i znoszonym cierpieniem, stanowi szczególną cechę Wincentego, u którego wszystkie stosunki z Bogiem rzutują na nieskończoność: nieskończona ma być chwała Boża, nieskończona doskonałość stworzeń, nieskończona miłość, i oczywiście również upokorzenie i cierpienie —jako zadośćuczynienie Nieskończonej Miłości — muszą być nieskończone. Krótko mówiąc: kto nieskończenie miłuje, nie może nie pragnąć, by za błędy prawdziwe czy mniemane, naprawa i zadośćuczynienie nie były nieskończone.

28. LITURGIA POSIŁKÓW

Ponieważ przyjmowanie posiłków jest oznaką i skutkiem naszej nędzy, czynność jedzenia wykonywać będę w duchu pokuty (X 35).

To, że jadł bardzo mało, że przy jedzeniu się modlił i że zabiegał o to, by dania były mniej smaczne, wiedzieli wszyscy, którzy żyli z nim bliżej. Zwyczaj ten miał swój początek już w młodości. Posiadamy jego wytyczne.

Będę się czuł zaszczycony, gdy dane mi będzie spożyć lub wypić pozostawione przez kogoś resztki oraz skorzystać z talerzy i nakryć użytych już przez innych. Ponieważ nie chce mi się wstawać od stołu, będę służył innym na nogach.

Przed udaniem się do stołu zrobię rachunek sumienia. Bóg użycza mi obfitego posiłku, mimo że jestem przyczyną wszelkiego zła. Tylu świątobliwych ludzi żyje w największym ubóstwie!

Posiłki przyjmować będę, by oddać chwałę Bogu; będę przy tym błagał, by wszyscy poznali mą bezbożność. Pomyślę o tak wielu, którzy zasługują na więcej niż ja, a mają mniej ode mnie.

Dnia 3 listopada J816 roku w czasie śpiewanej Mszy św. odczułem jakieś mdłości; jestem pełen nędzy.

Jadł będę mało, przyjmując jak najprostsze posiłki, lecz zgodnie z wolą rodziców. Gdy będę sam, naleję sobie mniej zupy, by pozostało coś dla biednych i odłożę to dla nich. Podobnie będę się starał zostawić owoce dla biedaczków mojego Boga. Wino pić będę zawsze z wodą. Przyjmę wyznaczone mi porcje. Gdy będę sam, doleję wody do pokarmu, by mi mniej smakował. Będę pomagał przy sprzątaniu resztek ze stołu (por. X 37-44).

Nie na chybił trafił wspomnieliśmy o liturgii posiłków, bo był tam duch i atmosfera liturgii. Celem jedzenia ma być oddawanie chwały Bogu. A muzyka towarzysząca liturgii staje się coraz piękniejsza. Widzicie to np. czytając, że umartwienie przy posiłkach ma być podporządkowane posłuszeństwu wobec rodziców — a Wincenty ma wtedy lat 21! — albo gdy widzicie, jak on to uszczupla sobie coś z zupy czy owoców dla biedaczków swojego Boga. Tam jego Bóg i jego biedaczkowie stanowią coś jednego, jak rozmaite kwiaty w jednym pachnącym bukiecie.

A kiedy posunie się bardziej w lata, ktoś zwróci mu uwagę, że przeżuwa powoli, maty kęs za kęsem, oraz że pije, również i wodę, jakby po kropelce, odpowie mu Ksiądz Wincenty:

To prawda, że gdy jemy czy pijemy, nie przyjmujemy wtedy Komunii sakramentalnej; niemniej dokonuje się w nas zawsze pewne łączenie się z Boską mądrością, dobrocią i miłosierdziem. Z powodu mej słabości doszedłem do- zapomnienia o tej Boskiej komunii miłosierdzia, toteż przeżuwam powoli, by mieć dość spokojnego czasu na uświadomienie sobie, że każda kropelka i każda okruszynka została mi przygotowana przez dobroć Boga, który daje mi to i siebie samego, (por. F. Amoroso, San Vincenzo Pallotti, s. 287, i dołączoną do tej strony notę 151, znajdującą się na s._302.)

29. DIAKONAT

Dnia 10 września 1817 roku Wincenty zaczął swe dziesięciodniowe rekolekcje przed diakonatem. Jego duchowa postawa jest dokładnie taka sama, z jaką rok temu przyszedł na rekolekcje przed subdiakonatem. I wydaje się, że podobieństwo swych postanowień podkreśli! on sam, dodając do zeszłorocznych zapiski z tych rekolekcji, jakby jego zamiarem było sporządzenie zbioru rekolekcyjnych notatek.

I tym razem jawi się Wincenty jako ten, który pragnie się nauczyć możliwie jak najwięcej; pomaga sobie w tym papierem i piórem, aby utrwalić to, co czytał czy słyszał.

Rekolekcje rozpoczynają się pod znakiem pokory i gorliwości. Już w dniu następnym podejmuje zobowiązanie dążenia do doskonałości zaraz, nie czekając na kapłaństwo czy wiek późniejszy, a także odpowiadania na dobrodziejstwa Pana, najdroższego Ojca z całą gotowością, pokorą i wdzięcznością. A potem: „Największa przeszkoda na drodze do mego uświęcenia — to pycha!” (X 581).

A półmetek jest jasny:

Kto ma przystąpić do kapłaństwa, musi się już odznaczać przynajmniej jasno zarysowaną świętością.

Wystrzegać się każdego grzechu lekkiego, nawet w postaci niepotrzebnego słowa; prosić Boga w Trójcy Świętej Jedynego, Jezusa, Maryję, Aniołów i Świętych o uzyskanie dla mnie i dla innych szczególniejszej czystości; nie ma przypadku, by kleryk mógł otrzymać zwolnienie z obowiązku czystości (por. X 588-589).

Zatem: wystrzegać się nawet cienia grzechu czy niedoskonałości — świętość cała przepojona światłem, cała tętniąca życiem.

Spośród cnót Wincenty wyszczególnia czystość. Chce ją pozyskać w stopniu najwyższym, w tym celu porusza całe Niebo.

To prawda, że celibat opiera się na ustanowieniu Kościoła, ale nie chodzi w nim o samą normę przez niego wydaną. Homoseksualizm, nierząd, cudzołóstwo, które św. Paweł zwie świętokradztwem, jako że stanowią zbezczeszczenie ciała — świątyni Bożej — u kapłana nabierają osobnego piętna, bo jego dłonie są konsekrowane. Poufała bliskość kapłana z Ciałem Chrystusa, którego tyle razy dotyka, by dla siebie i innych uczynić zeń pokarm, nakłada na niego obowiązek szczególnej czystości. Toteż jeżeli świętokradztwem jest nierząd u zwykłego chrześcijanina, to jest nim w o wiele większym stopniu u kapłana. A zatem nie chodzi tu tylko o pogwałcenie kościelnego prawa; prawo to bowiem jest tylko dodatkiem do prawa natury.

Czystość ma w życiu kleru ogromne znaczenie, i to z dwojakiego względu: z powodu wielkiej wartości daru złożonego Bogu z własnego ciała, i z drugiego powodu, mianowicie w Kościele, który dla swego kleru przyjął celibat, ksiądz nie żyjący w czystości znajduje się w ustawicznym konflikcie tak z Kościołem, jak i z własnym sumieniem.

Święcenia odbyły się u św. Jana na Lateranie dnia 20 września 1817 roku. W parę dni później Wincenty zapisał:.

W celu zdobycia ducha właściwego święceniu diakonatu będę się starał nie tylko o całkowitą nieufność do siebie, a zaufanie Bogu, ale jeszcze będę często odczytywał te rozdziały Dziejów Apostolskich, w których jest mowa o diakonach.

Aby z miłości ku Bogu wykonywać najmniejszy nawet akt miłości względem bliźniego, pragnąłbym rzucić się i w płomienie piekieł; a z łaską i miłością Bożą i więcej jeszcze (por. X 145-146).

30. KAPŁAŃSTWO

31. Rekolekcje przed święceniami kapłańskimi

Mamy przed sobą nową serię notatek terminatora i nowy szereg jego postanowień, które sformułowane są na zimno jako naturalne konkluzje z oczywistych przesłanek. Również nagłówek jest powtórzeniem napisu z rekolekcji przed subdiakonatem i diakonatem: „Z rekolekcji rozpoczętych w Domu Misyjnym dnia 6 maja 1818 roku, będących przygotowaniem do święceń kapłańskich, wysnułem następujące refleksje i owoce”. W pierwszym zapisku, odnotowanym w sam wieczór rozpoczęcia tych ćwiczeń, pisze Pallotti:

Wysoko sobie cenić środki, dawane nam przez Boga, więcej niż najdroższego Ojca, dla większej Jego chwały i dla naszego większego uświęcenia (X 605). Potem pisze dalej:

Błagam wszystkie stworzenia, aby w moim imieniu składały dzięki Bogu za nieoceniony dar mego powołania. Ja zaś w dowód wdzięczności ofiaruję Mu zasługi wszelkich stworzeń wraz z zasługami Jezusa Chrystusa, oraz błagam Go, by mnie uniżał bez granic.

Dobry przykład jest obowiązkiem, od którego nikt, a zwłaszcza duchowny nie może być zwolniony. Jestem w rozpaczy, bom niezdolny do dawania komuś dobrego przykładu. Z łaską jednak Bożą mogę uświęcić cały świat. Błagam Boga, by uzupełnił wszelkie moje braki (por. X 607).

Kapłan winien być wielkim pracownikiem. Błagam Boga, by uczynił mnie pracownikiem niezmordowanym.

Świętość duchownych ma się bardzo upodabniać do świętości Boga. Błagam Boga, by zlał na mnie świętość niezbędną w mym stanie.

Sposób postępowania z bliźnimi. Błagam Boga, by uczynił mnie podobnym do Jezusa Chrystusa we wszystkich przedsięwzięciach i w sposobie postępowania z ludźmi.

Dnia 10 maja — chwalebny dzień Zesłania Ducha Świętego.

O dobrym przykładzie, jakim świecić powinni duchowni. Błagam Boga, by mi dozwolił przez dobry przykład uświęcać wszystkie ludy, aby sprawił, by wszyscy duchowni wiedli jak najprzykładniejsze życie (por. X 612).

O czystości niezbędnej dla kandydatów do święceń. — Błagam Boga, by mnie i wszystkim udzielił wyjątkowego ducha czystości.

O niebie. — Chciałbym umrzeć za karę, że nie służę Bogu z taką pokorą i miłością, z jaką powinno Mu się służyć.

O miłości Boga w uczuciu i czynie. — Panie, albo umrzeć, albo nieskończenie Cię kochać!

W służbie Bożej dalekim być od chciwości. — Proszę Boga, by mnie i wszystkim użyczył łaski służenia Mu jedynie dla Jego chwały i dla zbawienia dusz (por. X 616).

Zapiski te odznaczają się ogromną prostotą wyrazu, jasnością pojęć i dokładnym skonkretyzowaniem postanowień. Treść głoszonych konferencji jest zaledwie zaznaczona, a uwaga koncentruje się od razu na modlitwie pojętej jako jedyny środek realizacji przemyślanych rzeczy. Medytacja staje się czynnikiem konfrontującym bezpośrednio życie z poznaną prawdą.

Przy porównywaniu zapisków rekolekcyjnych z lat 1816 i 1817 widać od razu występujące różnice. Poprzednie zapiski obfitują w uwagi doktrynalne, w przykłady i wypowiedzi Świętych; teraz uwagi o charakterze informacyjnym sprowadzone są do nagłówka, czasem do jednego słowa. Dominuje modlitwa, a to znaczy, że Wincenty zamiast na własne siły, liczy jeszcze bardziej na łaskę Bożą.

32. Godność kapłańska

Niektórzy święci, jak Franciszek z Asyżu, Franciszek z Pauli zatrzymywali się przed kapłaństwem onieśmieleni jego godnością. Odpuszczanie grzechów, jak odpuszczał Chrystus, przemienianie chleba i wina w Ciało i Krew Jezusa Chrystusa, jak to czynił Jezus, piastowanie Go w dłoniach i rozdawanie innym napełniało ich lękiem i kazało zatrzymywać się w zachwycie na stopniach ołtarza.

Podziwiamy ich i odnosimy się do nich ze szczerym uwielbieniem, lecz dziękujemy przy tym Bogu, że wielu innych, mając na uwadze przede wszystkim pełne miłosierdzia wezwanie samego Chrystusa Pana, potrafiło przezwyciężyć ten lęk przed niedostatecznością ludzką wobec tak wielkiej odpowiedzialności.

Wincenty w przeddzień swych święceń błaga: „Boże mój, Ty, któryś umiłował mnie i pociągnął ku sobie, prowadź mnie w każdej mej myśli, słowie i czynie”. Następnie modlitwa nabiera szerokiego i serdecznego oddechu:

Boże mój! Choć jestem przed Tobą samą niegodnością, to jednak z całym zespołem Niebian, z Boskim Odkupicielem i z wszystkimi stworzeniami ofiaruję Ci Przenajdroższą Krew Jezusa Chrystusa, Jego najświętsze życie i nieskończone zasługi na zadośćuczynienie za grzechy moje i całego świata, na naprawienie wszelkiego zła popełnionego przeze mnie i przez cały świat, na udaremnienie jakiegokolwiek zła w przyszłości, na powetowanie całego dobra poniechanego przeze mnie i wszystkich innych, dla urzeczywistnienia we mnie i we wszystkich doskonałego życia Jezusa Chrystusa, dla prowadzenia życia Bożej miłości (por. X 134-135).

Dnia 16 maja 1818 roku Wincenty otrzymał kapłaństwo w bazylice św. Jana na Lateranie. Wydaje się nam, że widzimy go, jak wraca do domu w pełnym skupieniu, ślepy i głuchy na otaczający świat, zamyka się w swym pokoju, pada na kolana i zwraca się do Boga jakby oszołomiony otrzymaną łaską:

Gdyby mi było dane z największą czcią całować ziemię, po której stąpał kapłan, gdyby mi to było dane w nagrodę za nieprzeliczone dobre uczynki, myślę, że otrzymałbym za nie wynagrodzenie naprawdę wielkie. A cóżbym miał powiedzieć, gdyby mi było dane ucałować jego rękę. Cóż więc powiem na myśl, że łaskawość nieskończona naszego bardziej niż najdroższego Boga Ojca raczyła wynieść mnie w sposób przedziwny do tak zawrotnej godności kapłaństwa? O Boże! Ja nic nie rozumiem! Milczenie, milczenie, pokora, nicość. Wszystko, Wszystko (por. X 147-148).

Wyraźne były u niego także znaki zewnętrzne pełnego żaru wewnętrznego napięcia przy sprawowaniu Najświętszej Ofiary. Jedni widzieli go z rozpłomienioną twarzą, drudzy wzniesionego nad ołtarzowe podium, inni z zachwyconymi oczyma utkwionymi w konsekrowanej Hostii, inni zapamiętali niezwykłą słodycz głosu przy czytaniu Ewangelii, a jeszcze inni wyczuli pokorę, jaka uderzała u niego, gdy wymawiał słowa: „Panie, nie jestem godzien”, powtarzane zresztą aż cztery razy. A jak duch jego przejęty był godnością kapłańską, widać z dziełka „Miesiąc maj dla duchownych”, w którym wszystkie rozmyślania mają za temat właśnie tę godność

33. POSŁUSZEŃSTWO

Jeżeli to, co mi się zleca, nie jest sprzeczne ze wskazówkami spowiednika, postaram się słuchać w duchu szczerego posłuszeństwa nawet najmłodszych mych braci, chłopców ze Związku, i kogokolwiek innego, biedaka czy kogoś z ludu, i wszystkich innych. Pragnę słuchać z największą doskonałością, gotowością i ochotą nawet nierozumnych stworzeń, bo z uwagi na to, że jestem przyczyną całej ich biedy, wszystkie mają prawo do wydawania mi poleceń (X 141).

Jest u Wincentego prawdziwe zatroskanie o posłuszeństwo, a z troską tą spotykamy się na nowo tam, gdzie temat ten omawiać będzie w bardzo obszernym rozdziale Reguły napisanej dla ustroni Zjednoczenia. Posłuszeństwo w duchu Palloniego nie jest biernym przyjęciem cudzej woli, służalczą ugodowością czy brakiem inicjatywy. To, co opowiedzieliśmy dotąd, powinno doprowadzić do zrozumienia, że Ksiądz Wincenty odznaczał się żelazną wolą, oraz że jego posłuszeństwo stanowiło podbój uzyskany właśnie przez stały wkład woli; woli zdecydowanej na ujarzmianie popędów natury.

Do jego ascetyki wchodzi posłuszeństwo z tego samego tytułu, z jakiego wchodzi upokorzenie, umartwienie i czystość. Wszystkie cztery cnoty rodzą się z potrzeby zaradzania tym nieporządkom, jakie wypływają z grzechu pierworodnego. Upośledzona natura potrzebuje naprawy. Jest w duchu człowieka naturalna pycha, a w ciele jego naturalna pożądliwość. Bunt ducha zwiemy dumą lub pychą, bunt ciała — pożądliwością lub nieczystością. Pokora i posłuszeństwo są środkiem przywracającym równowagę w duchu, umartwienie ciała i czystość wnoszą równowagę w nieporządek zmysłów.

34. PODRĘCZNIK ZASAD MŁODEGO WINCENTEGO

W tym okresie, przed kapłaństwem lub po nim — nie jest to pewne — Wincenty przedstawił 24 zasady dotyczące życia duchowego. Zasady te miały prawdopodobnie mieć charakter małego kodeksu, jaki zamierzał przedstawić czy też rzeczywiście przedstawił chłopcom z Kongregacji Santa Maria del Pianto. Normy w istocie zredagowane były w drugiej osobie liczby mnogiej, wyjąwszy kilka pierwszych, które w czasie późniejszym oddano w pierwszej osobie liczby pojedynczej. Tekst wyraża serdeczną troskę o prowadzenie chłopców do szczerej i głębokiej świętości. Wincenty jednak nie śmiał przedstawiać się jako mistrz, i stąd korekta (wspomnianych pierwszych zasad) mająca wyrażać myśl: „To co proponuję innym, mam wprzód wykonać ja sam”. My jednak cytujemy tekst w pierwotnym brzmieniu.

Kiedy się wam przytrafi stwierdzić czy usłyszeć, że ktoś inny dokonuje wielkich rzeczy dla chwały Bożej, obudźcie w sobie świętą zazdrość i złóżcie dzięki Bogu; co więcej, proście Ojca niebieskiego, by natchnął wszystkich ludzi do składania Mu podzięki za to, że istnieją stworzenia starające się z całego serca wielbić swego Stwórcę.

Gdy zdacie sobie sprawę z tego, że Pan nie wezwał was do dokonywania wielkich rzeczy na Jego chwałę czy dla dobra Kościoła, weźcie pod uwagę, że możecie to czynić wewnętrznie, dostosowując się pokornie do woli Bożej, ponieważ Bóg domaga się tego od wszystkich.

Kiedy wchodzicie do świątyni Pańskiej, wyobrażajcie sobie, że jesteście ewangelicznym celnikiem, prosząc za jego wzorem o darowanie waszych przewinień.

Nauczając innych zacznijcie od modlitwy i starajcie się o wydanie w sobie tego owocu, jaki pragnę byście obudzić w nauczanych, a w każdym razie niech w was samych i we wszystkich innych będzie miłość Boża.

Gdzie dotrzeć nie może skuteczne działanie, starajcie się o to, by dotrzeć tam na skrzydłach pragnienia. Miłujcie Boga, miłujcie Go, bracia Jezusa Chrystusa i synowie Maryi!

Pamiętajcie, że gdy żyjecie jeszcze na tej ziemi, możecie za łaską Bożą dokonać o wiele więcej, niż dokonał wszyscy Święci razem. Wyobrażajcie sobie zatem, że Pan udzielił wam i udziela wszystkich łask, które są konieczne do osiągnięcia najwyższego stopnia doskonałości; w tym zaś stanie rzeczy, wsparci pomocą Bożą, starajcie się ze wszystkich sił ducha i ciała odpowiedzieć wiernie na te pomoce. Ale pamiętajcie, bracia, o miłości Bożej! Czy słyszycie?

W ciągu życia starajcie się jak możecie, by jak najczęściej wyobrażać sobie, że znajdujecie się w początkach swego nawrócenia czy też przy końcu życia i usiłujcie z miłością i żarem czynić to, co czynilibyście w takich sytuacjach.

Gdy słyszycie, że ktoś obraża Boga, zwróćcie się do Niego, mówiąc: „Panie, jak bardzo obrażałbym Ciebie ja. gdybyś Ty mi nie spieszył z pomocą”. I starajcie się z pokorą serca zadośćczynić za obrazę Bogu wyrządzoną oraz wzywać wszelkie stworzenia do wysławiania Stwórcy.

Przypominajcie sobie przy każdej czynności, że naszemu Stwórcy oddawać możecie wielką chwalę przez wypełnianie obowiązków stanu z właściwą, świętą starannością.

Starajmy się na chwałę naszego Stwórcy dokonywać wielkich dzieł, pamiętając, że to łaska Boża nas uświęca i że Bóg może doprowadzić nas do większej świętości niż ta, jaką już posiadł ktokolwiek ze Świętych w Kościele Jezusa Chrystusa. I wierzmy jak najmocniej, że On udzieli nam tej łaski. Co do tego mam zupełną ufność, a nawet jestem tego pewny; i wolałbym raczej umrzeć niż tę ufność utracić. A w każdym razie niech do wykonywania jakiejkolwiek rzeczy skłania nas miłość Boga i Jezusa: Niech „miłość Chrystusa przynagla nas” (2 Kor 5, 14).

Wy, którzy chcecie wejść na drogę doskonałości, błagajcie Pana, aby dał wam przez łaskę swoją — jako że jesteśmy nicością, która obrażała Stwórcę — pełnić w każdym momencie życia to, co byście robili, gdybyście z martwych powstali do nowego życia; miłujcie jednak Boga!

Jeżeli chcecie podążać żwawo ku doskonałości, idźcie wytrwale za Jezusem, Maryją i Józefem, starając się o taki heroizm cnót, jaki praktykowali oni na każdym miejscu i w każdym momencie. Wyobrażajcie sobie, ale z miłością, że Osobom tym służycie w ich domach i w ich podróżach.

Konieczność działania dla zaradzenia potrzebom życia naszego, jak i życia bliźnich, niech was nie oddala nigdy od zjednoczenia z Bogiem. Czynności te spełniajcie z wiarą, że wykonujecie Jego wolę; a tak nie przestaniecie Go miłować.

Wy, którzy żyjecie na tej ziemi, pełniąc co dobre i miłując Boga, Ojca naszego niebieskiego, starajcie się czynić to z takim oddaniem, jakbyście czynili to wracając z martwych do nowego życia; więcej jeszcze, starajcie się czynić wszystko to, co czyniłyby wszystkie stworzenia, gdyby, mnożone w nieskończoność, wracały znów do życia. A tymczasem oddawajmy się w pokorze i w prostocie serca wykonywaniu tego, co czynili i czynią teraz Jezus i Maryja, a tak dokonamy na chwalę Bożą niemałych rzeczy.

Wy, gdy jesteście młodzi, usiłujcie pełnić to, co jako starzy chcielibyście widzieć przez was spełnione na chwałę Bożą i zbawienie dusz.

A wy, co kierujecie duszami, uważajcie, by nie dać się innym wyprzedzić; starajcie się kierować nimi jak najdoskonalej, lecz niech wam w tym towarzyszy obawa, by oni was nie prześcignęli. Ze świętą więc prostotą i z najgłębszą pokorą rywalizujcie z sobą, kto bardziej Boga miłuje.

I takie też ćwiczenie byłoby bardzo dobre, gdybyście w zjednoczeniu ze wszystkimi sprawiedliwymi na ziemi i ze wszystkimi członkami Wspólnoty Niebian oddawali głęboką cześć Bogu i Chrystusowi Panu w imieniu wszelkich stworzeń — każdego z nich mnożonego bez końca — a także w imieniu tych dziatek, które jeszcze nie przyszły na świat, czy też nie doszły do używania rozumu.

Postępujcie tak, aby was od Boga nic nie odciągało; gdy zaś jesteście w cierpieniu, nędzy czy utrapieniu, to ożywieni bohaterską wiarą, nadzieją i miłością oraz żalem za grzechy, mówcie: „W Tobie, o Panie, złożyłem nadzieję, oczekiwania moje nie będą daremne”.

Słysząc glos bijącego dzwonu mówcie natychmiast: „Któż wie, o Panie, ilu to ludzi spieszy, by Cię teraz adorować!” — i starajcie się czynić więcej, niż czynią ci ludzie.

Jeżeli chcecie bardzo postąpić w cnocie, błagajcie często Ojca niebieskiego, aby was prowadził drogą prostą i ukrytą przed oczyma ludzi; ale róbcie to tak, by potęgował się w was stale, i to coraz bardziej, żar miłości Bożej.

Słuchając waszego ojca duchowego pamiętajcie, że w osobie spowiednika powinniście dostrzegać osobę Boga. Będzie wielką pociechą takie słuchanie, bo jego polecenia to tak, jakby pochodziły od Boga.

Do rzeczy spełnianych z miłości ku Bogu przywiązujcie wielką wagę, ponieważ nawet te bardzo niepozorne rzeczy otrzymują w niebie nagrodę ponad miarę.

Nie chcę niczego, co się nie podoba Bogu, a pragnę wszystkiego, co Mu jest miłe. Szukam samego Boga oraz pragnę ze względu na Niego cierpieć i być w pogardzie nawet nieskończonej, gdyby to było możliwe. Niech miłość Boga zapala, rozpłomienia i spala nasze serca, niech niszczy wady, a wprowadza cnoty! O nieba, nieba!

Za każdym razem, gdy ci się przytrafi jakaś usterka, mówiłeś: ten upadek sprawi, że w przyszłości będę uważniejszy. Czy stałeś się naprawdę bardziej ostrożny? Wykorzystaj wspomnienia swych grzechów i służ Bogu gorliwie (por. X 47-56).

Powyższe zapiski stanowią dobrą syntezę pedagogiki świętości, jak ją Święty pojmował i stosował. Widzicie tam te same znane już, małe a przemyślne środki: żarliwość wskrzeszonych do życia, współzawodnictwo w miłowaniu Boga, naśladowanie Najśw. Rodziny, korzystanie z głosu dzwonów, oraz, przypominane na nowo bardziej typowe aspekty tych środków, jak głęboka pokora idąca w parze z najwspanialszą ufnością, wzdychanie do chwały Bożej wraz z wysiłkiem, by pragnienie to przekazywać wszelkiemu stworzeniu, korzystanie ze środków bardziej jeszcze praktycznych, podtrzymywanie bezkresnych pragnień, porywająca miłość Boga, płynące z miłości pragnienie cierpienia, dokonywanie dla Boga wielkich rzeczy.

35. Miłość istotą świętości

Odczytane dopiero co stronice są dla nas skarbem przede wszystkim z uwagi na podkreślenie prawdy, że jedyną pedagogiką świętości jest żywe, prawdziwe i wytrwałe miłowanie Boga.

Mówi nam przecież: Wy, co pouczacie innych, korzystajcie sami z udzielanego nauczania, ale w was i we wszystkich ma być miłość Boża... Tam, gdzie dotrzeć nie może skuteczne działanie, starajcie się, by dotarły pragnienia, ale miłujcie Boga, miłujcie Go, bracia Jezusa Chrystusa i synowie Maryi!... Ze wszystkich sił odpowiadajcie na otrzymane łaski, ale pamiętajcie, bracia, o miłości Bożej; czy słyszycie?... Spełniajcie wszelkie czynności, jakby to był ostatni czyn w życiu, ale z miłością i żarliwością... Naśladujcie heroizm Jezusa, Maryi i Józefa, ale z miłością... Wy, co kierujecie duszami, idźcie w zawody, kto więcej kocha Boga... Jeżeli chcecie robić wielkie postępy, starajcie się o to, by potęgował się w was zawsze płomień miłości Bożej.

To stałe i przekonywające podkreślanie miłości Bożej stanowi zaskakującą cechę tych skromnych pouczeń o duchowości. Wincenty zaczyna od właściwego punktu wyjściowego, a słuchającym daje do rąk odpowiedni klucz do rozumienia. Zdaje się mówić: „Kochajcie Boga naprawdę — reszta przyjdzie sama”; albo też: „gdy brak prostej, czystej miłości Bożej, życie duchowe jest jałowym fantazjowaniem”.

Choć przyznać trzeba, że są to rzeczy oczywiste i znane, nie wydaje się jednak, by w życiu zbytnio się z nimi liczono. Bo rzeczywiście nie wygląda na to, jakoby chrześcijańska formacja, nawet w rodzinach zakonnych, zaczynała się zawsze od miłości Boga. Uczy się więc, jak dokładnie robić znak krzyża, jak starannie odmawiać formułę „Ojcze nasz” czy formułę aktu żalu; może też usiłuje się podkreślać obowiązek uczęszczania na Mszę niedzielną. Nie mamy jednak pojęcia, ilu ludzi stara się w małych serduszkach zapalać świeczkę miłości Boga, który za nas umarł na krzyżu, jest naszym Ojcem i w Mszy świętej staje się naszym Pokarmem. A czymże jest znak krzyża lub akt żalu, czym Msza święta bez miłości Boga? Gestem, niestety, i słowem bez właściwego sensu. Chciałbym więc wraz z Wincentym powiedzieć wam: Troszczcie się o przekazywanie miłości Boga. Jeżeli ona jest, ludzka istota znajdzie w niej zawsze swój wyraz; gdy jednak tego brak, formy stają się maskami i prędzej czy później będą porzucone.

Świat nadprzyrodzony musi się nam stać tak bliski, jak świat przyrodzony; rzeczywistości płynące z wiary muszą być tak żywe, jak rzeczywistości chwytane umysłem i zmysłami. Miłość Boga i Maryi musi być pulsująca, jak miłość żony i dzieci; miłość do biednych ma się w naszej świadomości rysować podobnie, jak się rysuje miłość do przyjaciół. Miłość Boża uzdolniła Apostołów do zdobycia świata. Chrześcijanin bez miłości Bożej jest figurą, która na nogach stoi silą inercji; wystarczy jeden wstrząs, by runąwszy rozbiła się w kawałki...

Nieustanna i aktywna obecność miłości Bożej w codziennym życiu Księdza Wincentego stanowi psychologiczno-teologiczną podstawę jego tak szybkiego startu do biegu ku doskonałości, i rację zdobywania rzadko spotykanych osiągnięć. Z pełnym ładunkiem swej wiary, nadziei i miłości Wincenty wyrusza z takiego punktu, jaki osiąga mało chrześcijan, gdy dochodzą do szczęśliwej dla nich godziny.

Naukę św. Wincentego można wyrazić w ten sposób: Sekret świętego życia tkwi w miłości Boga; uczyń znak krzyża z miłością, przyklęknij z miłością, upokorz się z miłością, bądź czysty z miłością; nie czyń niczego bez miłości Boga. Gdy brakuje tej miłości, każdy akt, z pozoru nawet najlepszy, staje się przejawem egoizmu, próżności czy pozy.

36. Autentyczność i głębia w stosunkach z Bogiem

Ostatecznie religijność Księdza Wincentego wyraża się w zażyłym przestawaniu z Bogiem. Wprowadza ona i ustala między nim i Bogiem stosunek szczerej i ufnej lojalności łączący się z przylgnięciem przez uczucie i czyn, podobnie jak u dobrego ojca i u dobrego syna, czy u kochających się czule współmałżonków. Jest to rozmowa z Bogiem, który wszystko, co chcesz Mu powiedzieć, wie już, zanim Mu to powiesz. Ale ty mówisz do Niego nie po to, aby On dowiedział się od ciebie czegoś nieznanego, ale jedynie dlatego, że miłość każe ci mówić Mu, czym jesteś. Swą małość ukazujesz Mu dla lepszego wyrażenia Jego wielkości, którą podziwiasz i adorujesz.

Ale wszystko to zakłada pewność, że Bóg istnieje. Bo w rzeczy samej jedynie świadomość Kogoś nieskończonego, Kogoś kto otacza cię zewsząd, Kto przenika cię świętością, pięknością, potęgą i światłem, rodzi i potęguje zaufanie i miłość, które zresztą przez łaskę Bożą stają się wiarą, nadzieją i miłością. Znaczy to, że kto przy Bożej pomocy może zdać sobie sprawę z faktu, że Bóg istnieje i że jest takim jakim jest, nie może nie zdać się na Niego i Go nie miłować. Owszem, im bardziej potęguje się wiara, tym bardziej pogłębia się ufność i miłość, a im kto więcej miłuje, tym mocniej wierzy i ufa; kto zaś więcej ufa, ten więcej wierzy i miłuje. Tak to powstaje zamknięty obwód życia Bożego. Całe życie przenika światło tych trzech cnót, które jako pochodzące od Boga i odnoszące się do Niego, nazywamy boskimi (teologalnymi). Kiedy w sercu mamy wiarę, nadzieję i miłość, rodzina, społeczność, a nawet historia stają się dla nas czymś innym, dokładnie tak, ak czymś innym staje się ziemia oświetlona promieniami słońca; życie zaś społeczne przybiera dla nas kształt ludzi, którzy w obliczu Boga i w Jego imię wchodzą w kontakty z sobą.

37. SYNTEZA PIERWSZEJ CZĘŚCI

Środki uświęcenia u Księdza Wincentego są jak zawsze te same: wykorzenianie wad, rozwijanie cnót, kierownictwo duchowe, ćwiczenia pobożności, praktyki pokutne, rachunki sumienia, pobożne rozmyślania, skupienie ducha, konfrontowanie życia ze słowem Bożym, z prawem Kościoła, z przykładem Świętych. Jednakże bezmiar postanowień, zdecydowanie, z jakim je podejmuje, głębia wiary, nadziei i miłości, nadają osobny rytm jego marszowi w drodze do świętości.

Znaleźliśmy na tych stronach metody dawnych mistrzów i pragnienia idące w nieskończoność; schematy szkolarza i miłość serafina; roztropność w postępowaniu i rozważanie możliwości stania się większym świętym od wszystkich Świętych razem; wreszcie start do najautentyczniejszej świętości. A potwierdza to przede wszystkim poważne, osobiste zaangażowanie się na stałe, refleksja nad dominującą rolą miłości Bożej, niezadowolenie z własnych poczynań, oddanie się praktyce cnót Boskich.

38. Zaangażowanie osobiste

Rozumiemy przez to zupełnie własny wkład w modlitwę, zamierzenia dążące zawsze do praktyki, wyrzuty kierowane wciąż przeciwko sobie, zgłębianie swych obowiązków i formułowanie postanowień w pierwszej osobie, nieustanna czujność sumienia bez jakichkolwiek ustępstw na rzecz nawyków i istniejących zwyczajów czy na rzecz danego środowiska.

W Dzienniku nie ma modlitw zapożyczonych; Wincenty modli się własnymi słowami, wyraża własne uczucia, bada i odkrywa swą duszę. Wszystkie jego modlitwy pochodzą z nowej mennicy, wszystkie są niby monety bite w oryginale; nawet gdy posługuje się wyrażeniami z Pisma Św., czuje potrzebę włączenia choćby maleńkiej zmiany, na pewno nie w celu poprawki, ale by je sobie przyswoić przez dostosowanie do swego własnego rytmu. A nie jest rzeczą błahą wychodzić z własnej osobistej modlitwy: przy odtwarzanych formułach jest zawsze ryzyko, że modlitwa stanie się recytacją czy deklamowaniem.

Nie znajdziesz w Dzienniku słów odnoszących się do teorii: chodzi jedynie o rzeczy, które mają być wykonane, i to w pilnym trybie. Jeżeli mówi o Bogu, to ażeby wyrazić swą wiarę, swą nadzieję albo swą miłość. Rozumowanie jego kończy się zawsze: „Przebacz mi”, albo: „Jesteś wielki, adoruję Cię, dzięki Ci składam, błogosławię Cię, nie mogę żyć bez Ciebie”. Jeżeli mówi o sobie, to po to, aby się oskarżyć; jeśli o bliźnim — by się uznać odpowiedzialnym za wszelkie zło świata albo, by dojrzeć komu i jak należy dobrze czynić.

W dziedzinie religii niebezpieczne jest dla człowieka ograniczanie się do sfery zainteresowań intelektualnych. Zdobytym poznaniem człowiek zadowala się często dla samego zaspokojenia ciekawości. W rezultacie mamy do czynienia z religijnością pustą, bez wpływu na rodzinę czy społeczeństwo. Religijność Księdza Wincentego jest religijnością człowieka, który staje wciąż przed Bogiem. Patrzy na Boga, patrzy na siebie, wyciąga wnioski i przemienia je w fakty.

39. Miłość Boga przechodząca w miłość bliźniego

Drugi czynnik charakteryzujący drogę Księdza Wincentego do świętości to automatyczne niemal przekształcanie miłości Boga w miłość bliźniego. Ponieważ człowiek żyje we wspólnocie — rodzina, osiedle, środowisko pracy, państwo, cały świat — łatwo jest powiedzieć: „Panie, daję Ci całego siebie i wszystko co moje”. Bóg jednak na ogół nie bierze nas za słowo, lecz zostawia nam wszystko, cośmy mu oddali. Ale jeżeli człowiek, w przypadku potrzeb bliźniego, zajmie pozycję obronną szukając usprawiedliwienia swej odmowy, jakiej wartości nabierze ten „dar ze wszystkiego” złożony Bogu tak wielkodusznie? Dlatego to powiedzieliśmy, że prawdziwym dowodem miłości Boga jest szczera miłość bliźniego. Jak ten, kto nie użyczy czegoś człowiekowi, którego widzi w potrzebie, może zdobyć się na postawę serdeczną wobec Boga, którego nie widzi? Ksiądz Wincenty oddawał swój pokarm, obuwie, spodnie, płaszcz, łóżko, pieniądze...

40. Niezadowolenie z siebie samego

Trzecim elementem gwarantującym autentyczność drogi Świętego jest jego głębokie, płynące z przekonania niezadowolenie z tego, czym jest i z wszystkiego, co czyni. Więcej, to niezadowolenie z siebie stanowi jeden z elementów nośnych jego duchowości.

Bo rzeczywiście, człowiek zadowolony z siebie nie może być uznany za świętego; jest bowiem kimś, kto nie patrzy na siebie w lustrzanym odbiciu, a w każdym razie nie zestawia swojego oblicza z obliczem Boga. Któż bowiem może naprawdę patrzeć na swe odbicie, zestawiając je z odbiciem Boga, i nie doznać trwogi i obrzydzenia? Ksiądz Wincenty z powodu swego stanu ulega szczeremu przerażeniu, ponieważ osądza się jako obraz Boży: jako obraz Ojca, obraz Syna, obraz Ducha Świętego; i oczywiście stwierdza wciąż swoje braki. I ma rację, bo miarą ludzkiej świętości jest świętość Boża.

41. Witalne oddziaływanie cnót Boskich

O tym, co nadprzyrodzone, mówimy na ostatku, nie dlatego jakoby było mniej ważne, ale dlatego że jako oczywiste mogłoby być pominięte — przecież nikomu nie może przyjść do głowy budowanie świętości bez nadprzyrodzonych podwalin. Jeżeli więc zdecydowaliśmy się wspomnieć o tym, to nie jakobyśmy mniemali, że ktoś mógłby sobie wyobrazić Świętego z niedostatkiem wiary, nadziei i miłości, ale jedynie z obawy, że cnoty te — będące mocami Bożymi — dla pewnych ludzi stały się czysto abstrakcyjnymi pojęciami, znakami czy formułami modlitw wypowiadanych mniej lub więcej z pamięci. A pragniemy dać do zrozumienia, że niebotyczna świętość Księdza Wincentego, jeżeli była tak wielka, to właśnie wskutek żywotnego oddziaływania jego wiary, jego nadziei i jego miłości.

Świętość nie polega na doskonałym poznaniu kodeksu reguł ani nawet na jego wiernym przestrzeganiu. Świętość to miłość! Uwaga przy dokładnym wymawianiu słów modlitwy, jak i precyzja przy wykonywaniu gestów związanych z celebrowaniem Mszy św. nie są jeszcze świętością. Nie jest nią również samo wierne przestrzeganie reguły zakonnej ani umartwianie ciała, ani życie w ubóstwie, jeżeli rzeczy te same w sobie nie są aktami miłości czy następstwem aktów miłości.

Świętymi są ludzie dający s:ę kierować Duchowi Świętemu. Im bardziej poddają się Jego potężnemu działaniu, tym bardziej heroiczna jest ich świętość. My ludzie przyziemni przeprowadzamy kalkulację wobec Bożych podszeptów: co mi to da i ile mnie będzie kosztowało? I nie ruszamy się lub ruszamy na hamulcach. Święci rzucają się w fale głową w dół!

Ksiądz Wincenty nie kalkuluje nigdy. Przedmiotem jego tęsknot jest tylko Bóg. Życiodajnym źródłem dla niego jest wiara. Gdy wchodzi do pokoju, upada na kolana, by adorować Boga obecnego w jego pokoju; z ubogim rozmawia trzymając kapelusz w ręku; na ulicy usuwa kamień, by się biedak nie potknął — ubodzy są dlań rzeczywiście Chrystusem.

Jego nadzieja jest życiodajnym źródłem. Mówi Te Deum, gdy sprawy biorą obrót niekorzystny, a Miserere, gdy się układają pomyślnie. Wyraża pewność, że gdyby zaszła potrzeba strzeżenia jego osoby, Bóg stworzyłby jeszcze nieprzeliczone anioły.

Jego miłość to siła przemożna, bo porządkuje i kieruje wszystkie jego uczucia do nadludzkich zamierzeń: miłować Boga, jak On na to zasługuje, i więcej jeszcze; stawać się pokarmem, by nasycić zgłodniałych, i delikatnym puchem, aby dać odpoczynek utrudzonym członkom bliźniego.

Przy końcu tego rozdziału o początku drogi Pallottiego do świętości, pytamy nie o to, czy start jego był udany, ale raczej o to, czy niedostaje mu czegoś, by mógł być już metą.

Część druga

LOT KU UPRAGNIONYM WYŻYNOM

42. ROK 1826

Jest to rok obfitujący w informacje pochodzące z Listów i Dziennika.

W dziewięć lat po starcie ku doskonałości Pallotti przebył już kawał drogi. Siostry z klasztoru Santa Caterina dei Funari proszą go, by podjął s ę ich kierownictwa. On jednak, bardzo już zajęty, odpowiada:

Klęcząc u stóp Ukrzyżowanego Pana przepraszam za zwłokę w odpowiedzi i proszę wszystkie Siostry, które zwróciły się do mnie o kierownictwo, aby mi współczuły, gdy muszę wyrazić swą niemożność, przynajmniej w tej chwili. Wszystkie zaś proszę o polecanie mnie Majestatowi Bożemu, aby uzdolnił mnie do niesienia pomocy wszystkim duszom odkupionym Krwią Jezusa Chrystusa (Lett. 139).

Również Andrzej Castrati, mnich z pustelni kamedułów we Frascati, zwrócił się do Księdza Wincentego. Otrzymał taką odpowiedź:

Łaska, pokój, miłość i miłosierdzie Pana naszego Jezusa Chrystusa niech się w nas stale pomnaża. Niech dusza twoja umocni się, udoskonali i wzrośnie w świętych postanowieniach, jakie już podjąłeś. Zalewajmy się jednak łzami, jeżeli opóźniliśmy nawet o jeden moment pełne oddanie się służbie Bożej, oraz z nienawiścią, z jaką Bóg odnosi się do grzechu, pragnijmy i my odnosić się do winy zaciągniętej przez spowodowanie opóźnienia w miłości Boga, który jest nieskończonej miłości godzien. I dla zadośćuczynienia w jakiś sposób za to opóźnienie starajmy się tak żyć teraz i zawsze w przyszłości, jak żyliby zmarli, gdyby powrócili do życia.

Módl się i proś o modlitwy za mnie, abym i ja i wszyscy stali się doskonałymi, jak doskonały jest nasz Ojciec niebieski. Miłość Ducha Świętego niech rozleje się w naszych duszach i niech nas skłania do działania zawsze z miłości do Boga (por. Lett. 146).

List wyjaśnia nam, jakich linii przewodnich trzymał się Ksiądz Wincenty w 31 roku życia: nienawidzić grzechu, jak nienawidzi go Bóg; opieszałość w miłości Bożej wynagradzać z żarliwością człowieka wracającego do życia; dążyć do doskonałości podobnej do doskonałości Ojca niebieskiego; działać zawsze z motywu miłości Bożej.

Ostatni list z tegoż roku jest drugim stwierdzeniem działalności ponad jego siły; przewiduje, że zajęcia nie pozwolą mu poprowadzić przyjętych wcześniej rekolekcji, więc prosi ks. Dominika Santellego o wyszukanie zastępcy (por. Lett. 150).

43. REKOLEKCJE Z ROKU 1826

Mamy tu pierwsze notatki z rekolekcji odprawionych po otrzymaniu święceń kapłańskich. Miejsce rekolekcji to samo: Dom Misyjny na Montecitorio; ale uczestnikami są już nie klerycy przygotowujący się do święceń, lecz proboszczowie i spowiednicy.

Od ostatnich notatek rekolekcyjnych upłynęło już osiem lat i oto mamy teraz dobry skok, różny jakościowo. Wincenty nie jest już studenciną przychodzącym po naukę, ale dojrzałym człowiekiem, który z pełną świadomością podejmuje spokojną decyzję, rusza w drogę i kroczy nią dalej.

Znajdujemy tu trzydzieści pięć bardzo zwięzłych sformułowań. Prawie wszystkie należą do tego samego zapisu, a wszystkie wyrażają postanowienie dotyczące czegoś, co ma być wykonane. Początek brzmi jak główny motyw dla całych rekolekcji: pewność, że w każdym momencie otrzyma nowy wzrost łaski.

Dziękować będę Bogu, jak gdyby mi już użyczył wszelkich darów natury i łaski, jakie rozsypane zostały na wszelkie stworzenia, i więcej jeszcze.

Ofiaruję Majestatowi Bożemu wszelkie zasługi i modły Kościoła oraz samego Jezusa Chrystusa w celu dostąpienia łaski doskonałego ukrzyżowania całej mej istoty, i do prowadzenia jak najbardziej ukrytego życia, jeśli to wyjdzie na chwałę Bożą i na pożytek ludzi.

Pragnę poświęcić się na rzecz Kościoła i świata tak, jak gdyby i mnie powierzone zostało wieczne i powszechne kapłaństwo Jezusa Chrystusa. Ale jakaż jest moja nędza! Oto moje pragnienie, ale działanie me jest potwornością!

Chciałbym w każdym momencie otrzymywać wzrost wlanej przez Boga pokory.

Chcę dziękować Bogu, jak gdybym był bez grzechu poczęty.

Pragnę dziękować Bogu, jak gdyby mi dał być kierowanym przez wszystkie dziewięć Chórów anielskich, przez wszystkich Świętych i przez samą ich Królową, ku przekształceniu się w Aniołów, Świętych, Najśw. Maryję Pannę, by tak móc być przekształconym w samego Boga.

Pragnę być zawsze dla świata przedmiotem wstrętu, odrzuconym jak śmieć, ukrzyżowanym (ale nie jestem godzien tego wymówić), jak ukrzyżowanym byl Jezus.

Pragnę wielbić Boga, jak wielbił Go Jezus Chrystus, kiedy przebywał na tej ziemi w widzialnej postaci.

Pragnę nienawidzić grzechu, jak nienawidzi go Bóg, i to zawsze, ponieważ obrażałem Boga. Dlatego nienawidzę mej grzesznej duszy i jej władz; nienawidzę ciała i jego zmysłów będących dla mnie narzędziem grzechu. Pragnę, aby pokarm, napój, spoczynek, oddech i wszystko wyrażało nienawiść do grzechu.

Z okazji głoszenia kazań czy korzystania z mowy w ogóle chciałbym nadawać Najśw. Dziewicy jak najwznioślejsze tytuły. Chciałbym miłować Madonnę miłością, jaką miłuje Ją Bóg.

Pragnę, by każda moja myśl, słowo i czyn kierowały się posłuszeństwem Jezusa, oraz by Jego posłuszeństwo było posłuszeństwem wszystkich.

Panie Jezu, uwolnij mnie ode mnie i napełnij mnie sobą. Niech będzie zniweczone moje życie, a życie Twoje niech będzie moim, życie Przebłogosławionej Trójcy niech będzie życiem moim (por. X 150-158).

Oto Ksiądz Wincenty dojrzały, całkowicie już zrównoważony i wyższy niż przedtem. Znamionami tego wzrostu, naszym zdaniem, są: zaangażowanie się w zbawienie świata, jak gdyby właśnie jemu powierzone było wieczne i powszechne kapłaństwo Chrystusa Pana; ufne jego przekonanie, że otrzyma wszelkie dary natury i łaski szczodrze rozsiane po wszystkich stworzeniach, i jeszcze więcej; dzięki wznoszone do Boga jak gdyby poczęty był bez winy, jak Najśw. Dziewica bez grzechu pierworodnego poczęta; wypowiadane jakby szeptem pragnienie, by być odrzuconym i ukrzyżowanym, jak odrzuconym i ukrzyżowanym był Jezus Chrystus; pragnienie wielbienia Boga, jak wielbił Go Chrystus; pragnienie nienawiści do grzechu na podobieństwo nienawiści Boga samego do zła.

Pragnienia i postanowienia podobne do powyższych zakładają krzepkie już mięśnie i skrzydła zaprawione do wysokich lotów oraz oczy przywykłe do oglądania rzeczy z wysoka. Pragnienie, by na podobieństwo Chrystusa Pana być odrzuconym, to osiągnięcie mety po długim życiu miłości, a myśl o wolności od grzechu pierworodnego, jak i pragnienie odczucia nienawiści do grzechu, podobnej do tej, która jest w Bogu, możliwe są tylko wtedy, gdy doświadczenie w duszpasterskiej pracy ujawni otwarte rany, jakie grzech zadaje ludziom, i gdy głęboka miłość Boża pozwoli odczuć okropność obrazy wyrządzonej przez grzech umiłowanemu Bogu.

44. REKOLEKCJE Z ROKU 1827

Język łaciński — a Święty stosuje go obficiej w momentach silnego wzruszenia — przeważa tu zdecydowanie nad włoskim, w którym podawane są tylko tytuły rozmyślań.

Bardzo szczęśliwy jest początek. Zaledwie podano pierwszy wieczorny temat o duchowej odnowie księży, a oto już następuje wybuch pragnień:

Niech zniweczone będzie całe me życie, a życie Pana mojego Jezusa Chrystusa niech będzie życiem moim! Bóg w Przenajświętszej Trójcy i Jezus niech będą moją odnową! Życie Najśw. Dziewicy Maryi niech będzie moim życiem!

Godność kapłańska. — Życie moje nie przynosi chluby kapłaństwu Jezusa Chrystusa, ale powierzone mi kapłaństwo niechaj ożywiają we mnie wszystkie Chóry anielskie, wszyscy Święci i Królowa Aniołów oraz Chrystus Przedwieczny Kapłan wraz z Przenajświętszą Trójcą.

Życie duchownego życiem pełnym pracy. — Całe me życie aż dotąd było próżnowaniem, przerywanym jedynie grzechami; Bóg jednak najczystszy i odwieczny niech będzie mym życiem w posługiwaniu (w imieniu) Jezusa Chrystusa.

Postawa duchownego przy świętych czynnościach. — Całe me życie minione to jedna hańba; ale życie Jezusa Chrystusa niech się stanie we mnie ozdobą Kościoła.

Świętość duchownego. — Całe życie moje jest zaprzeczeniem świętości, ale życie Jezusa Chrystusa niech będzie moją świętością.

Grzech śmiertelny. — Cóż mam powiedzieć i co winienem czynić?

Chciwość duchownych. — Całe me życie było przyziemne, ale życie Jezusa Chrystusa niech będzie życiem moim.

Czystość duchownych i nabożeństwo do Najśw. Dziewicy. — Całe me życie w oddawaniu czci Najśw. Dziewicy Maryi jest nędzne i ubogie, ale czystość Chrystusa niech będzie mą czystością, a miłość Jego do Najśw. Dziewicy Maryi niech będzie moją miłością (por. X 618-625).

Oto triumf przemiany w Chrystusa! Mamy o tym wzmiankę już w roku 1816 i małą aluzję w rekolekcjach z 1826 r. Nosi! to Ksiądz Wincenty w duszy, nie śmiał jednak wyrazić w słowach; znalazł wreszcie odpowiednią formę na wyrażenie swego pragnienia, i odtąd jego ulubionym hymnem będzie właśnie przemiana w Chrystusa.

45. DWADZIEŚCIA STRON PO ŁACINIE

Strony 159-179 Dzienniczka, wszystkie pisane po łacinie — w języku, do którego Ksiądz Wincenty zwykł się uciekać w momentach wielkiego wzruszenia — powstały chyba pod działaniem jednego natchnienia w tych samych okolicznościach miejscowo-czasowych. Teksty rodziły się może pod wpływem radości z odkrycia i zdobycia przewodniej myśli jego całej drogi duchowej. „Życie Jezusa Chrystusa jest moim życiem” lub „Życie Przebłogosławionej Trójcy jest moim życiem”. Niewątpliwie jest to wielkie odkrycie dla człowieka o wrażliwym, refleksyjnym i analitycznym usposobieniu, jakim był Ksiądz Wincenty. Zdobycie zaś, czyli przyswojenie sobie treści tego odkrycia, musiało na niego wywrzeć głęboki i trwały wpływ. Stronice te wskazują na długi okres koncentracji i zdobycie wysokiego już poziomu umysłowego spokoju. Wiele rzeczy wskazuje na to, że fragment może pochodzić z okresu rekolekcji z roku 1827. (Ks. Moccia umieszcza go pod rokiem 1826.)

Gdyby się chciało przedstawić dokładnie uczucia Świętego w tym czasie, należałoby przytoczyć cały oryginalny tekst; jednakże język łaciński i obfitość stron na to nie pozwalają; zrobimy więc tak, jak potrafimy najlepiej.

Boże mój, Boże mój, Boże mój! — i tu zaczyna się tekst łaciński. Wola Twa niech będzie życiem moim. Życie ukrzyżowane niech będzie życiem moim. Życie ukryte niech będzie życiem moim. Życie męczeństwa niech będzie życiem moim. Życie w kaźni niech będzie życiem moim. Życie nieustannego i bezlitosnego krzyżowania niech będzie życiem moim. Życie Twe niech będzie życiem moim!

Życie nieustannej kontemplacji niech będzie życiem moim.

Życie nieustannego umartwienia bez miary niech będzie życiem moim.

Życie Ojca niech będzie życiem moim; życie Syna niech będzie życiem moim; życie Ducha Świętego niech będzie życiem moim.

Życie Przenajświętszej Trójcy niech będzie życiem moim.

Nicość i grzech to wszystkie moje bogactwa, nicość i grzech to całe moje życie; a jednak z miłości Boga i z Jego najczystszego miłosierdzia życiem mym jest całe życie Pana naszego Jezusa Chrystusa.

Nie jestem godzien, by być obdarzonym darem łez, atoli łzy Chrystusa są łzami moimi.

Nie jestem godzien, by składać Bogu wieczystą Ofiarę, lecz Ofiara Chrystusa jest ofiarą moją.

Życie me przeciwstawia się stwarzaniu, lecz stwórczy akt Boga jest moim stwarzaniem.

Nie jestem godzien być ukrzyżowanym i ukrzyżowanym umierać; całe jednak krzyżowanie Jezusa Chrystusa jest mym krzyżowaniem.

Całe me życie jest nieprzerwanym nieposłuszeństwem, lecz posłuszeństwo Jezusa Chrystusa jest mym posłuszeństwem.

Całe moje życie jest słabością, lecz mocą moją jest moc Jezusa Chrystusa.

Boże mój, życie moje!

Boże mój, wola Twa jest wolą moją.

Boże mój, wszystko co Twoje jest moim.

Bóg mój, Czystość istotna jest moją czystością!

Jest też modlitwa, w której stawką za chwałę Bożą ma być jego wzgarda i cierpienie:

Wsław siebie, Panie, swą jasnością wieczną, a dla swej chwały napełnij mnie hańbą i karą oraz mękami — gdyby tak wypadało — wiekuistymi, a będę rad z tego.

A jest jeszcze inna modlitwa:

Panie, Boże mój! Nie jestem godzien, by dusza moja i jej władze, by ciało me i jego zmysły były z Tobą złączone. Ani myśl moja ani moje słowo, ani moje postępowanie me są tego godne, by znaleźć się przed obliczem Twoim, dlatego:

Od rozumu mego — uwolnij się, Panie.

Od woli mojej — uwolnij się, Panie.

Od oczu moich — uwolnij się, Panie.

Od mych obyczajów — uwolnij się, Panie.

Od modlitwy mojej — uwolnij się, Panie.

Od umartwienia mego — uwolnij się, Panie.

Litania ta rozciąga się na więcej niż dwie strony, i należy zaznaczyć, że my, przyzwyczajeni do „Wybaw nas, Panie”, co tak często występuje w naszych modlitewnikach, nie zauważyliśmy w pierwszym momencie, że Ksiądz Wincenty pisze też „uwolnij się, Panie”, a to „się” nie jest bynajmniej błędem drukarskim. To Ksiądz Wincenty chce powiedzieć: Panie, mój rozum, moja wola, moja modlitwa, moje posty, całe życie moje, to ciągłe niebezpieczeństwo obrażania Ciebie; strzeż się więc tego zdrajcy, uwolnij się od tej zawady!

Przy końcu litanii owych nędz i braków, które według niego zagrażają chwale Bożej, i od których Bóg miałby się uwolnić, mamy takie westchnienie:

Niech zniweczone będzie wszystko co we mnie, i niechaj zostanie we mnie wszystko, co jest w Tobie. Nie jestem wprawdzie godzien prosić Cię o to, lecz niech dobrotliwie czyni to za mnie cała Wspólnota Niebian z Najśw. Dziewicą Maryją i z Synem Twoim Jednorodzonym, Odkupicielem świata, wraz z całym Kościołem, Oblubienicą Twojego Syna; niechaj proszą Cię za mnie nędzarza i bardziej niegodnego niż ktokolwiek inny!

Następują cztery inne strony tytułów, które miałyby spotęgować wstawiennictwo Wspólnoty Niebian: nieskończone miłosierdzie, narodzenie, zwiastowanie pasterzom, życie w Nazarecie, post na pustyni, Eucharystia, męka (Chrystusa Pana). A potem wraca Święty do tematu wewnętrznej przemiany:

Boże mój, Boże mój, poczęcie Pana naszego Jezusa Chrystusa niech będzie poczęciem moim!

Boże, Boże, moje życie! Jezu mój, Mocy moja!

Nienawiść i obrzydzenie grzechów niech będzie życiem moim. Umiłowanie cnót niech będzie życiem moim!

Całe to moje życie niech będzie opłakiwaniem, nieustannym opłakiwaniem grzechów.

Bóg pragnie duszy mej — co za miłosierdzie! A dusza moja nie pragnie Boga? Pragnienie Chrystusa niech będzie pragnieniem moim! Nie ma we mnie pokory, ale pokora Chrystusa jest moją pokorą. Życie me niech będzie ofiarą chwały na wieki (por. X 177).

A jednak, po tylu stronicach wzruszających nas i budzących podziw wobec tych wyżyn, na jakie teraz i później u naszego Świętego wznosiła się miłość Boża, czytamy jeszcze słowa:

Spośród narodzonych z niewiast nie powstał nikt bardziej nędzny, pyszny, kłamliwy, zmysłowy, zuchwały, okrutny, niewstrzemięźliwy, zbrodniczy, zazdrosny, itd., itd., itd., niż ja.

Ostatnie wszakże słowa, spisane na tych błogosławionych stronach, brzmią następująco: „Bóg mój i wola mego Boga jest pokarmem moim (por. X 159-179).

Może Ksiądz Wincenty nawet się nie zorientował, że się tu wyraził jak sam Chrystus: „Moim pokarmem jest wypełnić wolę Ojca” (por. J 4, 34). Może, pisząc te słowa, znajdował się w stanie ekstazy. My, myśląc na zimno, mniemamy, że nie mógłby on nigdy złożyć oświadczenia podobnej treści, tj. oświadczenia przypisującego sobie stałe przylgnięcie Chrystusa do woli Ojcowskiej. Ale niezależnie od tego, czy było to w ekstazie czy poza ekstazą, jeżeli Ksiądz Wincenty może pisać: „Bóg mój i wola Boga mego jest moim pokarmem”, jakież znaczenie może mieć jego oskarżenie, jakoby był przyczyną wszelkiego zła, albo, jakoby był najbardziej nędzny, pyszny, kłamliwy, itd., spośród narodzonych z niewiast?

Oświadczenia te nie są wyznaniem poczucia winy z powodu popełnionych grzechów, ale szlachetnym poszerzeniem przestrzeni, by jak najwięcej miejsca przyznać nieskończonemu miłosierdziu Bożemu.

46. NĘDZA LUDZKA I BOŻE BOGACTWO

A oto piętnaście innych, bardzo podniosłych stron. I te należą również do okresu jego pewności o przekształceniu w Chrystusa Pana, pewności nadającej mowie Pallottiego nowego kolorytu, choćby same idee nie były wcale nowe. I jest to zrozumiałe: miłosierdzie Boże występuje w nowym aspekcie i oglądane jest z nowego punktu widzenia, gdy Święty może mówić: „Miłosierdzie Boże jest moim miłosierdziem”.

Boże mój, Ty wiesz dobrze, że to ja jestem przyczyną wszelkiego zła fizycznego i moralnego: przeszłego, obecnego i przyszłego, i że jestem przeszkodą wszelkiego dobra. Wiesz także, iż rzeczywistość grzechów moich i brak odpowiadania na Twe łaski przewyższa winę kogokolwiek z grzesznych. Toteż wszelkie stworzenia powinny by się przeciw mnie buntować i dręczyć mnie słusznie na wszelkie możliwe sposoby. Wszelako Ty przez nieskończone miłosierdzie swoje i przez nieprzebrane zasługi Jezusa Chrystusa przebaczasz mi i podajesz środki przeciw wszelkiemu złu, jakiego się dopuściłem. Boże mój, miłosierdzie moje!

Boże mój! Ofiaruję Ci poprzez całą wieczność Najdroższą Krew Jezusa Chrystusa, najświętsze Jego życie i nieskończone zasługi, byś raczył zaprawić goryczą upodobania obecnego życia mojego, me pożywienie, napój, spoczynek, odzież; i błagam, by stało się to tyle razy, ile jest aktów miłości, na jakie Ty, Boże mój, zasługujesz.

Uważam jednak, że wyrządziłbym zniewagę nieskończonej dobroci Twojej, gdybym mniemał, że nie może ona triumfować nad mą niegodnością, tak że przepełniłaby mnie większymi jeszcze łaskami, niż gdybym był człowiekiem serca prawego. Niemniej przez całą wieczność i jak najwyraźniej pragnę wyznawać me przeciwstawianie się wszelkiemu dobru, i skłonność moją do każdego grzechu.

O Boże mój! Choć jestem nieczystością samą i pełen wszelkiego brudu, to jednak uważam, że obraziłbym nieskończone miłosierdzie Twoje, gdybym miał myśleć, że nie raczysz spoglądać na mnie, jak gdybym był bez grzechu i w pełnej czystości. O czystości nieskończona, czystości mojego Boga! O świętości, świętości! O bezgraniczna doskonatości mojego Boga! Ty mnie całego niweczysz i całkiem jesteś we mnie, tak że cały jestem przekształcony w Ciebie.

Zaskakujące są te zarzuty skierowane przeciw sobie, ale nie powinny być odczytywane w oderwaniu od kontekstu; a kontekst wskazuje na człowieka, który chciałby pełnić wszelkie dobro, ale widzi swe ograniczenia właściwe stworzeniu, i ograniczenia te zwie brakami i przestępstwami. Chociażby uniknąć wszelkiego zła, jakie jest na świecie, ale ludzie nie zależą od niego i nie biorą jego słów pod uwagę, sam zaś oświadcza, że jest przyczyną wszelkiego zła. Co jednak naprawdę przy tym wzrusza, to jego bezgraniczna ufność, powiązana z najbardziej poniżającym samooskarżeniem; im zaś cięższe są te zarzuty, tym bardziej wzrasta pewność i wielkość jego ufności. Bo rzeczywiście:

Choć jestem samą niegodnością, samą nędzą i zbrodniczością, to jednak uważam za pewne, że wszystkie dziewięć Chórów anielskich, wszyscy niebiescy Święci i dusze czyśćcowe, a nawet Niepokalana Dziewica, byliby gotowi wyzuć się ze wszystkich swych wieczystych bogactw, byle ubogacić nimi mnie, najnędzniejszego grzesznika. Nie mogąc jednak tego uczynić, proszą Boga — jestem tego pewny — by użyczył mi nie tylko tych łask, jakimi ich obdarzył, ale i wszelkich darów, jakimi ubogacił wszystkie stworzenia.

O Boże mój, ileż to dusz z własnej mojej winy nie otrzymało chrztu świętego, ponieważ nie urzeczywistniłem w całości owego dobra, jakie było dla mnie możliwe, i nie udaremniłem wszelkiego zła, jakie można było udaremnić.

Boże mój, przez miłosierdzie swoje użycz mi tej łaski, abym za każdym razem, kiedy posilam się czy spoczywam, czynił dla Ciebie tyle aktów miłości, na ile zasługujesz.

Boże mój, Ty sam tylko wiesz, ile popełniłem zła i ile udaremniłem dobra, ilu ludzi nie nawróciło się z mej winy, ilu nie postąpiło w dobrem i ilu poszło na zatratę! A jednak niepojęta ma pycha i próżność wmawiały we mnie, żem czynił dobrze i lepiej od innych! O, cóż to za błąd, co to za szaleństwo! Zniszcz, Boże mój, cale to moje dotychczasowe życie i daj mi Twoje życie, życie wcielonego Jednorodzonego Syna Twojego. Boże mój, jestem otchłanią grzesznych dziwactw i głupoty, a jednak nie znam siebie jeszcze w pełni. Boże mój, brak mi cnót, pełno we mnie nędzy. Tak bardzo jestem ubogi w cnoty, że nic z nich nie posiadam: w nędzę zaś obfituję tak bardzo! Boże mój, miłosierdzie moje! (por. X 179-194).

47. BEZKRESNE WYMIARY NADZIEI

Ograniczoność natury ludzkiej oraz świadomość ciążącego na nas grzechu znajdują w teologicznej nadziei skuteczny środek zaradczy i powrót do sprawiedliwości, do wiedzy przez Boga wlanej i do nieśmiertelności, które przed grzechem zdobiły człowieka.

Nadzieja — to ojciec, którego czuje dziecko za swymi plecami. Nie trwa zbyt długo i nie brzmi rozpaczą kwilenie dziecka, które wie, że w pobliżu znajduje się ojciec. Nadzieja to nie litująca się nad sobą autosugestia, lecz stan rzeczywistości. Jest to realność słabego stworzenia, ale i rzeczywistość mądrego ojca, moc i miłość Boga. Ludzka nadzieja stanowi refleks opatrzności Boskiej. Bo jak prawda mówi, że człowiek jest słaby, tak prawdą jest, że Bóg jest pełen mocy; i jak prawda stwierdza, że człowiek zgrzeszył, tak prawdą jest, że Bóg jest Miłosierdziem, że grzesznemu człowiekowi chce wyjść naprzeciw, bo to Jego stworzenie, które jest chore.

Grzech! Nasze pokolenie zagubiło radość nadziei, ponieważ utraciło już prawie świadomość grzechu, a także dlatego, że dobrobyt wraz z racjonalizmem wyjałowił źródło nadziei. Człowiek dzisiejszy nie uznaje potrzeby zwracania się do Boga, bo wierzy, że sam da sobie radę. Ale jak radzi sobie i w jakim zakresie, widzimy to sami.

Pogaństwo nie znało nadziei, bo nie wiedziało o ojcostwie Bożym. Nadzieja to dar Chrystusa Pana, ponieważ właśnie w Nim Bóg stał się człowiekiem, człowiekiem całkiem jak my (krom grzechu), który zamieszkał wśród nas, umarł za nasze grzechy, stał się naszym Obrońcą, i chce nas ubogacić swą obfitością.

Nadzieja to przerzucony przez Chrystusa pomost między niebem a ziemią, poprzez który zespolił On ograniczone z Nieograniczonym, śmiertelne z Nieśmiertelnym.

Również chrześcijanie mieszają nieraz nadzieję z niepewnością. A przecież nadzieja odnosi się wprawdzie do przyszłości, lecz nie idzie w ciemną niepewność. Miłość Boga, Opatrzność, potęga Boża, nagroda dla dobrych — to wszystko rzutuje wprawdzie w przyszłość, ale stanowi też niezwykle świetlaną pewność religijną. Nadzieja to przyszłość, ale przyszłość pewna!

Czytelnik, który nam towarzyszy, nie może nie przeżywać pewnego zaskoczenia wobec ogromu pewności nadziei u Księdza Wincentego. Mówimy: „pewności nadziei”, co wydaje się sprzecznością. Ale nadzieja Księdza Wincentego nie zostawia dla niepewności najmniejszej nawet szczeliny; w jego nadziei jest pewność przyszłości, jak w nas jest pewność obecnej rzeczywistości.

Jest to przywilej wielkiej jego wiary i przeogromnej miłości. Pewnie, że kto zna niezmierną jego pokorę, to kiedy słyszy go mówiącego do siebie: „Nie mniemaj nigdy, że nie potrafisz dokonać tego, czego dokonali w Kościele Bożym wielcy Święci, ponieważ przy pomocy łaski Bożej osiągnąć możesz daleko więcej, i dokonać rzeczy bez porównania większych niż te, jakich dokonali wszyscy Święci” (X 112), może być tym bardzo zaskoczony. Ale Ksiądz Wincenty daje upust całej swej spontaniczności. Dla niego kluczem jest tu łaska Boża, a klucz ten nie zawodzi nigdy. Moc Boża rozciąga się na wszystko, a miłość jest bez granic. Radość świadoma swej nieskończoności poszerza się w bezkresy!

Ze śmiałością poczynań niezwykłej tej nadziei może się równać jedynie jego psychologiczna pewność. Spotykamy się z nią już na pierwszych stronach Dziennika, tj. w roku 1816, gdy czytamy:

Mam mocną ufność, że dobroć Boża w wielkiej obfitości użyczy mi łaski uświęcającej i łaski powodującej dokonywanie dla chwały Bożej czynów nawet największych. Co do tego czuję tak wielką ufność, że wydaje mi się, jakbym już te łaski otrzymał, i chciałbym raczej znosić najokrutniejsze męczarnie niż tę ufność stracić; owszem, ośmielam się nazwać ją pewnością! (X 84).

Do tej pełnej ufności nadziei miał on dobre motywy. Nadzieja opierała się u niego na nieskończonym miłosierdziu, na zasługach Męki Jezusa Chrystusa również nieskończonych, na możnym wstawiennictwie Maryi, bardziej niż najukochańszej Matki, oraz na wstawiennictwie Aniołów i Świętych, jego Opiekunów. Wraca tu wspomniany wcześniej wpływ prawdy o Świętych Obcowaniu.

Gdy Ksiądz Wincenty zanosi do Boga swe modły, ofiaruje Mu Najdroższą Krew Jezusa Chrystusa, ale ofiaruje ją na podziękowanie, jak gdyby łaska, o którą w danej chwili prosi, była mu uż dana. I ze strony teologicznej jest pewny swego systemu: Tym, który do prośby daje natchnienie, jest sam Bóg; a jeśli On to podsuwa, z całą pewnością gotów jest dać to, o co prosić nas zachęca.

Nadzieja tego rodzaju jest niewyczerpalnym źródłem energii. Jej też należy przypisać fakt, że Ksiądz Wincenty kroczył tak szybko na drodze świętości; bo przez tę nadzieję świat nadprzyrodzony zdobywał w nim pewność podobną do tej, jaką się ma co do podpadającego pod zmysły obecnego świata.

48. NIENAWIŚĆ GRZECHU

Zgadzamy się, że u Księdza Wincentego psychologiczna postawa wobec grzechu trudniejsza jest dziś do zrozumienia i przyjęcia. Młodzi lub ci, co się za młodych podają, uważają taką postawę za dziwaczną, jako że zredukowali u siebie pojęcie grzechu, jeżeli go w ogóle nie odrzucili. Bo według nich wszystko, co jest w naturze człowieka, należy do niego jako własność i zależy od jego woli. Jednakże butne to stanowisko jest nie do utrzymania, gdyż trzeba by udowodnić, że naturę swą stworzył człowiek sam z siebie. Jeżeli jednak się stwierdzi, że natura ludzka nie wywodzi się od człowieka — bo jakże by można było to uczynić, skoro człowiek przed nią nie istniał? — to jasne, że człowiek ma ją szanować i odnosić się do niej tak, jak tego chce jej Stwórca i Pan.

Dla człowieka zatem, który zna Boga, grzech stanowi odrzucenie ustanowionego przez Boga porządku i zastąpienie Jego normy swoim kaprysem czy interesem doraźnym.

Aby zrozumieć u Księdza Wincentego drastyczną i wojowniczą postawę wobec grzechu, należy się zwrócić do Biblii: do przedstawienia przez nią genezy grzechu i do jego naprawy.

Natchniony sprawozdawca biblijny dostrzega w pierwszym grzechu jawne odrzucenie Boga. Bóg zabronił korzystać z określonego owocu i zapowiedział, że w razie nieposłuszeństwa człowiekowi grozi śmierć. Wąż podsunął mu myśl, że Bóg zazdrosny powiedział nieprawdę, ponieważ nie jest tak, że człowiek by umarł, ale wprost przeciwnie, stałby się podobny do Boga. Adam uległ podszeptom szatana, zbuntował się i wraz z nim powiedział: Bóg w zazdrości o moje szczęście rozmija się z prawdą. Nazwać jednak Boga zazdrosnym kłamcą, to tyle co chcieć Go zniweczyć albo zaprzeczyć Jego istnieniu.

Powstanie zła moralnego stanowi istotę każdego (śmiertelnego) grzechu. Bo w gruncie rzeczy każdy grzech, każdy bunt przeciwko prawu Bożemu schodzi na uznanie Boga za zazdrosnego kłamcę. I na tym polega złość grzechu, gdy jest on popełniany w wyniku świadomej decyzji.

Grzech prócz tego stanowi sam w sobie antytezę Boga: Bóg stwarza ład i życie — grzech powoduje nieporządek i śmierć. Grzech rozsadza pierwszą ludzką rodzinę: Adam oskarża żonę, którą dopiero co nazwał kością ze swych kości; Kain z zazdrości morduje Abla; ziemia, w następstwie grzechu, staje się zazdrosna o swoje płody; zepsucie płynące z grzechu rozlewa się tak bardzo, że Bóg wodami potopu zalewa ludzi, zwierzęta i rośliny — gdyż człowiek posługując się nimi na obrazę Boga, zniekształcił i sprofanował nawet nierozumne stworzenie.

Sam człowiek utracił przez grzech równowagę ducha, konieczną do odróżnienia bez błędu dobra od zła i do zdecydowanego opowiadania się stale jedynie za dobrem. Obraz Boży, wyryty w człowieku w akcie stworzenia, stawał się obrazem coraz bardziej wyblakłym i zeszpeconym. Bóg wezwał Abrahama, wzbudził Mojżesza, tchnieniem swym ożywiał trąby Proroków. Nie zbrakło odblasków światła, ale grzech pustoszył nadal dzieło Boże. Gdy jednak nadeszła pełnia czasów, Bóg zagrał ostatnią kartę: przybrał sam naturę ludzką, w Krwi swojej obmył brud, jakiego obmyć nie mogły fale potopu, a przez swe posłuszeństwo aż do krzyża wyrównał nieposłuszeństwo śmierci pierwszego człowieka. Bóg był obrzucany plwocinami, biczowany, ukrzyżowany i skonał wśród urągań ludu, aby zadośćuczynić za obrazę wyrządzoną Bogu przez grzech, który uznał Go za zazdrosnego kłamcę.

Ale to nie wszystko. Chrystus, zgodnie z zapowiedzią, powstał trzeciego dnia z martwych dając przesądzający dowód na to, że jest Bogiem i że Jego Krew zmyła z całą pewnością brudy grzechów. A zatem wiara w Chrystusa może dać pewność uwolnienia od grzechu. Wiarę jednak trzeba wprzód posiąść; trzeba też, by wiara była operatywna. Łaska Zbawiciela otwarła drzwi do nieba, lecz aby do tych drzwi dotrzeć, należy wyruszyć w drogę. A my, póki nie przekroczymy owego progu, podlegamy jeszcze utrapieniom grzechu i śmierci.

Ta oto teologia leży u podłoża owej tak żywej nienawiści Świętego do grzechu i owej krucjaty, jaką przez całe życie prowadzi dla wykorzenienia grzechu na całej ziemi.

Ksiądz Wincenty oskarża się, że jest największym grzesznikiem, niczym jak tylko grzechem, przyczyną wszelkiego zła zarówno fizycznego, jak i moralnego całej ludzkości. Grzechem najczęściej i wyraźnie wzmiankowanym jest grzech niewdzięczności. Szczerze jednak mówiąc, nie widzimy, w jaki sposób może mieć miejsce niewdzięczność u kogoś takiego, kto byłby szczęśliwy, gdyby dla uwielbienia Boga mógł znosić bezgraniczne cierpienia przez całe wieki. Ksiądz Wincenty w mistycznych swych przeżyciach z Bogiem czuł dobrze, jak bardzo zasługuje On na miłość, a własna jego wdzięczność wydawała mu się niczym. Niedostateczność zatem właściwej odpowiedzi staje się dlań udręką. Chciałby dorównać temu co bezkresne, chciałby na nieskończoną miłość odpowiedzieć przynajmniej podobną, nieskończoną miłością. Widzi się pokonany, i stąd pochodzi jego „potworna” niewdzięczność.

Ksiądz Wincenty oskarża się też często o pychę. Ale i dla niej trudno tu znaleźć miejsce, gdyż widzimy, że to, co nas w nim tak bardzo zdumiewa, to właśnie niespotykana pokora, nieludzkie niemal pragnienie upokorzenia i wzgardy. Tym, co doprowadziło go do tak dziwnego samooskarżenia się o pychę, mógł być lęk, że nadużywa kapłaństwa. Wydaje się, jakby mniemał, że kapłan głoszący Jezusa Chrystusa czy sprawujący Jego Najświętszą Ofiarę mógłby w tym szukać własnej czci i chwały. Wyobraźmy sobie, że ktoś pragnie oklasków, gdy mówi o Męce Pańskiej: Chrystus umiera, a ten czeka na aplauz! W Dzienniku mamy pewną aluzję pozwalającą domyślać się tego zaniepokojenia. Może zgroza na myśl o tak świętokradzkiej pysze wywołuje u niego ten niełatwy do wytłumaczenia zarzut.

49. ZNIWECZENIE I PRZEMIANA

Mamy tu dwa terminy bardzo bliskie Świętemu, mniej jednak może przystępne dla czytelnika; dobrze zatem będzie określić ich właściwy sens.

Przede wszystkim zniweczenie, nie jest u Pallottiego unicestwieniem w sensie zniszczenia czy utraty wartości; dokładnie jest to szczepienie w celu wydawania szlachetniejszego dobra. Sam Święty stwierdza istnienie ludzkich namiętności, a dla uwolnienia się od nich i dla odnoszenia z nich pożytku decyduje się na to, by jego roślina była ścięta, aby na niej zaszczepione były nowe kiełki działające na sposób Boski.

A zatem wyraz zniweczenie, choć nie brzmi mile dla naszego ucha, trącąc jakby sadyzmem, u Świętego nie ma w sobie nic ujemnego, podobnie jak nic ujemnego nie ma samokontrola czy szczepienie. Samokontrola to godne uznania zdyscyplinowanie dojrzałego społecznie człowieka, który potrafi opanowywać swe słowa i czyny podobnie jak dyrygent panuje nad orkiestrą trzymając w ryzach wszystkie instrumenty, ożywiając je i naginając do harmonijnej jedności wymaganej przez dzieło sztuki. Wyraz zaś szczepienie ma sens bardziej jeszcze urzekający, gdyż w procesie zaszczepiania skupia się chaotyczne i jałowe siły, które przez cięcie i włączenie nowego kiełka kieruje się do produkowania innych owoców, obfitujących w siły ożywcze i w słodycz, jakich pierwotny szczep nie posiadał.

Tak zatem przechodzenie od zniweczenia do przemiany stanowi naturalną prawidłowość; jest radością! O tym przechodzeniu — jak już wspomniano — mamy wzmiankę w roku 1816 i ślad wyraźniejszy w roku 1826; triumfalny zaś wybuch następuje w roku 1827, a za nim idzie tyle ich odmian, tak częstych i tak pełnych uczucia, że upoważnia nas to do stwierdzenia, iż przemiana w Jezusa Chrystusa stanowi metę, do której zmierza cała duchowość Pallottiego.

Zresztą nauka ta nie jest nowością. Św. Paweł głosił temat o starym człowieku, który ma umrzeć, i o chrześcijaninie, który ma stanowić nowe stworzenie wszczepione w Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo zaś w każdym okresie swego istnienia pojmowane było jako wyrzeczenie się grzechu i jako odnowa przez wiarę w Jezusa Chrystusa. Św. Paweł powiedział również: „Już nie ja żyję, lecz żyje we mnie Chrystus” (Ga 2, 20), wszyscy zaś Święci z całych swych sił zmierzali — każdy na własnej drodze — do osiągnięcia w sobie pełności Bożej.

U Świętego wyraz „przemiana” rzutuje też na wracające u niego raz po raz przeżycia mistyczne; zatem wyraz ten rozbrzmiewa w nim szerokim echem widzialnych i słyszanych tajemnic, jakie nie są zwyczajne u przeciętnego człowieka i w słowa nie mogą być ujęte.

Święty Jan od Krzyża uczy o przemieniającym zjednoczeniu, przez które dusza i rzeczy Boże stają się czymś zupełnie jednym; rozumie się, że duch zachowuje nadal swój byt odrębny od Bytu Bożego. Św. Teresa mówi o jedności i o pełni zjednoczenia z Bogiem, nie wspomina jednak o przemianie. Jest oczywiste, że troje Świętych przekazuje różne przeżycia czy też różne spostrzeżenia o tym samym przeżyciu.

Pewne jest to, że nie ma tu mowy o przekształcaniu samej substancji duszy; człowiek w istocie swej pozostaje nadal człowiekiem. Przemiana następuje w dziedzinie działania przez łaskę.

Zachodzi tu coś podobnego jak przy natchnieniu, jakiego doznawali autorzy Ksiąg świętych. Św. Mateusz pisząc Ewangelię zostaje Mateuszem, lecz Ewangelia jego jest dziełem Bożym; staje się bowiem słowem Bożym dzięki natchnieniu Ducha Świętego, którym kierowała się inteligencja i wola Mateusza.

Podobnie jest w przemianie Pallottiego: nie, absolutnie nie w tym znaczeniu jakoby człowiek przestał być człowiekiem, ale że łaska Boża tak opanowuje rozum i wolę stworzenia, że jego czynności mogą być przypisane Bogu oraz odznaczać się doskonałością dzieł Bożych; mianowicie wyobraźnia, pamięć, uczucie świętego wznoszą się niby na skrzydłach Bożych. Podobnie jak w Raju! Bo i w błogosławionej tej Ojczyźnie ludzie pozostają ludźmi; jednak sposób ich patrzenia oraz ich uczucia zostają tak bardzo oczyszczone i poszerzone, iż uściskiem objąć mogą nieskończonego Boga. Przemiana zatem u mistyków stanowi uprzedzający zaczątek nieba, doświadczalne przeżycie nagrody we współzawodniczym biegu.

Drogą ku przemianie jest oczyszczenie ducha. W miarę jak mocą sił przyrodzonych, wzmocnionych łaską Bożą, dusza odrywa się od nieuporządkowanych namiętności i od z emskich przywiązań, człowiek przemienia się w Boga. Im bardziej przejrzyste stają się zasłony ciała i zmysłów, tym głębiej i szerzej światło Boże przenika ducha; gdy zasłony te przez miłość Bożą ustępują zupełnie, dusza przemienia się w Boże blaski i ciepło.

Czynnikiem decydującym o przemianie w ascetyce Pallottiego jest naśladowanie Jezusa Chrystusa. Jeżeli bowiem — a jest to nauka Księdza Wincentego — człowiek w swoim wnętrzu oddaje się dzień po dniu naprawdę odnajdywaniu myśli, uczuć, słów i czynów Chrystusa Pana, to Chrystus wkracza do jego duszy, oczyszcza ją, przyozdabia, oświeca i rozgrzewa, zakładając w niej mieszkanie i podejmując swe działanie.

Siłą, która dokonuje przemiany, jest miłość Boża. A miłość jest twórcza; skłoniła Boga do stworzenia człowieka i skłania człowieka do odnawiania Bożego obrazu, gdy go w sobie odkryje. Tego zaś kogo miłuje, miłość upodabnia do miłowanej osoby. I to jest prawo sprawdzające się również w stosunkach człowieka z Bogiem: miłość Boża przemienia w Boga. Im ktoś więcej miłuje Boga, tym szybciej i pełniej przemienia się w Niego.

Jednym z najbardziej rzucających się w oczy skutków przemiany jest uzyskanie szczególnej dyspozycji do hojnej wspaniałomyślności. Doświadczenie nieopisanego piękna, nieograniczonego miłosierdzia, nieskończonej potęgi i miłości pozostawia w duszy stały ślad, nastawienie i pragnienie wielkości rzutujące w następstwie i na słownictwo, na sądy, na idee, na wszelkie poczynania, gdyż pod tym względem wszystko jest oglądane z punktu widzenia planu Boga i mierzone miernikiem nieskończoności.

Innym następstwem tej przemiany w Boga jest śmiałość i odwaga, i to odwaga Świętych. Bo rzeczywiście, komu przypadł w udziale szczęśliwy los, by myśleć jakby rozumem Bożym i kochać sercem Boga, ten gotów jest ważyć się na wszystko; pragnieniom swoim nie zakreśla granic, niczego się nie lęka, nie zatrzymuje się przed przeszkodami, nie rezygnuje z planów, jakie sobie założył dla chwały Bożej.

Bo i skądże płyną, rozsiane po całym Dzienniku, te natarczywe i rozdzierające pragnienia nieskończoności? I skąd rodzi się plan Prokur wciągający w jedno cały świat? Skąd bucha to nieugaszone pragnienie zbawienia wszystkich ludzi, skąd zaangażowanie się w niszczenie każdego grzechu, skąd tęsknota za niedościgłą doskonałością dla siebie i dla wszystkich stworzeń, skąd zatroskanie o nieskończoną chwałę Bożą przez nieskończone wieki i więcej jeszcze?

Do duszy jego wszedł Chrystus, zamieszkał w niej i założył centralę swego Królestwa.

50. REKOLEKCJE Z ROKU 1832

Dom Misyjny na Montecitorio, 11-17 listopada 1832 roku.

Celem rekolekcji, jak zwykle, i więcej niż zwykle — jest coś obejmującego całość. Ksiądz Wincenty przekracza próg Domu z duszą udręczoną: ma dojść do odnowy pełnej i wieczystej. Zaczyna od oświadczenia, że jest absolutnie niegodny tak wielkiego daru Bożego, lecz po przeglądzie wszystkich sektorów życia mających podlegać odnowie, zamiast poddać się zniechęceniu, konkluduje w ten oto sposób: Ty jednak, Boże, przez nieskończone swe miłosierdzie, przez zasługi Jezusa Chrystusa, Maryi i całego Kościoła, użyczysz mi wszystkiego!

Teraz, na miejsce włoskiego, wchodzi język łaciński. I oto w pełnej Komunii ze Świętymi, po wezwaniu skierowanym do Boga, Maryi i Świętych: Józefa, Jana Chrzciciela, Joachima, Anny, Zachariasza, Elżbiety, do Chórów anielskich i do Świętych wszelkich kategorii, następuje:

Nie ja, najbardziej bezbożny i najniewdzięczniejszy przy składaniu Najświętszej Ofiary, przy odmawianiu pacierzy kapłańskich, przy sprawowaniu sakramentów świętych, przy głoszeniu słowa Bożego, w pełnieniu dzieł miłosierdzia, we śnie, we wszystkich sprawach, nie ja, nie ja, nie ja lecz Bóg z całą Wspólnotą Niebian, ponieważ jam świętokradcą, bezbożny i niegodny. Boże mój, Miłosierdzie moje!

A potem jakby się zjawiła radosna zorza wiosenna, płynie hymn wyrażający jego pewność:

Bądź pozdrowiona, Matko litości! Oto Bóg, za przyczyną Najśw. Maryi Panny i całej Wspólnoty Niebian w nieskończonym miłosierdziu bierze w posiadanie mnie, najniegodniejszego, by się spełnił we mnie, i owszem, już się spełnił, nieustanny cud miłosierdzia, podobnie jak w Maryi dokonał się cud łaski!

W duszy Świętego rozbrzmiewa ten oto dwugłos, jakby wielkanocnych dzwonów:

Bóg sprawia we mnie cud miłosierdzia, jak w Maryi sprawił cud laski (por. X 194-195).

51. ZAŚLUBINY Z NAJŚWIĘTSZĄ DZIEWICĄ

Rekolekcje na Montecitorio skończyły się dnia 17 listopada 1832 roku, a kartka reasumująca je mogła być napisana czy dokończona w parę dni później. 1 jeszcze w kilka dni później spisany został tekst łaciński z wezwaniem całego Nieba i z „Bądź pozdrowiona, Matko litości” (X 194). Tak dochodzimy do miesiąca grudnia. Wspaniały musiał być ten grudzień roku 1832! Pomyślcie o Bożym Narodzeniu przeżywanym z tą melodią w sercu: „Bóg sprawia we mnie cud miłosierdzia, jak w Maryi sprawił cud łaski !” To postawienie siebie w bliskości Maryi, Matki Jezusa, Niepokalanej Oblubienicy Ducha Świętego, musiało w jego przygotowanie do Świąt Bożego Narodzenia i w dni następne wprowadzić nastrój najwznioślejszego napięcia.

Rezultat wyrażony jest w słowach prostych i podniosłych zarazem; podniosłych, gdyż Święty właśnie w nich z największą prostotą przedstawia swoje olśniewające przeżycie mistyczne:

Dla zatriumfowania cudem miłosierdzia nad niewdzięcznością i niepojętą niegodnością największego nędzarza, jaki w Królestwie Matki miłosierdzia pośród Jej poddanych kiedykolwiek istniał, wielka ta Matka raczyła najmiłościwiej w ostatnim dniu 1832 roku zawrzeć z tymże poddanym zaślubiny duchowe.

Przynosi mu w posagu wraz z poznaniem Jej Boskiego Syna wszystko, co tylko posiada; a jako Oblubienica Ducha Świętego zobowiązuje się, by on mocą tegoż Ducha Świętego doszedł do pełnej przemiany w Niego.

O miłosierdzie Maryi, Niepokalanej Królowej, które tak bardzo przychyla się do tego, by prosić, wstawiać się i uzyskać (to) dla największego nędznika, niewdzięcznika, grzesznika i świętokradcy, jaki kiedykolwiek był i będzie wśród poddanych Jej Królestwa w Państwie Miłosierdzia. Miłosierdzie, miłosierdzie, miłosierdzie!

Zmiłowaniami Maryi napełnione jest Niebo. Miłosierdzie Pańskie na wieki wyśpiewywać będę! Bóg mój, i wszystko moje! (por. X 195-196).

To, co tu zostało podane, wykracza poza granice doświadczenia ludzkiego; nie mamy też żadnych możliwości przeprowadzenia historycznej analizy tego faktu, którego jedynym świadkiem jest święty Narrator: albo się go odrzuci, albo przyjmie. Odrzucenie jednak równałoby się oskarżeniu Świętego o fałszerstwo czy też o maniactwo. Ale nie może kłamać człowiek takiego moralnego formatu; podejrzenie zaś o maniactwo nie znajduje tu właściwie miejsca zaczepienia. Zresztą w roku 1832 wytworzyła się już wokół osoby Pallottiego aura czci religijnej z racji pewnych uzdrowień, jakie miały miejsce w okolicznościach nie znajdujących naturalnego wyjaśnienia. Wincenty nie był na pewno człowiekiem, do którego można by przykładać miarę zwykłych śmiertelników.

Sam zaś fakt, tak jak został opisany, jest wydarzeniem o ogromnym znaczeniu. Owe zaślubiny Matki Bożej z Księdzem Wincentym to Jej inicjatywa; to Ona prosi Chrystusa i Ducha Świętego o zgodę i ją otrzymuje!

Oblubienica przynosi oblubieńcowi w posagu wszystko, co posiada, a jest przecież „łaski pełną”; wnosi też to, że Wincenty może uznać Jezusa Chrystusa za Syna!* Nadto Maryja zobowiązuje się do doprowadzenia Wincentego do pełnej przemiany w Ducha Świętego, którego Ona jest Oblubienicą przeczystą i najwierniejszą!

Nie ulega wątpliwości, że przez te zaślubiny cnoty Boskie u Księdza Wincentego musiały doznać ogromnego wzrostu; wiara, nadzieja i miłość musiały w swym rozwoju przekroczyć wszelkie granice. Pewność, że do Maryi może się zwracać, jak do pełnej czułości Oblubienicy, a do Jezusa jak do Syna, następnie, dar umożliwiający posiadanie i miłowanie tych Osób jako swoich, możność bycia przez Nich kochanym, łaska nawiązywania z Jezusem i Maryją relacji zażyłej prostoty, zaufania i tej bezpośredniości, jaka płynie z tytułu ojca i oblubieńca, musiały wewnętrznemu życiu Świętego nadawać cechę nieporównywalnej pewności i radości ducha; to zaś dla wzrostu nadziei i miłości, czyli po prostu świętości, niesie z sobą nie dające się zmierzyć znaczenie.

52. MIESIĄC MAJ

Trzy odmienne wydania książeczki Mese di Maggio: dla osób zakonnych, dla duchowieństwa i dla szerokich rzesz wiernych, są — jak się wydaje — pierwszym widzialnym owocem tych niezwykłych zaślubin Księdza Wincentego z Królową Niebios.

53. Miesiąc Maj dla osób zakonnych

Z tych trzech wersji książeczka przeznaczona dla zakonników z uwagi na swą niebiańską biesiadę wywarła wpływ najgłębszy i najbardziej szeroki; wszystkie motywy podawane tam dzień po dniu rozbrzmiewają jakby na dwóch, typowych dla Świętego strunach, mianowicie pokory i ufności. Ufność zdania się w pełnej pokorze i pokora pełna słodkiej ufności. Bo prawdziwa i wielka pokora idzie zawsze w parze z ufnym zdaniem się na Pana. Ufność Świętego osadzona jest mocno, jak zawsze, w Bożym miłosierdziu, w nieskończonych zasługach Krwi Jezusowej, w możnym pośrednictwie Maryi Matki Boga i dobrotliwej Matki naszej. Dźwięki odznaczają się tonacją pochodzącą od człowieka, który słyszał cudowne melodie i który próbki jej przekazuje swoim przyjaciołom. Z tej pięknej muzyki przytaczamy tu parę taktów:

O duszo zakonna, biegnij do mnie z ufnością; Syn mój pomnoży dla ciebie swe dary; okryje cię łaska Ducha Świętego, a wszelkie twe braki będą usunięte, jeżeli tylko żywisz zaufanie do mojego Jezusa, który przyrzekł: Błogosławieni, którzy czują głód i pragnienie sprawiedliwości, albowiem będą nasyceni (MR 54).

Jeżeli nie wykonałaś dokładnie wszystkiego, co ci podsuwałam, nie trap się, nie rezygnuj z gorącego pragnienia największej świętości (ib., 57).

Nie upadaj na duchu, lecz uzbrajaj się w coraz większą odwagę; dokąd nie możesz dojść przez swoje działanie, dojdziesz przez pełnię zasług Jezusa Chrystusa (ib., 61).

Upokarzaj się, duszo zakonna, jeżeli chcesz dojść do świętości (ib., 64).

Upokarzaj się i wracaj wciąż do praktyki coraz większej pokory; Bóg zaś przez łaskę swoją dostarczy ci środków na wszystko (ib., 58).

Jeśli w posłudze kapłańskiej stwierdzisz swą niedostateczność, nie trać odwagi. Wyznaj swą nieudolność, nie licz zupełnie na własne siły, złóż całą ufność w Bogu, ofiaruj Ojcu Przedwiecznemu zasługi i Kapłaństwo Jezusa Chrystusa (ib., 72).

Gdy nie możesz dojść (do zrealizowania swych zamierzeń), uderz w pokorę; módl się, zaufaj, i biegnij do mnie (ib., 72).

Nawet gdy ogarnie cię lęk, że jesteś bez powołania, nie frasuj się; uderz w pokorę, uznaj swą niegodność, uciekaj się do mnie z ufnością, ja uzyskam dla ciebie łaski, jakich potrzebujesz (ib., 69).

To prawda, że we wszystkim co nieco zawiodłeś, ale czy masz rozpaczać? Bynajmniej! W pokorze i ufności staraj się poprawić. Ja usposobię cię ku wierniejszemu naśladowaniu Chrystusa Pana. Błagaj o pełnię Ducha Świętego, a stwierdzisz, że Duch Święty zacznie poszerzać na ciebie swe tchnienie i zaspokajać twój głód (ib., 76).Duszo zakonna, tyś powinna zgromadzić tak wiele zasług, że nawet serce twe nie może ich wszystkich zapragnąć. Pamiętaj jednak, że jeśli chcesz dążyć do świętości, musisz się starać o stosowanie doskonałej pokory. Powtarzam ci to: drogą do osiągnięcia świętości jest pokora. Pragnienie takich nadzwyczajności, jak widzenia, ekstazy i inne rzeczy zewnętrzne jest owocem duchowej pychy (ib., 78-79).

Staraj się, o duszo zakonna, naśladować Chór cherubinów. Zbadaj, czy była w tobie zawsze tęsknota, by stać się zupełnie Bożą. Upokarzaj się, lecz nie popadaj w rozpacz. Z pełną odwagą naśladuj cherubinów. Miłuj Boga jak prawdziwe dobro. Wychwalaj Go i dziękuj Mu za użyczone ci dary, a dla zadośćuczynienia za braki bliźniego pomnażaj akty miłości i uwielbienia. Ofiaruj w tym celu Najdroższą Krew mojego Boskiego Syna i nieskończone Jego zasługi wraz z zasługami Jego Kościoła. Uznaj swą niegodność. Przylgnij mocno do Boga i idź ufnie naprzód (ib., 116-118).

Duszo zakonna, nie daj się pokonać pysze, niezdrowej ambicji, złości, próżności, niecierpliwości czy innym namiętnościom, i nie upadaj na duchu. Pomyśl, że ustanowionych jest dziewięć Chórów anielskich dla darzenia cię światłem Bożym i dla niesienia ci niezbędnych pomocy (ib., 108).

Jeżeli chcesz sprawić mi pociechę, pamiętaj o modlitwie w intencji nawrócenia grzeszników. W działalności swej interesuj się całym Kościołem, poszerzaj swą miłość i proś, aby na całym świecie nastała jedna owczarnia i jeden pasterz (ib., 127).

Będziesz w niebie oglądać Ojca, który rodzi Syna kontemplując siebie od całej wieczności po całą wieczność; ujrzysz Ojca i Syna tchnących Ducha Świętego, który jest nieskończoną Miłością Ojca i Syna. Ujrzysz i samego Ducha Świętego. Powiedz mi jednak, czy nie byłoby ci miłym oglądać to wszystko już teraz? Możesz się pocieszyć, bo oto do osiągnięcia tego posiadasz środek w postaci ślubu czystości; bądź mu wierna, a będziesz mogła oglądać te skarby Boże wzrokiem o wiele jaśniejszym (ib., 130-131).

Ludzie czyniący pokój będą nazwani synami Bożymi. Być synem Boga! — czy zdajesz sobie z tego sprawę? A jeśli synami, będziemy też dziedzicami. Czy myślisz o tym? Sam Bóg jest twoim dziedzictwem! Przecież wolno ci mówić: Ojciec jest mój, Syn jest mój, Duch Święty jest mój! Moc Boża jest moja, miłość Boża jest moja, miłosierdzie Boże jest moje. Cały Bóg jest mój! (ib., 133-135).

Jezus mówi do ciebie: Ciesz się i raduj, gdy jesteś w utrapieniu, bo w Królestwie niebieskim czeka już na ciebie obfita nagroda. W raju będziesz o wiele doskonalej oglądać Mnie, Ojca i Ducha Świętego; posiądziesz mnie w Ojcu i Duchu Świętym. — Ja zaś, z uczuciem matki mówię do ciebie: Odwagi, idź naprzód w imię Boga! Nie trać odwagi przy niepowodzeniu (ib., 141).

Będę ci wypraszać błogosławieństwa Trójcy Przenajświętszej. Jako Oblubienica Ducha Świętego wybłagam dla ciebie łaskę, że Przenajświętsza Trójca rozpali w tobie swą miłość (ib., 145).

Nie znajdziesz prędko motywów miłosierdzia tak zachęcających jak powyższe, tak pełnych słodyczy, tak sugestywnych i przekonywających, a przekazanych nam przez filtr serca Księdza Wincentego. I powiedzieć, że ta słodycz pełna miłosierdzia, ta niesłychana wyrozumiałość, która cię usprawiedliwia od winy, niemalże zanim poprosisz o jej darowanie, i która ci dodaje otuchy, by łatwiej ci było obniżyć loty dla większego rozpędu ku skuteczniejszemu wznoszeniu się w górę, że wszystko to adresowane jest do osób zakonnych, tj. do ludzi, którzy do wyższej doskonałości zobowiązują się przez profesję, do tych, których zadaniem uroczyście podjętym jest dążyć do świętości, do świętości większej niż u innych ludzi! Teraz będzie nam łatwiej zrozumieć, czemu to tyle klasztorów prosiło go, by podjął się spowiadania ich członków i był ich kierownikiem duchowym.

54. Miesiąc Maj dla duchownych

Książeczka pod tym tytułem, opublikowana podobnie jak poprzednia w roku 1833, przygotowywana była w okresie łask wiążących się z Zaślubinami duchowymi. Ogólny jednak ton tej wersji „Miesiąca Maja” jest nieco odmienny. Ksiądz Wincenty bierze na siebie specjalną odpowiedzialność za szafarzy Bożych. Duch ciemności jest przeciw nim szczególnie zajadły, wiedząc, że gdy zdobędzie jednego z nich, zdobywa i część jego ludu (por. ME 20); dlatego ujęcie tematu i styl są tu bardziej powściągliwe i poważne. Osobą przemawiającą jest jednak zawsze Maryja, Niepokalana Matka Boża, która wyjaśnia zadania poszczególnych stopni święceń i wraca znowu do posług Aniołów, gdyż kapłani mają z nich czerpać swe natchnienie.

Jeżeli chcecie, o słudzy mego Syna, przynosić mi pociechę, szukajcie wciąż Boga; Boga w myślach, uczynkach, Boga w uczuciach serca, Boga we wszystkim (ME 27).

Zważ, synu, że nie powiedziałam ci wiele, kiedy mówiłam, byś do posługi ołtarza zbliżał się z pokorą, miłością i szacunkiem. Wiesz, że trzeba ci się stykać z poświęconymi naczyniami; czy myślisz, że nie mógłbyś wywołać gniewu Boga, którego Ciało, Krew, Dusza i Bóstwo zajmuje w tych naczyniach miejsce, gdybyś się ośmielił dotykać ich co najmniej bez szacunku dla jak najdoskonalszej czystości (ME 62).

Weź, synu, pod uwagę, że Kościół chce cię widzieć dokładnym w sprawowaniu twej posługi, bo musi przecież wymagać poszanowania dla Domu Bożego (ME 40).

Patrz, synu: by być szafarzem Jezusa Chrystusa, winieneś być pełen Ducha Świętego; musisz promieniować świętością duszy i ciała. Znaczy to, że świętość, jaka mogłaby wystarczyć u człowieka świeckiego, nie może wystarczyć u ciebie (ME 73).

Ja, Matka twoja, chcę cię oglądać uwieńczonym chwałą między Apostołami mojego Syna; dlatego pragnę, byś we wszystkim był do nich podobny. Jeśli ci brak odwagi, uciekaj się do mnie. Będę nalegać na Ducha Świętego, mojego Oblubieńca, by zawsze coraz bardziej rozpalał w tobie płomień swej nieskończonej miłości (ME 79-80).

Kto przystępuje do opowiadania Ewangelii, powinien być gromem Bożym, ale staraj się zrozumieć w jakim sensie: życiem swym niewinnym, czystym, nieskalanym winieneś wzruszać ludzi oddanych nieczystości, cudzołóstwu, czy ludzi żyjących w konkubinacie; pokorą swą masz opanowywać ludzi pysznych; miłością swą powinieneś odmieniać okrutnych; bezinteresownością wzruszać ludzi owładniętych skąpstwem; pobożnością swą nawracać świętokradców (ME 82).

Ogarnia was wątpliwość co do Bożego powołania? Ależ nie dręczcie się, moi synowie! Oddajcie mi to wasze buntownicze serce, oderwijcie je od wszelkich przyziemnych więzów, w jakie uwikłane aż dotąd, sprzeciwiało się łasce, i jakie przeszkadzały mu w pełnym oddaniu się Bogu (ME 90).

A teraz chcę, abyś naśladował błogosławione duchy; ty zaś zechciej wziąć pod uwagę, że gdybyś ich nie naśladował, choć masz do tego pełno sposobności, stałbyś się winnym nagannego niedbalstwa (ME 95).

Rozpłomieniony żarem w Bogu, ożywiony Duchem Jezusa Chrystusa, w zupełnej nieufności wobec siebie a zdany całkowicie na Pana, bierz się do naśladowania Chóru księstw; ruszaj do wspomagania Boskiego Pasterza w kierowaniu duszami, ruszaj wraz z Nim do potykania się ze wspólnym wrogiem, wyrywaj z jego niewoli dusze należące do Trójcy Przenajświętszej, która je powołała do bytu, oraz do mego Syna, który je wykupił za cenę Krwi swojej (ME 109).

Synu, ty w duszach masz gotować tron dla Najświętszej Trójcy; dlatego przysposabiaj swoją własną duszę, aby sama stała się wpierw Jej tronem. Napełniony już Duchem Świętym, ruszaj, by ogłaszać miłość Boga! (ME 116-117).

Obydwa te dziełka napisał jeden i ten sam Autor. Ale zakonników żyjących w murach klasztornych prosi, by jeżeli nawet upadli, zdobyli się na odwagę samoupokorzenia, by prosili o przebaczenie i zaczynali pracę na nowo. Kapłanów zaś, którzy są powołani do roztaczania opieki nad duszami, zaklina, by nie doszli do upadku, ponieważ ich upadek i chwiejność pociągnie idący za nimi lud na manowce i na drogę oziębłości.

„Miesiąc Maj” przeznaczony dla wiernych nie odznacza się cechą uroczystej sugestywności, jaka widoczna jest w dziełku dla osób zakonnych ani cechą szlachetnej godności dla duchownych. Jest to spokojne snucie wątków dla słuchaczy nic czujących osobnego wezwania do świętości ani nie posiadających odpowiedniej możności przyswojenia sobie tych wzniosłych pojęć, jakimi wyróżniają się dwa poprzednie dziełka. Podawana tam nauka jest jednak zawsze prawdziwa i stanowi najprostszy komentarz do Kazania na Górze i do Modlitwy Pańskiej. Osobą zaś prowadzącą nauki jest w dalszym c ągu Maryja Niepokalana, Matka Boża i Matka miłosierdzia.

55. MIEJSCE MARYI W ASCETYCE PALLOTTIEGO

Na Dziele i nauce Księdza Wincentego Maryja zaciążyła tak bardzo, że nie da się tego dokładnie określić; zaciążyła zaś z uwagi na Nią samą, na rolę swą w Odkupieniu, na moc swego przykładu i na skuteczność swego macierzyńskiego pośrednictwa.

Maryja jest pełna łaski, jest umiłowaną Córką Ojca Przedwiecznego, jest Matką, którą spośród wszystkich kobiet wybrał sobie Bóg, by się stać człowiekiem, jest jedyną w swym rodzaju Oblubienicą Ducha Świętego, w którą tenże Duch wlał najczystszą dziewiczość wraz z najpłodniejszą macierzyńskością. Z uwagi na Jej osobistą wielkość żadne stworzenie nie może być bardziej kochane i czczone, niż ukochana i uczczona była (i jest) Maryja, bo Ona miłowana i czczona jest przez Boga Ojca, przez Boga Syna i przez Boga Ducha Świętego. Bóg na swój obraz stworzył człowieka, Maryja Matka na obraz swój stworzyła Boga-Jezusa.

Nie ma stworzenia, które mogłoby być przyrównywane do Maryi; Ona bowiem wielkością swą ponad miarę przerasta wszelkie, najwyższe nawet istoty powołane do bytu. Ona jest niepowtarzalną pięknością. Ze względu na tę niesłychaną wielkość Maryja, bardziej niż wszystkie stworzenia razem wzięte, zasługuje na podziw, uwielbienie i miłość; sama zaś w sobie jest źródłem radości dla wszystkich ludzi.

Pozostaje ona w ścisłym związku z dziełem Odkupienia. W dziejach świata ukazuje się jako pierwsza zapowiedź Zbawiciela. Krew rozlewana przez Jezusa, to Krew Maryi, a Ciało Jezusa biczowane, ranione kolcami, gwoźdźmi i włócznią, to Ciało z Maryi. Ona też zaakceptowała proroctwo Symeona wieszczące miecz, który przeszyć miał Jej serce; Ona wyraziła zgodę na propozycję Gabriela zwiastującego Jej Syna, Zbawiciela świata. Błogosławiona ta Kobieta w najbardziej uroczystym momencie odkupienia została ustanowiona przez Jezusa Matką nowego Ludu Bożego. Tak więc Maryja będąc Matką Zbawiciela z ustanowienia i Matką Jana z wyboru, z podwójnego tytułu ma prawa Matki ludzkości, a ludzie z podwójnego tytułu mają prawo i obowiązek odnoszenia się do Niej jako do swej Matki.

Nieporównywalna jest w ekonomii zbawienia siła oddziaływania Maryi jako wzoru. Lepiej będzie wyrazić to słowami Świętego, skierowanymi do kapłanów przez Nią samą:

Pozdrawiasz mnie jako Córkę Ojca Przedwiecznego? — Staraj się naśladować mnie w posłuszeństwie synowskim. Pozdrawiasz mnie jako Matkę Słowa Wcielonego? — Naśladuj mnie przymnażając synów Kościołowi. I będziesz mnie naśladował jako Oblubienicę przez wierność okazywaną Bogu przy świętej posłudze, gdyż pozdrawiasz mnie jako Oblubienicę Ducha Świętego (ME 130).

Mamy Komunię Świętych, przez którą, jak w rodzinie, wszystkie dobra składa się na rzecz wspólnoty. Królową w tej Komunii i hojną Rozdawczynią jest Maryja tak z racji Jej osobistego wkładu bogactw przewyższających wkład każdego stworzenia, jak również z tego powodu, że jest Matką Boga.

Maryja Królowa Apostołów stanowi niezbywalną część Apostolstwa Katolickiego. Ona jest ideałem apostolstwa świeckich, które rodzi się nie z charyzmatu kapłaństwa usługowego, lecz z Boskiego nakazu miłości. To apostolstwo Maryi jest apostolstwem najbardziej skutecznym zarówno dlatego, że Maryja przekazała fizycznie całemu światu Jezusa Chrystusa, jak również dla Jej modłów i Jej świętości, które wzrok miłosierdzia Bożego przyciągnęły ku nam bardziej niż wzywania jakiegokolwiek innego stworzenia. Maryja zatem dla członków Stowarzyszenia Apostolstwa Katolickiego jest bezcennym wzorem oraz Pośredniczką łask niezbędnych do wzrostu Królestwa Bożego, któremu poświęcone jest całe Stowarzyszenie.

Ksiądz Wincenty nie postawił sobie nigdy pytania, czy jego nabożeństwo do Maryi nie jest czasem przesadne, a to dlatego, że zajął on stanowisko wprost przeciwne: stawiając sobie mianowicie pytanie, co mógłby jeszcze zrobić dla takiego uczczenia Maryi, jakiego doznaje Ona od Ducha Świętego i od Słowa, które w Niej stało się Ciałem!

Dwa jego postanowienia odnoszą się wyraźnie tylko do Maryi; starać się o rozwijanie w sobie niezmiernie czułego nabożeństwa do Niej oraz o nadawanie Jej przy pisaniu czy mówieniu najbardziej wzniosłych tytułów.

Koronki, szkaplerze, obrazy i ich całowanie, rzeźbione figury, procesje, a także tytuł: „Moja bardziej niż najukochańsza Matka” — którym to określeniem Święty posługiwał się tak często — są to czynniki przygodne; to co jest stałe i co się tu liczy, to solidność teologii podtrzymującej w Pallottim kult maryjny oraz ożywiającej go i pobudzającej w biegu ku doskonałości.

56. OPTYMIZM PALLOTYŃSKI

W „Miesiącu Maju dla zakonników” widzieliśmy Pallottiego dodającego ludziom otuchy, pełnego dobroci i życzliwości; w Dzienniku natomiast spotykamy się z pokorą, od czasu do czasu dramatyczną i surową. A przecież Wincenty — ten od pokory pełnej słodyczy z „Miesiąca Maja” — jest tym samym Wincentym od przepastnej pokory, z jaką zapoznaliśmy się już w Dzienniku i z jaką będziemy się jeszcze spotykać. Ale z drugiej strony to właśnie w Dzienniku znajdujemy czasem takie podkreślanie miłosierdzia, ufności i niezwykłej pewności, jakich w „Miesiącu Maju” nie ma nawet śladu.

W każdym razie pomiędzy „Miesiącem Majem” i Dziennikiem widoczna jest różnica, i to zupełnie słusznie, bo w dziełku o maju Ksiądz Wincenty przemawia do innych i pragnie im dodać otuchy, podczas gdy w Dzienniku mówi do siebie i sam się pragnie ukorzyć. Jeżeli jednak popatrzycie głębiej, zauważycie, że w pobliżu każdej przepaści, nawet na najbardziej surowo brzmiących stronach Dziennika, wyłania się szczyt; a szczyt bywa tym wyższy, im głębsza jest przepaść. Pomyślcie o roku 1826! Pamiętamy wyznanie Wincentego, że jego niegodność jest tak wielka, iż mierzyć się może jedynie nieskończoną doskonałością Boga. Dodał też wtedy, że gdyby Bóg miał grzechy jego osądzać według tego co słuszne, to musiałby niweczyć świat po tysiące razy. A jednak ostateczny wniosek jest taki: gdyby to było możliwe, to Bóg uczyniłby go Bogiem, i to nieprzeliczoną ilość razy. Ale przecież to szczyt pokory, jakiej dorównać nie może żadne stworzenie!

To prawda, że powtarza wciąż, iż jest przeszkodą wszelkiego dobra i przyczyną wszelkiego zła, oraz że powinien się znaleźć pod stopami szatanów; niemniej pragnie w sprawy Kościoła zaangażować się tak, jak gdyby jemu właśnie powierzone zostało wieczne i uniwersalne Kapłaństwo Chrystusa Pana; składa też dzięki Bogu, jak gdyby otrzymał dar poczęcia bez grzechu pierworodnego. A przecież to jeszcze jedna, naprawdę niespotykana śmiałość! Na każdym kroku oświadcza, że nie jest niczym innym, jak tylko nicością i grzechem, a mimo to woła i to jeszcze częściej: „Jam wszystkim w Bogu”, albo też: „Życie Jezusa Chrystusa jest życiem moim!”

I trudno wyobrazić sobie bardziej uskrzydloną radość, niż kiedy ktoś woła: „Jam wszystkim w Bogu”, czy „Życie Przenajświętszej Trójcy jest życiem moim”. Nie ma tu cierpień czy przeszkód, które by się ostały. A zatem pokora Pallottiego, choć by się mogła wydawać paraliżująca, w rzeczy samej nie podcina skrzydeł, nie niszczy niczego. A już na pewno niczego nie zniszczyła u Księdza Wincentego, lecz stała się za to solidną odskocznią. Była w każdym razie czymś konstruktywnym, skoro słyszymy: „Bóg sprawił we mnie cud miłosierdzia, jak sprawił w Maryi cud łaski!”

Być może, że pokora Księdza Wincentego trudna jest do pojęcia; ale jest to pokora umożliwiająca budowę wieży cyklopów, z której orły będą się wzbijać do lotów ku słońcu.

Sam zaś Święty, pomimo postów i pokut, biczowań i przeszkód, nie był nigdy smutny: przeciwnie, myślę, że niewielu śmiertelnych cieszyło się w życiu jak on! Albowiem nadzieja jego pełna była pewności i za każdym razem, gdy obwieszczał swoją przemianę w Chrystusa — a to działo się prawie bez przerwy — duch jego napełniał się szczęściem, jakiego nie potrafił w sobie powstrzymać.

Pełna radości jest pokora Wincentego, podobnie jak pokora św. Franciszka z Asyżu, który sam znajdował i uczył znajdować radość doskonałą w cierpieniu i w poniewieraniu znoszonym z miłości do Boga.j

57. SYNTEZA DRUGIEJ CZĘŚCI

Nie znajdujemy już ani słowa nawiązującego do środków czy dróg uświęcenia; żadnych wzmianek o praktykach pobożnych, o umartwieniu czy o ćwiczeniu się w cnotach. Również rekolekcyjne zapiski nabrały charakteru osobistego wznoszenia się do Boga. Ksiądz Wincenty szybuje już ponad ludzką ułomnością, pokusa nie wprowadza go w niepokój, nie widać oznak znużenia. Dziennik jego staje się hymnem, którego głównym tematem jest miłosierdzie Boże wypełniające przepaść jego nicości, a nieporadność jego i niewdzięczność przemienia w pełnię prawdziwej cnoty. On uznaje i pragnie, by na całym świecie ujawniana była jego niezdatność, ale jego miłość do Boga jest tak potężna, że czuje się przemieniony w Chrystusa Pana, a godność i wartości życia Ojca, Syna i Ducha Świętego stają się godnością i wartościami jego własnego życia.

Dużą część tego hymnu poświęcił Maryi z uwagi na rolę, jaką Ona odgrywa w dziejach naszego zbawienia i we własnym jego uświęceniu. Symboliczne są tu Zaślubiny duchowe: Maryja otwiera mu na oścież bramy łaski i wyprasza dla niego Komunię z Chrystusem i Duchem Świętym.

Płaszczyzna, z jakiej w swym życiu i działaniu wychodzi teraz Święty, jest często płaszczyzną mistyczną; jego słowa zatem bierzemy jako refleks szczególnych jego przeżyć, których poruszenia wywodzą się z Boga.

Duchowa osobowość Księdza Wincentego zarysowuje się coraz wyraźniej idąc w kierunku pełnego wyzucia się z siebie, by całkowicie napełnić się Bogiem, oraz ofiary z całego siebie dla triumfu samego Boga (gdzie wyraz samego oznacza wykluczenie najmniejszego pyłku czy skłonności do egoizmu), i wreszcie wyniszczenia własnego ja dla nieskończonej chwały Boga.

Ale to wyniszczenie nie jest samozniszczeniem, lecz najbardziej autentycznym życiem. Kto się zabiera do takiego samowyniszczenia i doprowadza je do końca, jest na pewno kimś żywym. I wszystko co czyni jest dziełem miłości i to miłości bez granic; a miłość to życie! Owszem, im większa miłość, tym życie silniejsze i trwalsze.

Jeżeli ziarno pszenicy wpadłszy w ziemię nie obumrze, zostanie tylko samo, ale jeżeli obumrze, przynosi plon obfity. Zapewniam was. Kto kocha swoje życie, traci je. Kto jest gotowy stracić własne życie na tym świecie, zachowa je na życie wieczne (por. J 12, 24-25).

Istnieje sposób bytowania wydający się życiem, ale jest śmiercią; istnieje też rodzaj umierania wydający się śmiercią, ale jest życiem. Bywają osiągnięcia, które zdają się być zwycięstwami, lecz są porażkami; i bywają porażki, które zakrawają na klęski, a są zwycięstwami. Otoczka ziarna pszenicy ulega zniszczeniu, ale z wnętrza wystrzela łodyga, która w kłosie pomnoży ziarno. Śmierć Chrystusa Pana wyglądała na przegraną; ale ta śmierć to zmartwychwstanie i życie całego rodzaju ludzkiego! Wszyscy, co obierają klęskę i śmierć Chrystusa, stają się uczestnikami Jego zmartwychwstania i życia.

Część trzecia

JAK OGROMNE MORZE

58. 1835

Powyższa data oznacza u Pallottiego znaczny odcinek drogi ku świętości. Ksiądz Wincenty ma lat czterdzieści, a liczba 40 brzmi dlań niby meta o szczególnym znaczeniu. Jest to rok, w którym jego pragnienie samo- upokorzenia i cierpienia dochodzi do nieosiągalnych szczytów i staje się nową silą napędową w marszu ku doskonałości; a przede wszystkim jest to rok, w którym pragnienie szerzenia Królestwa Bożego wybucha u Wincentego z nie dającą się powstrzymać siłą.

Był to piątek, 9 stycznia, tuż po odprawieniu Mszy św. z oktawy Epifanii. Święty zaczął przywoływać na pamięć „nieprzeliczone zmiłowania”, jakich aż po ów dzień doznawał od Boga. W przeciwieństwie do tak wielkiej dobroci Bożej on ze swej strony widział jedynie niedbalstwa i zbrodnie, a co gorsza, w mierze znanej samemu Bogu, stawał się coraz bardziej obciążony winami tak dalece, że mógł określić siebie jako „przyczynę wszelkiego zła wszelkich czasów, wszelkich możliwych zbrodni i wszelkich naj- ohydniejszych nawet profanacji, popełnianych przeciwko Bogu, przeciw Kościołowi i przeciw cnotom”.

Ale obraz odwraca się naraz w pewnym momencie, i ciemność otchłani ustępuje miejsca cudownej jasności rozsłonecznionego południa. Bo Ksiądz Wincenty mimo wszystko jest pewny, że Bóg swój pełen dobroci plan doprowadzi do końca, ukazując wszystkim stworzeniom jego nie- godziwość i miłosierdzie Boże; i on, Wincenty, doznawać będzie wiecznego poniżenia, a Bóg wiecznej chwały.

Pierwszy więc znak, o jaki on Boga z tego względu prosi, to łaska, aby się zjawiła jakaś istota, która by go katowała, traktowała z pogardą i upokarzała w celu okiełznania przewrotnych jego namiętności, a w szczególności jego pychy; co więcej, chciałby, aby wszystkie stworzenia, mnożone w nieskończoność, biły go i potrącały bez przerwy, upokarzały i buntowały się przeciw niemu, albowiem on się zbuntował przeciwko Bogu, obraził Go i znieważył. A drugim znakiem miłosierdzia jest to, ażeby Bóg w zamian za jego cierpienia bez liczby, miary i ograniczenia w czasie, raczył go uczynić zdolnym do zniszczenia wszelkiego zła i grzechu oraz do szerzenia wszelkiego dobra na całym świecie i w każdym momencie.

Z tego to szczytu spływa idea trojakiej instytucji: apostolatu wszystkich katolików dla rozszerzania wiary wśród niewierzących; apostolatu dla ożywiania i pogłębiania wiary wśród katolików; apostolatu dla popierania wszelkich dzieł miłosierdzia, aby przez praktykowanie miłości katolicy świadczyli o istnieniu wśród nich Bożej miłości.

Tego rodzaju instytucja powinna była powstać już wcześniej, ale jeżeli nie powstała, to — jak twierdzi Ksiądz Wincenty — była to jego wina; lecz wreszcie nadszedł moment triumfu Bożego nad jego oporem i niegodziwością. Dary otrzymane od Boga po to, aby się przyczynić do poznawania Jezusa Chrystusa na całym świecie, aby popierać wszystko co dobre, aby udaremnić wszelkie zło, i by nawrócić wszystkich grzeszników i niewierzących, on obracał na zaspokajanie miłości własnej.

Naraz nastąpi wybuch ufnej pewności, rozkołyszą się wszystkie dzwony, i Święty zanuci hymn pełen paschalnych upojeń:

Cały ten wszechświat ujrzy triumf Twojego miłosierdzia nad nieskończoną mą nędzą i niewdzięcznością. Napełnisz swym Duchem wszelkie stworzenie i odnowisz oblicze ziemi. Wszyscy na ziemi poznają Cię i umiłują i wszyscy przyjdą, by Twoje miłosierdzie wyśpiewywać w niebie (por. X 196-201).

Po tym zaskakującym olśnieniu łaski z dnia 9 listopada nastąpiła mała, może jednodniowa przerwa, po której Święty wziął znów pióro do ręki, by napisać zdany na falę unoszącej go łaski:

Boże mój, gotowy podążać za każdym Twym słowem i natchnieniem, przyjmuję wszelką rozłąkę, cierpienie i upokorzenie; daj mi przecierpieć wszystko, bym cały był w Tobie, i to tak przemieniony we wszystko, czym jesteś Ty, aby Twoja wszechmoc triumfowała na wieki nad moją nicością. Spodziewam się tego, o Boże mój, i chciałbym raczej niezliczoną ilość razy umierać, niż tę ufność utracić — ufność, którą z uwagi na Twe miłosierdzie bez granic, nazywam pewnością.

Wychodząc z tego radosnego doświadczenia z Bogiem — a kontekst wskazuje właściwie na stan duszy będącej w ekstazie — Ksiądz Wincenty zdobywa się na zwierzenia wywołujące w nas uśmiech wzruszenia:

Boże mój! Aby móc płakać nad mymi zbrodniami, nie starczyłoby łez Dawida, Magdaleny, Piotra i konwertytów wszechczasów, a nawet łez potępieńców i demonów, gdyby się kiedyś mieli nawrócić.

Po czym jednak dodaje: — O Miłosierdzie odwieczne, niezmierne, nieskończone i niepojęte! O bezgraniczna Miłości! Niech będzie zniweczone całe me życie minione, obecne i przyszłe, a życie Jezusa Chrystusa niech będzie życiem moim!

Boże mój, nie jestem godzien być żywym i doskonałym obrazem Twojego Boskiego Ukrzyżowanego Syna, ale Ty mi tego użyczasz dzięki nieskończonemu Twemu miłosierdziu; a ja ofiaruję Ci Krew Jezusa Chrystusa na podziękowanie, jak gdybyś daru tego udzielał już mnie i wszystkim innym od całej wieczności i po całą wieczność.

Boże mój, nie jestem godzien, by posiąść dar dążenia do Twego jedynie wielbienia, bo miłość własna skłania mnie zawsze do uganiania się za moją chwałą. Lecz teraz mam zdecydowaną wolę wyrzec się jej na wieki; i pewien jestem, że Ty przez nieskończone swe miłosierdzie wyniszczysz we mnie na zawsze wszelkie upodobanie w mej miłości własnej.

Boże mój! Wyznaję przed niebem i ziemią, żem nie korzystał nigdy z nieskończonej miłości, przez jaką stworzyłeś mnie, odkupiłeś i uczyniłeś kapłanem.

A oto przed nami jeden z najwyższych szczytów miłości Bożej, jaki przytrafiło się nam spotkać w żywotach Świętych:

Boże mój! Gdybyś mnie nawet nigdy nie miłował i gdybyś mnie nawet darzył nienawiścią oraz wieczystą udręką, i choćby wszystkie stworzenia wszelkiego rodzaju i wszelkich czasów, nawet mnożone w nieskończoność, nie miały z Twej woli innego zajęcia, jak wiecznie mnie dręczyć, to jednak chciałbym Cię miłować; i chciałbym Cię miłować, jak na to zasługujesz, albowiem sam w sobie jesteś godzien nieskończonej miłości!

I jeszcze:

Chciałbym też, abyś był miłowany, jak na to zasługujesz, przez wszystkie stworzenia wszechczasów, nawet za taką cenę, że musiałyby się pomnożyć we mnie wszelkie udręki. Ale skoro nie jestem godzien najniższego nawet stopnia prawdziwej miłości ku Tobie, racz zatem mnożyć moje cierpienia. O nieskończona Miłości, Miłości przeczysta, Miłości godna miłowania bez granic, o jakże jesteś kochana i słodka w cierpieniu!

Boże mój, Boże mój, Ty jeden tylko znasz moje nieprawości oraz ich złość niezmierną. Dla chwały swej i dla zawstydzenia mojego ujawnij to całemu wszechświatu. Sam uwielbij siebie samego. Objaw swe miłosierdzie wraz z wielkim nieładem mojej niewdzięczności (por. X 202-210).

59. 11 STYCZNIA 1835

W dwa dni później, i to być może właśnie pod wpływem światła i łaski rozlanych w jego duszy w czasie Mszy św. w ów dzień 9 stycznia, upadłszy na kolana, Ksiądz Wincenty tak mówi do siebie:

Wincenty, pomyśl, że oto więcej już niż czterdzieści lat życia spędzasz na tej ziemi, a jakże wielu doszło do świętości mając za sobą ledwie czwartą część twojego życia, a może i mniej jeszcze! (X 628).

Po czym rozpoczyna przegląd 152 — mówię: stu pięćdziesięciu dwóch — pytań, w których od dnia chrztu świętego rozlicza się z całego swego życia. To jest rachunek sumienia sądu ostatecznego! Boć sto pięćdziesiąt dwa pytania to naprawdę dużo! Przychodzą na myśl pewne punkty graniczne, gdzie oglądają cię czasem rozebranego do naga, czytając wszystkie słowa ulotek czy rękopisów, jakie znaleziono u ciebie.

Rzut oka na te pytania albo na niektóre z nich może nam lepiej ukazać, jak bardzo poważne było zaangażowanie tej duszy.

Jak zachowałeś niewinność otrzymaną na chrzcie?... Jak korzystałeś z wiary, nadziei, miłości?... Jak korzystałeś z bierzmowania?... Czy przyjmując sakramentalnie Chrystusa, starałeś się naśladować cnoty, jakich daje ci przykład?... Jak naśladowałeś Go w Jego pełnej słodyczy postawie?... W pragnieniu cierpienia?... Jak się przygotowywałeś do rekolekcji przed subdiakonatem? Jak je rozpoczynałeś? Jak je odprawiałeś? Jaki odniosłeś z nich owoc? Z jakim usposobieniem przystąpiłeś do święceń? Jak je przyjąłeś?... Jak się przygotowywałeś do sprawowania Eucharystii?... Jak przygotowywałeś się do słuchania spowiedzi?... Czy się starałeś wykonywać wprzód to, czego innych uczyłeś?... Jak korzystałeś z tylu przeczytanych przez siebie dzieł duchownych?... Czyś uznawał we wszystkim Opatrzność i miłosierdzie Boga?... Jak uznawałeś swą nicość?... Jak usposabiałeś się do pełnienia wszelkiego dobra? Jak je szerzyłeś? Czy starałeś się szerzyć je wyłącznie dla chwały Bożej, na cześć Najśw. Dziewicy, Aniołów, Świętych i dla zbawienia ludzi?... Jak się zachowywałeś w sprawie udaremniania wszelkich grzechów i każdego innego zła zagrażającego bliźnim? Jak zapobiegałeś tym grzechom i wspomnianemu złu? Niechaj ci Bóg będzie miłosierny, teraz i zawsze! (por. X 628-640).

60. DZIAŁALNOŚĆ W ROKU 1835

Te sto pięćdziesiąt dwa pytania z dnia 11 stycznia, jakie Ksiądz Wincenty pod swoim adresem skierował jako sto pięćdziesiąt dwa punkty oskarżenia, nie załamały sił jego ducha. Odpowiedzialność nie łamie mocnych, ale ich mobilizuje; ostrogi nie pętają dzielnego rumaka, lecz go podniecają do biegu. Wydaje się nam, że potrzebna tu pewna refleksja, by w ascetyce Księdza Pallottiego uchwycić trafnie rolę pokory i upokorzeń. Oskarża się on o wszelkiego rodzaju niegodziwości oraz oświadcza, że jako przyczyna wszelkiego zła nie jest zdolny do spełnienia czegokolwiek dobrego. Nie pozwala sobie jednak na bezpłodne łzy, ale zakasuje rękawy i podejmuje w szerokim wachlarzu inicjatywy tak te zwyczajne, jak owe najbardziej niezwykłe i wprost gigantyczne.

Rok 1835 to data już nieco odległa i niełatwo znaleźć świadectwa z pierwszej ręki pochodzące z owego okresu. Zachowały się jednak niektóre listy — pomyślcie o szacunku ludzi, którzy już w roku 1835 zachowywali listy Świętego! — i w nich to właśnie należy szukać śladów tej śmiałej jego działalności. Wystarczy tylko nadmienić, że w listach tych mówi się wyłącznie o miłości i apostolstwie.

Dowiadujemy się zatem, że w styczniu jest spowiednikiem w Kolegium Propagandy Wiary i że stara się nie przychodzić tam w porze przeznaczonej na spacer, by młodych ludzi nie pozbawiać potrzebnego im wytchnienia...

W lutym urządza Uświęcony Karnawał w kościele del Suffragio oraz uzyskuje władzę spowiadania i rozgrzeszania z grzechów zastrzeżonych w diecezji Frascati; zmuszony też jest usprawiedliwiać się, że przez dwa kolejne dni nie mógł przychodzić spowiadać siostry w klasztorze Nawiedzenia.

W marcu przejmuje i pokrywa koszty 2 tysięcy egzemplarzy „Miesiąca Maja dla zakonników”; prosi księdza oratorianina nazwiskiem Conca, by zechciał co dzień słuchać spowiedzi w czasie rekolekcji; podsuwa o. Parentiemu, przełożonemu klasztoru w Cascia, sekret swej własnej siły i pokory : niezmienna nieufność wobec siebie samego i zupełne zdanie się na Boga. Oto postawiona zasada:

Bóg pomyśli o wszystkim, jeżeli my wykonamy wszystko w głębokim przeświadczeniu, że nie potrafimy dokonać niczego (Lett. 335).

W kwietniu około Wielkanocy kard. Odescalchi przegląda pierwszy szkic planu Zjednoczenia Apostolstwa Katolickiego i udziela błogosławieństwa zbożnym zamierzeniom pierwszych kapłanów i osób świeckich; w 10 dni później Ksiądz Wincenty prosi Salvatiego, by go usprawiedliwił przed pewnym adwokatem, który chciał mówić o „wielkim Dziele” (czyt.: Apostolstwa Katolickiego) z samym Księdzem Wincentym, ale go nie zastał w domu (por. Lett. 337); wreszcie pod koniec miesiąca prosi mons. Bertazolego, by poprowadził „Miesiąc Maj” w kościele Świętego Ducha Neapolitańczyków.

W maju Ksiądz Wincenty zleca Tomaszowi Alkuszy (Alkushi) z Armenii, profesorowi języków wschodnich na Sapienzy, by poszukał jakiegoś dobroczyńcy czy artysty, który „ożywiony duchem Apostolstwa Katolickiego” doprowadziłby do odpowiedniego stanu miedzioryt Martwego Chrystusa (por. Lett. 340); w tym samym miesiącu przedstawia Zjednoczenie Wicegerentowi Rzymu, kard. Piattiemu.

Brak listów z miesiąca czerwca. Być może, teksty zaginęły, ale prawdopodobniej ów brak tłumaczy się tym, że Święty był całkiem pochłonięty pracą nad szerzeniem i organizowaniem Zjednoczenia, które właśnie zakładał. Wnet bowiem, bo w lipcu, Zjednoczenie zostało zaprezentowane papieżowi Grzegorzowi XVI za pośrednictwem Sekretarza Stanu, kard. Lambruschiniego.

We wrześniu Ksiądz Wincenty podaje, że posłał już do Salvatiego jednego misjonarza i że wnet pośle drugiego, by i ten został zaopatrzony w przedmioty kultu dla swej misji. Pojawia się też Franciszek Virili, pełen lęków wobec bliskich już święceń kapłańskich. Święty dodaje mu odwagi:

Nie przestawaj prosić pokornie, by doskonałe życie Jezusa Chrystusa zniweczyło zupełnie naszą niegodność, wlewając w nas pełność życia tegoż Jezusa Chrystusa; z tą pełnością zbliżaj się do ołtarza (Lett. 350).

Są jeszcze dwa listy. W jednym prosi ks. Dominika Santucciego o pomoc w spowiadaniu alumnów z Kolegium Propagandy Wiary; w drugim powiadamia ks. Rafała Melię, że udaje się do willi Montaldo — letniej rezydencji tegoż Kolegium we Frascati — gdzie w celu spowiadania alumnów zatrzyma się dwa dni.

Wśród zachowanych listów brak też wiadomości, co działo się w grudniu; z okresu zaś października i listopada posiadamy jedynie parę polecających listów. Wiemy natomiast, że dnia 6 stycznia 1836 roku zapoczątkowany został uroczysty obchód Oktawy Epifanii w kościele Świętego Ducha Neapolitańczyków, a to nie mogło być improwizacją!

61. ZAŁOŻENIE ZJEDNOCZENIA APOSTOLSTWA KATOLICKIEGO

Kiedy Ksiądz Wincenty po Mszy św. w dniu 9 stycznia 1835 roku wyraził w swej rozmowie z Bogiem pragnienie, by założona została instytucja zdolna do wyszczególnionych wtedy celów, myśl ta nie powstała z niczego. Wokół Świętego gromadziła się już dość znaczna grupa księży i osób świeckich, zakonników i zakonnic współpracujących z nim przy zakładaniu czy ożywianiu stowarzyszeń, kół młodzieżowych, oratoriów, szkół dziennych czy wieczornych dla wychowania obywatelskiego i religijnego młodzieży i osób dorosłych, a również przy popieraniu dzieł miłosierdzia na rzecz wieśniaków, rzemieślników, biedaków, chorych czy przetrzymywanych w więzieniach.

Z tymi to osobami Ksiądz Wincenty podzielił się swym planem, a 14 z nich wzięło udział w posiedzeniu inaugurującym, zapisując pierwszą stronę historii Zjednoczenia Apostolstwa Katolickiego. Na tej karcie nie ma nic poza nazwiskami obecnych. Patrzcie jednak na napis tytułowy: Pobożne Zjednoczenie noszące nazwę Apostolstwa Katolickiego, poświęcone Bogu na cześć Królowej Apostołów.

Znaczy to, że owa grupka ludzi w duchu konsekracji rzucała się głową w dół idąc śladem Apostołów, a za wzór brała sobie Maryję, Królową Apostołów (por. V 1-3).

Zespół ten, składający się z różnych rzymskich kapłanów i pobożnych osób świeckich, dnia 4 kwietnia 1835 roku prosi Kardynała Wikariusza o prawne uznanie i błogosławieństwo. Oto tekst ich manifestu:

Nikt nie może mówić, że kocha samego siebie, jeżeli się nie stara o zbawienie duszy; i nie może kochać bliźniego, kto nie dba o jego zbawienie. Pierwszeństwo zaś do miłości mają ci, co się znajdują w największej potrzebie, tj. poganie, którzy nie znają nawet imienia Jezusa Chrystusa. Z tego to względu wzmiankowani kapłani i osoby świeckie stawiają sobie za cel starać się o pomnażanie wszelkich środków duchowych i materialnych zmierzających do wspierania wiary (por. IV 1-2).

Kardynał Wikariusz (który później zrzekł się purpury i u jezuitów został o. Odescalchim) w czasie audiencji własną ręką pisze na podaniu Księdza Wincentego: „Biorąc pod uwagę tak zbawienny cel, udzielam Petentom wszelkich błogosławieństw” (IV 3).

Ten dzień 4 kwietnia 1836 roku to dzień prawdziwych wzruszeń: na warsztacie znajduje się wielki plan opracowywany na chwałę Bożą. Ksiądz Wincenty drży: nie dlatego że to jest jego plan, ale że chodzi tu o poruszenie całego Ludu Bożego, o powołanie do życia nieprzeliczonych dzieł miłosierdzia, o ożywianie wiary i miłości na całym świecie w celu nawrócenia wszystkich pogan. Jego pragnienie, by oddać Bogu chwałę nieskończoną, przybierało rzeczywistą postać.

Książę Maria Gabrielli, o. Ventura — generał teatynów, ks. Rafał Melia wspomagali Księdza Wincentego w opracowywaniu tekstów apeli do ludu i tekstów statutów Zjednoczenia. Niełatwa struktura organizacyjna uległa po nowych przemyśleniach różnym modyfikacjom, ale pewne punkty zostały bez zmian.

Zjednoczenie otwarte było dla wszystkich: dla zakonników, księży diecezjalnych i osób świeckich; dla mężczyzn i kobiet jakiejkolwiek kondycji, stanu, wieku i kultury.

Współdziałanie było zawsze podejmowane dobrowolnie; mogło polegać na pracy, modlitwie, na ofiarowywaniu rzeczy czy pieniędzy, ale nigdy na podstawie zobowiązania; niewymuszona spontaniczność miała być zawsze podstawową cechą współpracy.

Była tam wola rozpalania miłości wśród katolików, szerzenia wiary wszędzie i pomnażania wszelkich środków nadających się do tego celu, z wyszczególnieniem jednak dzieł miłosierdzia.

Konieczny był w tym zespół centralny kierujący działaniem. Zespół ten otwarty był również i dla osób świeckich: duchowieństwo diecezjalne i zakonne miało w tych dziełach gorliwości iść z sobą w zawody o lepsze; laikat zaś miał wraz z nimi stanowić jedno ciało moralne.

Zjednoczenie tworzyło oddziały pomocnicze oddane do dyspozycji papieża i biskupów. Najśw. Dziewica, Królowa Apostołów, „nasza Nadzieja i Obrończyni nasza”, była symbolem, patronką, pośredniczką i wzorem — niewyzbywalną częścią Zjednoczenia.

Miłość Boga i dusz ludzkich stanowić miała siłę inspirującą i mobilizującą wszystko i wszystkich, bo jeżeli Bóg Ojciec uczynił tyle dla nas i dał nam nawet swego Pierworodnego Syna, to każdy chrześcijanin powinien być szczęśliwy poświęcając swym braciom dobra, trudy i ży-. i. (por. IV 119 nn; V 46 nn).

Dla agregowanych do Zjednoczenia Apostolstwa Katolickiego ułożył Ksiądz Wincenty dwie modlitwy o szczególnej wymowie: jedną do Trójcy Przenajświętszej, drugą do Królowej Apostołów. Dla niego stanowi prawdę wiary, że potężnym źródłem apostolstwa jest modlitwa, gdyż Chrystus zalecił nam prosić Boga, aby dla swego żniwa zesłał robotników. A jeżeli Zbawiciel każe nam o to prosić, to wiadomo z całą pewnością, że Ojciec chce nas wysłuchać.

62. REKOLEKCJE W ROKU 1835

Rozpoczęły się w Domu Misyjnym na Montecitorio dnia 15 listopada. Następnego dnia Ksiądz Wincenty pisze w Dzienniku, że w parę godzin przed wyjściem na rekolekcje wpadł mu do ręki życiorys bł. Jana Vitellego, tkacza z Foligno, który żył w latach 1558-1621. Święty w tej okoliczności dostrzegł od razu znak Opatrzności, podsuwającej mu żywot człowieka świeckiego, by jemu — kapłanowi — był ku „zawstydzeniu i ku podniecie”.

Wzbija się zaraz bardzo wysoko. Pisze, że 15 listopada Bóg obudził w nim „świadomość pełną zdecydowania”. Było to uczucie, które nie zrodziło się z jego osobistego wrażenia, lecz było to prawdziwe przeżycie — jedno z tych, które „wychodząc z rzeczywistości nadprzyrodzonej” dało mu osiągnąć pewność, że w owe dni jego życie przez nieskończone miłosierdzie Boże zostanie Unicestwione po to, by w zdecydowany sposób rozpoczął nowe i doskonałe życie w Bogu (por. X 642).

To doświadczenie, do którego nawiązuje Ksiądz Wincenty, jest na pewno przeżyciem o nadprzyrodzonym charakterze; pełna pogody pewność Świętego płynie z mistycznego stanu zjednoczenia z Bogiem.

Wzlot swój wieńczy tym poważnym wyznaniem pokory, ufności i miłości:

O mój Boże! Sam z siebie nie potrafię niczego osiągnąć — z Tobą mogę wszystko! Dla Ciebie pragnę wszystko czynić; Tobie cześć — mnie wzgarda! (X 642).

Czas rekolekcji cały jest pod wrażeniem świętości człowieka świeckiego, a duch Księdza Wincentego, tak już skory do samokrytyki, czerpie z tej świętości silną podnietę. Tematy rozmyślań ledwie zaznaczone, ale następuje zaraz osobista refleksja. Bo rozmyślania Księdza Wincentego stały się już konfrontacjami; a z konfrontacji rodzą się niechybnie akty pokory, ufności i prośby.

Duch kapłański. — O jakże niedbały byłem w zdobywaniu go! Ty jednak, o mój Boże, raczysz mi go w pełni udzielić, bym na całym świecie wykonywać mógł wszelkie możliwe dobro.

Msza św. — Jak mało z niej korzystałem! O jakżem nędzny i niegodny! Boże mój, w miłosierdziu swoim zechciej zaradzić wszelkim moim brakom przy sprawowaniu Najświętszej Ofiary.

Oziębłość. — O, ileż to dobra zaniedbałem lub go nie szerzyłem! Ileż zła nie udaremniłem, a przez swą oziębłość raczej popierałem! O Boże mój, racz swą nieskończoną mocą i swym miłosierdziem zaradzić temu wszystkiemu.

Świętość duchownych. — O mój Boże, jakżeż powinienem się wstydzić, że nie tylko nie osiągnąłem świętości, ale że jestem pierwszym z grzeszników, niewdzięczników i zbrodniarzy.

Czystość. — O Boże mój! Ty, co jesteś samą Czystością, zniwecz wszelką moją nieczystość i przemień mnie w siebie, o istotna Czystości!

Gorliwość o zbawienie dusz. — O Boże mój, jak bardzo muszę się upokarzać w obliczu żarliwej gorliwości tylu świętych niewiast i gorliwych mężów świeckich! Racz w miłosierdziu swoim zaradzić wszelkim moim nieporządkom.

Naśladowanie Jezusa Chrystusa. — O Boże mój! Jakże strasznym jestem potworem sprzeciwiającym się Tobie! Niech zniweczone zostanie me życie, a życie Jezusa Chrystusa niech będzie życiem moim!

Nabożeństwo do Najśw. Dziewicy. — Pełna oddania miłość — nas duchownych — do Najśw. Dziewicy musi być wyróżniającą się miłością, ponieważ lepiej od wszystkich innych możemy Ją poznać, więcej niż inni jesteśmy do Niej podobni, i bardziej niż wszyscy inni Jej potrzebujemy. O Boże mój, przez miłosierdzie swoje udziel mnie i wszystkim ludziom pełni prawdziwego nabożeństwa do Najśw. Maryi Panny (por. X 641-649).

Szczególne laski

Po ukończeniu rekolekcji Ksiądz Wincenty natychmiast po powrocie do domu mówi o „szczególnych łaskach”, o jakie prosił za wstawiennictwem bł. Vitellego.

Ach, Boże mój! Będąc już w roku 1818 kapłanem, wyznaję, że nie czyniłem nigdy tego, co czynić ma Twój kapłan i jeślim coś uczynił, to nie tak, jak to powinienem był czynić. Pierwszą łaską, o jaką Cię proszę, jest to, abym mógł poznać samego siebie, swoją nędzę i swoją niewdzięczność, oraz jak bardzo winienem się wstydzić patrząc na świętość życia i gorliwość o zbawienie dusz, widoczną u świeckich niewiast i mężczyzn. Daj mi, o Panie, szczerą gorliwość, nieugaszone pragnienie zbawienia dusz i wielbienia Ciebie.

Daj mi, o Panie, bym się wiele modlił i oddawał czuwaniom, a krótko, jak najkrócej sypiał.

Boże mój, udziel mnie i wszystkim ludziom daru niszczenia królestwa złego ducha, a szerzenia Królestwa Jezusa Chrystusa po całym świecie.

Użycz mi, o Panie, daru nieustannej modlitwy, dobrego wykorzystania czasu, odnoszenia zwycięstwa nad pokusami; lecz użycz mi również daru zrozumienia, jak bardzo jestem niegodny, by posiąść wszystkie te łaski, dary i oświecenia, jakie są konieczne do prowadzenia dusz i do dokonywania dla Ciebie wielkich rzeczy.

Niech moim rajem będzie nieskończone, wieczyste, niezmierne wielbienie Ciebie, mój Boże, Najśw. Dziewicy, Aniołów i Świętych; a co do mnie — upokorzenie bez granic.

Ileż to biednych wieśniaczek, wieśniaków i rzemieślników miłowało Cię naprawdę i miłuje, a ja — nie kochałem Cię nigdy! Niechże zniszczone będzie całe moje życie, a życie Pana mojego Jezusa Chrystusa niech będzie moim życiem!

Boże mój, Miłosierdzie me przedwieczne, bezmierne, nieskończone i niepojęte! Jestem człowiekiem grzechu i przyczyną wszelkiego zła oraz przeszkodą wszelkiego dobra. A jednak pewien jestem, że gdybym Cię prosił — i proszę o to rzeczywiście — abyś mi dał za opiekuna nie jednego Anioła, ale wszystkich, a także ich Królową, Maryję Niepokalaną, Ty nie tylko wydałbyś takie polecenie Aniołom swoim, ale gdyby to było potrzebne, pomnożyłbyś ich zaraz bez liku, stwarzając ich osobno dla mnie. I jakże mógłbym o tym wątpić, skoro dałeś mi swego Jednorodzonego Syna? Widzisz więc, o Boże mój, że sprawa moja jest rozpaczliwa, ponieważ nie korzystałem nigdy nawet z tego nieskończonego daru. Zniwecz mnie przeto całego i niech zawsze pozostaje we mnie Jezus Chrystus, który we mnie żyje i działa.

Boże mój, gdyby wszystkie stworzenia dręczyły mnie nieskończenie większymi katuszami od tych, jakie stosowano wobec świętego Człowieczeństwa Pana naszego Jezusa Chrystusa, byłoby to niczym, gdyż przez niewdzięczność moją obraziłem Ciebie, któryś mnie kochał od całej wieczności miłością nieskończoną. A na jakież zasługuję kary przez mą niewdzięczność wobec nieskończonej miłości, z jakiej, Jezu mój, wcieliłeś się dla mnie?

Boże mój, Miłosierdzie me nieskończone, bezgranicznej miłości godne, jako że jesteś Tym, który jest! Wierzę mocno, że gdyby znalazł się ktoś, co mógłby dojść do poznania Ciebie, tak jak Ty znasz siebie samego, to powinien kochać Cię tak, jak Ty siebie miłujesz. Wierzę też niezłomnie, żem w większym stopniu niegodzien takiego poznania, niż wszystkie złe duchy i wszystkie istoty potępione. A mimo wszystko wierzę, że jesteś Tym, którym jesteś, i błagam, abyś użyczył mi daru, bym z miłości ku Tobie cierpiał tak, jakbym to chciał wyrazić i jak Ty na to zasługujesz. Dozwól mi tak cierpieć jedynie z miłości ku Tobie, który godzien jesteś nieskończonej miłości, dozwól miłować Ciebie bez nagrody czy jakiejkolwiek zapłaty (por. X 264-274).

63. Przebycie wielkiej drogi

Ksiądz Wincenty pozostawiwszy za sobą obciążenia ziemskie, jest już na swej drodze bardzo daleko.

Widzieliśmy jego potężnego apostolskiego ducha, który w początkach roku wystrzela z projektem owej instytucji o potrójnym apostolstwie dla wszechstworzeń, z nieugaszonym pragnieniem zbawienia dusz, zniszczenia królestwa złego ducha i szerzenia — przy pomocy wiernych — Królestwa Jezusa Chrystusa po całym świecie.

Pragnienie chwały Bożej doszło tu do szczytu wspaniałej hojności: „Rajem mym — Twoje uwielbienie!”, tzn. mnie nie interesuje nagroda i własna szczęśliwość; największą moją radością jest oddawanie chwały Bogu.

Godnym zaznaczenia jest sens radości, jakiej pełne jest pragnienie czynienia wielkich rzeczy dla chwały Bożej. Ksiądz Wincenty, który w zasadzie chce żyć w ukryciu i wzgardzie, gdy chodzi o chwałę jego Boga, chce napełnić cały świat! Sprawdza się to, gdy mówi: „Jestem nicością i jestem wszystkim w Bogu”. A to jest pieczęć autentycznej jego świętości.

Spotęgowała się też bardzo jego ufność w Bogu. Uznaje się za przyczynę wszelkiego zła, ale to mu nie przeszkadza w wyrażaniu pewności, że Bóg, jedynie dla niego, stworzyłby, gdyby o to prosił, niezliczonych Aniołów. I czemużby nie miał tego uczynić, skoro dał- mu już swego Jednorodzonego Syna, Boga przedwiecznego i nieskończonego?

Również w umiłowaniu Boga widoczny jest imponujący skok naprzód. Może zwróciliście uwagę: „Ileż to biednych wieśniaczek miłuje Cię naprawdę, a ja — nie kochałem Cię nigdy!”; ale zaraz wybucha: „Niech będzie zniszczone całe moje życie!”, co znaczy: „Na cóż przyda mi się życie, jeżeli nie kocham Chrystusa?” A potem słyszycie jeszcze: „O, gdybym mógł cierpieć z miłości tak bardzo, jak bardzo chciałbym to wyrazić i jak Ty na to zasługujesz!... Cierpieć z miłości!”

Ale jakąż to przepaść kryje w sobie owo: „jak bardzo chciałbym to wyrazić i jak Ty na to zasługujesz?” Czy nie należy przyznać, że w tym wypadku serce stworzenia pragnie rozszerzyć się do wymiarów miłości swego Stwórcy?

Pełna uroku jest u Księdza Wincentego ta miłość Boga. Nie chodzi bowiem o samą tylko miłość czystą i bezinteresowną; tu jest coś więcej: on kocha Boga nie dla raju, jaki ma od Boga otrzymać, ale dlatego „że Bóg jest!”, dla Jego nieskończonej doskonałości; i chce Co miłować wyrównująco: „jak On zasługuje, by był kochany”. I prosi o dar cierpienia, powtarzam: dar cierpienia z miłości do Boga. Nie śmie mówić, ile chce cierpieć; ale powiedział to już na innych miejscach, i to nie jeden raz: „nieskończenie” !

64. REKOLEKCJE Z ROKU 1836

Modlitwa na rozpoczęcie osnuta jest i tym razem na tak bliskiej mu kanwie pokory i śmiałej ufności:

O Boże mój, czuję się najbardziej niegodny, aby dostąpić daru odprawienia dobrze tych rekolekcji; ale Ty przez swe miłosierdzie, przez zasługi Jezusa i Maryi udziel mi łaski, bym je tak odprawiał, jakby je odprawiali wszyscy zmarli, gdyby powrócili do życia.

Po czym idzie wszystko według schematu rekolekcji z roku 1835. Te same są tematy i te same reakcje Świętego: w nim nie ma nic dobrego, ale z Bogiem jest dla niego wszystko możliwe. Odmiennych od poprzednich refleksji jest niewiele:

Grzech powszedni. — Boże mój, daj poznać całemu światu moją niegodziwość. Przez miłosierdzie Twoje i przez zasługi Jezusa i Maryi użycz mi łaski, bym nie zgrzeszył nigdy i bym udaremniał wszelkie grzechy teraz i zawsze i na całym świecie.

Świętość kapłańska. — Kapłan ma być święty z uwagi na miejsce, jakie zajmuje w Kościele, będąc ofiarnikiem świętej i niepokalanej Żertwy, i więcej jeszcze z tego powodu, że pełni funkcję pośrednika między Bogiem i ludźmi. Boże mój, nie jestem godzien, by być świętym, ale Ty uczyń mnie świętym jak Ojciec niebieski.

Grzech. — Boże mój, o jakżem Cię obrażał! Użycz mi łaski unicestwienia grzechu tak we mnie, jak we wszystkich ludziach.

Naśladowanie Jezusa Chrystusa. — Kapłani mają doskonalej naśladować Jezusa Chrystusa niż osoby świeckie; nie naśladować Go, to największa niewdzięczność, przewrotność i znak odrzucenia. O Jezu mój! Jakże daleki jestem od naśladowania Ciebie! Ty jednak użycz mi łaski, bym Cię naśladował jak najlepiej.

Czystość. — Boże mój, racz żywić mnie swoją czystością, tak abym w Twą czystość został przemieniony.

Gorliwość o zbawienie dusz. — Boże mój! Przez owo pragnienie dusz, jakie wyraził Chrystus na krzyżu w słowie „pragnę”, daj mi jak najwyższe pragnienie zbawienia ludzi (por. X 648-655).

Wszystkie te modły i pragnienia można podciągnąć pod jeden wspólny mianownik, który wyraża się w słowie „szczyt”: Rekolekcje ma odprawiać jakby je odprawiał ktoś zmarły przywrócony do życia; grzech ma być udaremniony na całym świecie; naśladowanie Chrystusa Pana powinno być jak najdoskonalsze; pragnienie zbawienia dusz — jak najżarliwsze; czystością jego ma być czystość Boga, więc prosi, by był w nią przemieniony.

Ksiądz Wincenty wzbił się na wyżyny: gorliwość wskrzeszonego do życia, unicestwienie wszelkiego zła, przemiana w Chrystusa Pana, odblask Bożej czystości we wszystkich działaniach...

65. 1839

66. Dekret zniesienia

Ksiądz Wincenty wsparty błogosławieństwem Kardynała Wikariusza, Wicegerenta i Papieża, wszystkie dostępne środki zwrócił ku realizacji trojakiego planu: ożywienia chrześcijańskiego ducha, mobilizowania wszystkich wiernych na rzecz pozyskiwania pogan do wiary, pomnażania wszelkich dzieł miłosierdzia w celu zaspokajania duchowych i materialnych potrzeb ludzi. Zebrał pokaźną liczbę księży diecezjalnych i zakonnych, sióstr, szlachty, urzędników, rzemieślników, kupców — mężczyzn i kobiet. Byli gotowi rzeczywiście pomagać mu w organizowaniu obchodów uroczystej Oktawy Epifanii, w utrzymywaniu Domu Miłosierdzia (Pia Casa), w prowadzeniu szkół wieczornych i oratoriów, w opiekowaniu się kościołem Świętego Ducha Neapolitańczyków, w staraniach o Kolegium Misyjne, w rozpowszechnianiu pobożnych obrazków, dziełek, drukowanych maksym religijnych, w zbieraniu przedmiotów potrzebnych dla misji, w głoszeniu rekolekcji, misji ludowych, triduów, nowenn, nabożeństw majowych, w roztaczaniu opieki nad biednymi.

Jednakże częściowo z powodu nieprzyjaznego stosunku kierownictwa Dzieła Lyońskiego — które się może i obawiało wchłonięcia w szeregi trzeciej klasy Apostolstwa Katolickiego — częściowo z powodu oporu Mistrza „świętych Pałaców Apostolskich”, który w tytule Apostolstwa Katolickiego dojrzał wdzieranie się w kompetencję Papieża i Kongregacji Rozkrzewiania Wiary, Zjednoczenie Księdza Wincentego uległo rozwiązaniu ; członkom zaś podsunięto myśl, by przyłączyli się do Dzieła Lyońskiego.

Były to dla Świętego dni nad wyraz gorzkie. Wobec fatalnej decyzji zachował pełny spokój, ale sięgnął po środki obronne. Wyjaśnił Papieżowi, jaka jest natura jego instytucji i w jak krzywym zwierciadle została mu przedstawiona. Dekret rozwiązania został zawieszony. Pozostała jednak trudność dotycząca tytułu oraz reskrypt papieski poddający Zjednoczenie Apostolstwa Katolickiego pod władzę Kongregacji Rozkrzewiania Wiary (por. Lett. 578).

Niemniej Zjednoczenie w tych warunkach określiło dokładniej swą fizjonomię wprowadzając w swą strukturę trójklasowy podział: wspólnoty mężczyzn, wspólnoty kobiet, członkowie agregowani nie należący do jakiejś wspólnoty.

67. Krwotok z płuc

Słaba jednak fizyczna konstytucja Świętego, wystawiona na ciężką próbę przez epidemię cholery w roku 1837 i przez długą agonię Zjednoczenia w roku 1839, musiała się wreszcie załamać. W dniach 29 i 30 czerwca wspomnianego roku Ksiądz Wincenty doznał silnych krwotoków płucnych i pod naciskiem wywieranym przez różne osoby usunął się dnia 10 lipca na odpoczynek do eremu kamedułów we Frascati.

Nie wiemy, jak długo tam wypoczywał. Towarzyszyły mu poważne troski o przetrwanie Zjednoczenia, niemałe trudności ze szkołami wieczornymi oraz zawiłe problemy Domu Miłosierdzia, gdzie usiłowano „za wszelką cenę” sprowokować mniemanie, jakoby niezadowolenie jednej czy dwóch osób było niezadowoleniem całej Wspólnoty (por. Lett. 575). Nadchodziły też listy od wielu osób zwracających się o pomoc czy o poradę.

68. Listy z roku 1839

Właśnie w tych listach z 1839 roku chcemy się trochę rozejrzeć, by odpowiedzieć sobie na pytanie, czy i w jakiej mierze zachodziła różnica między Świętym z listów przemawiających do ludzi i Świętym z Dziennika mówiącym do Boga.

Księdzu Franciszkowi Virilemu, jednemu z najaktywniejszych swych współpracowników, Ksiądz Wincenty zaleca:

Kto pragnie osiągnąć najwyższą doskonałość, niech się nauczy robić dobrze znak krzyża w duchu św. Franciszka Salezego. Kładąc prawą rękę na czole, niech mówi: Sam z siebie nic nie mogę; sprowadzając ją na piersi: Z Bogiem mogę wszystko; przechodząc z lewego do prawego ramienia: Wszystko chcę czynić z miłości ku Bogu; łącząc zaś dłonie: Bogu chwała, mnie wzgarda (Lett. 545).

Do hr. Plebaniego, podupadłego przedstawiciela szlachty znajdującego się w poważnych kłopotach finansowych, w których sam starał mu się ulżyć, pisze Święty:

Zaufaj Bogu; wierzę, że doznasz pociechy. Pamiętaj, że droga utrapień jest najpewniejszą drogą do raju (Lett. 558).

Siostrze Franciszce z klasztoru Siedmiu Boleści, nie mogąc udać się do sióstr z powodu choroby zatrzymującej go we Frascati, odpowiada z pokorą i szczyptą humoru:

By Siostrze posłać kogoś mojego pokroju, jak to mówi Siostra, należałoby szukać kogoś stojącego pod Lucyferem; nie mam więc pojęcia kogo Ci, Siostro, posłać. Proś o niego Boga w modlitwie kornej, ufnej i wytrwałej (Lett. 579).

Do kanonika Ricciego z grupy swych najbliższych przyjaciół, który uczył śpiewu gregoriańskiego w Tygodniowych Konferencjach dla duchowieństwa i interesował się szkołami wieczornymi, napisał z serdecznością pełną delikatności:

Niechaj Bóg będzie nagrodą za to pełne dobroci troskanie się Księdza Kanonika o mnie, o pobożne dzieła, a szczególnie o szkoły wieczorne. Niech Bóg napełni Księdza Kanonika swymi darami dla dokonywania wielkich rzeczy dla Jego chwały i zbawienia dusz (Lett. 569).

A oto jeszcze jeden list do Virilego, kierowany właśnie jakby od ojca do syna:

Co do metody przy modlitwie myślnej, należy wybierać taką, jaka dla danej osoby jest łatwiejsza i owocniejsza. Ale królewską drogą wszelkiej świętości jest pokora i ufność w Bogu. Ile tylko mamy sił, i jeżeli by to było możliwe, przez całą wieczność dokładajmy starań, by wzywać świat do zgłębiania i miłowania Jezusa Ukrzyżowanego i Najśw. Maryi Królowej Męczenników, Współodkupicielki rodzaju ludzkiego. I starajmy się czynić to zarówno publicznie, jak i prywatnie, mową i pismem, posługując się prasą, obrazkami, modlitwą i wszelkimi innymi możliwymi sposobami, ale jedynie, jedynie, jedynie dla większej chwały Bożej i dla zbawienia dusz (Lett. 574).

Zobaczcie, z jakim wdziękiem zwraca się do mons. Morichiniego, późniejszego kardynała. Jemu to, w czasie pobytu Księdza Wincentego we Frascati, władze przekazały szkoły wieczorne świadomie ignorując fakt, że Święty założył Zjednoczenie mające prawo i pragnienie kontynuowania również i tego dzieła Założyciela. Pisze zatem w liście:

Ufam, że moja nieobecność przysłuży się do tego, że Wasza Przewielebność uporządkuje wszystko jak należy dla najkorzystniejszego rozwoju (szkół). Bóg pobłogosławi Jego gorliwości i miłości (Lett. 584).

Kanonik Piacentini, bliski jego przyjaciel, zachował 49 listów Księdza Wincentego, z czego możemy wnioskować, jak bardzo go cenił i jak był zaangażowany w towarzyszeniu mu w jego przedsięwzięciach podejmowanych z miłości; może jednak nie wkładał w to takiej energii, jakiej oczekiwał Święty, stąd takie jego słowa:

W zamieszanie nie wpadnie, kto ufa Bogu. A zatem jeżeli Ksiądz Kanonik znajduje się w stanie zamieszania, znak to, że nie ufa. Alojzy, mój najmilszy w Chrystusie, dalejże do jakiejś wielkiej rzeczy, w jakimkolwiek stanie chce Cię Bóg widzieć! (Lett. 601).

Zobaczcie też, jak dodaje otuchy Józefowi Fortiemu, jednemu z najdzielniejszych współpracowników świeckich:

Gorliwość Pańska dla tak zasługującego dzieła szerzenia wiary każe mi się spodziewać zawsze nowych postępów. To Pańskie oddanie się sprawie szkół wieczornych przyczyni się, jak ufam, do ich rozkwitu, wzrostu i utrwalenia (Lett. 610).

Zamknijmy to pokłosie listem skierowanym do rektora Seminarium Rzymskiego, mons. Piusa Righiego. Jest to list mający podnieść adresata na duchu, pisany przez Księdza Wincentego rekonwalescenta, znajdującego się wtedy u wezgłowia brata Jana dogorywającego we Frascati. Ma się wrażenie, że Święty mówi o sobie samym:

Proszę mieć ufność! Im większa szaleje burza, tym bardziej wzmagajmy naszą ufność i wszystko będzie dobrze. Mówię to z serca: Bóg jest blisko Księdza Rektora. A zatem Wasza Wielebność powinien nabrać w Bogu odwagi; proszę czynić wszystko z największym spokojem i z mocną ufnością, jakby dzieło Boże zaczynało się od dnia dzisiejszego. Proszę działać bez lęków, bez zamieszania, w poczuciu pewności, że sprawa będzie uwieńczona pomyślnym wynikiem — nie zapobiegliwością ludzką, lecz mocą Najwyższego — jakkolwiek trzeba w to włożyć wszystkie swe siły, jak gdyby wszystko zależało od nas. Proszę pamiętać, że pokorna ufność połączona z miłością i odwagą zdolna jest czynić cuda (Lett. 614).

Pierwszą rzeczą, jaką co do tych listów należy podkreślić, jest to, czego one nie wypowiadają. Ksiądz Wincenty był poważnie chory, ale nikomu o tym nie mówił; nie ma o tym najmniejszej wzmianki.

Jest też tam jego pogodna uprzejmość ogarniająca wszystko niby czyste górskie powietrze w dzień pełnego lata, orzeźwiające ci płuca i duszę. To owoc ogromnej miłości Boga oraz tego pragnienia, by być doskonałym i by rozsiewać dobro, co stało się jego naturą. Ksiądz Wincenty tchnie wiarą, nadzieją i miłością Bożą.

I jest też małe pouczenie dla ks. Virilego. W tych paru wierszach ileż spraw i ile światła! Najlepszy sposób modlitwy to ten, jaki dostosowany jest najbardziej do osoby, która się modli. Świętość buduje się na niskim mniemaniu o sobie i na ufności w Bogu — oto jej podwaliny! Apostolstwo to prowadzenie świata do odwzajemniania się miłością Chrystusowi Panu, który za nas umarł; a to jest imperatyw wiążący wszystkich ludzi na całe życie i przy stosowaniu wszelkich środków. Nie dajcie się jednak zwieść miłości własnej: apostolstwo ma się uprawiać jedynie, jedynie, jedynie dla chwały Bożej i zbawienia ludzi.

Także coś jeszcze innego wyrażają te listy. Gdy Ksiądz Wincenty mówi o sobie, zdaje się zawsze być bez umiaru; bez umiaru gdy twierdzi, że jest przyczyną wszelkiego zła, bez umiaru gdy postanawia naśladować Boga tak, jak On na to zasługuje. Ale w stosunku do hr. Plebaniego i do kan. Piacentiniego ma on tyle życzliwej wyrozumiałości! A wobec mons. Morichiniego i p. Fortiego będzie tak bardzo zachęcający! Wydaje się, jakby był dłużnikiem wszystkich, albo też dokładniej — to już taki jego styl: własne czynności badać okiem surowego sędziego, czyny bliźnich oceniać sercem matki!

69. TABOR W ROKU 1839

Listy z roku 1839 to pisma Świętego przeżywającego nadprzyrodzoność i czerpiącego z niej inspirację dla wszystkich swoich poczynań. Wiara daje natchnienie jego sądom, nadzieja rozświetla mu przyszłość, miłość podtrzymuje jego uczucia, jego stosunki z bliźnimi i poszczególne jego dzieła. A nade wszystko w każdym liście czujesz pełną pokoju pogodę, jakby pogodę Boga, który na wszystko patrzy z wysoka, i nic nie może Jego planów przekreślić czy zmienić.

Ale strony Dziennika, zapisywane w Camaldoli w miesiącu lipcu 1839 roku, to coś innego. Tu Ksiądz Wincenty występuje jako ten, co do Boga zwraca się przez Ty, co nawet w miłości idzie o lepsze ze swoim Bogiem, co doznaje nowych przeżyć, oświeceń i miłości, a jego język — zwłaszcza z uwagi na to, że nie służy przekazywaniu myśli nikomu z zewnątrz, gdyż przemawia do siebie samego albo do Boga — staje się językiem najbardziej osobistym i wykraczającym poza konwencjonalną miarę.

Najwcześniejsza data, jaka pojawia się w tym zeszyciku na stronie 17, to 14 lipca.

Są to już zatem cztery dni, jak Ksiądz Wincenty wszedłszy na swój Tabor, jest na Bożym posłuchaniu wielkiego spotkania łaski.

Znajduje się w miejscu swego pobytu pod tak potężnym wrażeniem obecności Bożej, że — jak gdyby miał zapoczątkowywać nowy etap życia — chwyta osobny plik kartek i opatruje go takim napisem:

Niepojęty triumf przymiotów Bożych nad niepojętą otchłanią niegodziwości Wincentego Pallotiego, stworzenia, które jest przyczyną wszelkiego zła i zawadą wszelkiego dobra.

Triumf stał się możliwy dzięki nieskończonej potędze zasług Jezusa Chrystusa, za przyczyną przepaści łask Najśw. Maryi, Matki Miłosierdzia, wszystkich Aniołów i Świętych, oraz przez zasługi całego Kościoła (X 289).

Tu następuje początek skomponowanej na dwa tematy, a niekończącej się fugi: Kim jest on, Wincenty, sam w sobie, i kim z miłosierdzia Bożego? Pierwszy temat kopie bezdenną przepaść, drugi odsłania horyzonty bez granic; ale pomiędzy jednym i drugim członem widoczny jest stosunek proporcji: im głębsza do zasypania jest otchłań, tym jaśniejszy blask miłosierdzia. Usposabiamy się do coraz lepszego zrozumienia, że niekończące się, pełne paradoksów oskarżenia, jakie Ksiądz Wincenty wytacza przeciw sobie samemu, to nic innego jak błogosławione w skutki poszerzanie obszarów dla coraz obfitszych czy nieskończenie obfitych wylewów miłosierdzia ze strony Boga.

To, co wtedy pisał, jest przygotowaniem się na śmierć. Pismo sporządzone zostało z okazji poważnego kryzysu płucnej choroby w roku 1839. Nie wydaje się, aby Święty spodziewał się wtedy śmierci naprawdę, niemniej na śmierć się gotował. Otrzymał wyjątkowe oświecenie Boże i wyraził na piśmie uczucia, jakie uważał za najodpowiedniejsze do przygotowania się na spotkanie i na osądzenie Boże. Kartki zaczynają się i kończą osobną sekcją w Dzienniku, która od Świętego otrzymała tytuł „Księga mych oświeceń”, i miała być na nowo przejrzana w ostatniej jego chorobie. Treść pisma jest taka, że nie wydaje się nam, by można było poznać dobrze duchowość Pallottiego bez zaznajomienia się z tym momentem w jego życiu.

Pod tytułem umieszczone jest oświadczenie:

Wyznaję, że po niezliczone razy zasłużyłem na to, by być odrzuconym przez mojego Boga, ponieważ grzesząc porzuciłem mego Stwórcę, Zachowawcę, Uświęciciela i wieczyste Źródło chwały. I zasługuję na to, by wszelkie stworzenia buntowały się przeciw mnie, bo ja zbuntowałem się przeciwko ich i mojemu Stwórcy. Ufając jednak w nieskończone miłosierdzie Boże, w zasługi Jezusa Chrystusa i wstawiennictwo Maryi, jak i całego Kościoła triumfującego, cierpiącego i walczącego, spodziewam się, owszem jestem tego pewny, że Ojciec w swym miłosierdziu tym, co będą mnie pielęgnować w ostatniej chorobie, użyczy łaski, by podsuwali mi wszystko, czym natchnął mnie Bóg, i co ja w tym zeszycie spisałem.

Następuje po tym bardzo stosowny podtytuł wyrażający dokładnie treść i cel całego tego fragmentu:

Uczucia pokory i zdania się na miłosierdzie Boże oraz na wstawiennictwo Najśw. Maryi Panny, świętego Józefa i całej Wspólnoty Niebian, w celu uzyskania przez czyste miłosierdzie Boże łaski umierania śmiercią sprawiedliwych (X 292).

70. Uczucie pokory

Dzięki Ci, o mój Boże, za wszystkie słabości i choroby, przez które prowadzisz mnie ku ostatniej chwili życia, i błagam o darowanie tej przesadnej troski o przedłużanie życia; Ty bowiem wiesz, że grzeszyłem przez całe swe życie, o Boże mój, Miłości ma nieskończona!

O Boże mój! Jeżeli znajdzie się choć jeden taki człowiek, co byłby winien wszystkich grzechów popełnionych przez zbuntowanych aniołów i ludzi, to tym jednym jestem właśnie ja! Toteż, o Boże mój, spraw, aby mnie za takiego uznały wszelkie stworzenia, by zdumione na widok tak wielkiej łaskawości, z jaką Ty mnie traktujesz, nie przestawały nigdy wysławiać Twego miłosierdzia.

Boże mój! Oto stoję przed Tobą obciążony winą wszelkich zniewag Boskiego Twego Majestatu oraz winą następstw wypływających z grzechu. Oskarżam się przeto jako odpowiedzialny za wszelkie cierpienia dręczące cały rodzaj ludzki, za wszelkie niezgody, udręki, drożyzny, trzęsienia ziemi, przewroty — i to nie tylko za wszelkie zło fizyczne i moralne całego świata, ale i za następstwa wszystkich grzechów ludzkich w ekonomii łaski.

Boże mój, stworzyłeś mnie na swój obraz, ale wskutek mych grzechów miliony ludzi nie doszły do pełnego upodobnienia się do swojego Stwórcy, a tak wielu z nich poszło na zagładę! ... Oskarżam się za wszystkie instytucje, które z „mej winy na całym świecie były zwalczane, wypaczane czy udaremniane; oskarżam się za wszelkie zło, jakie przez zasługi Jezusa Chrystusa i przez wstawiennictwo Najśw. Maryi i całej Wspólnoty Niebian mogło być udaremnione na całym świecie, lecz wskutek mej winy udaremnione nie zostało; przeciwnie, mnożone i rozszerzane było z powodu mojej winy. — Ty jednak, o Boże mój, jesteś nieskończonym Miłosierdziem, a miłosierdzie Twe rozlewa się i promieniuje, tam gdzie największa nędza (por. X 292-301).

71. Uczucia ufnego oddania

A oto inna stronica — stronica słońca napełniającego wszystko jasnością, pięknem i ciepłem. Głębia przepaści posłużyła tu za przesłankę i za ściślejsze nawiązanie do cudu miłosierdzia. To zaś odkrywa inne oblicze Księdza Wincentego.

Wierzę, o Boże mój (i zaraz ujrzycie Komunię Świętych), że przez nieprzebrane zasługi Jezusa Chrystusa oraz przez zasługi i wstawiennictwo Najśw. Maryi, najukochańszej mej Matki, św. Józefa, Jej Oblubieńca, św. Jana Chrzciciela, wszystkich Aniołów i Świętych Ty zniweczysz całą mą nędzę i udzielisz mi więcej darów, niż udzieliłeś wszystkim Aniołom, wszystkim Świętym i wszystkim stworzeniom tak dalece, że jeżeli w Maryi cud Twojej laski podziwiać muszą wszystkie wieki i pokolenia, to we mnie podziwiać będą musieli cud miłosierdzia (X 303).

Melodię w podobnym tonie słyszeliśmy już przy zawarciu Zaślubin mistycznych, ale tu zdobywa się Święty na gest nieoczekiwany: cud miłosierdzia ukazuje wtedy jedynie w nadziei wychylającej się ku przyszłości, tu traktowany jest jako pewność rzeczy dokonanej. Bo oto Święty oświadcza:

Wierzę, o Boże mój, że przez cud miłosierdzia, który we mnie spełniłeś, doznasz takiego uwielbienia, jak gdyby nie popełniono nigdy żadnego — ani lekkiego, ani śmiertelnego grzechu. I wyznaję to zarówno przed Tobą, jak i przed całym wszechświatem, że aby nie stracić tej ufności, gotów jestem umrzeć.

Po czym hymn przemienia się w potężny chorał całej Wspólnoty Świętych:

A zatem bez żadnej mojej zasługi, lecz jedynie przez zasługi Aniołów, Świętych i ich Królowej oraz całego Kościoła i przez zasługi samego Jezusa Chrystusa, miłosierdzie Twoje niweczy we mnie teraz, zawsze i przez całą wieczność szpetotę, nędzę i bezbożność całego mojego życia; a Jezus Chrystus oddaje mi się z całym swym najświętszym życiem, ja zaś w swym ubóstwie przyjmuję wszystko. I tak, samo to miłosierdzie Twoje, przekształcając mnie w Jezusa Chrystusa bierze mnie całego teraz i na zawsze.

Pragnę więc, Przedwieczny Ojcze, w zjednoczeniu ze wszystkimi stworzeniami ofiarować Tobie Najdroższą Krew Jezusa Chrystusa na podziękowanie za cud miłosierdzia, jaki we mnie sprawiłeś.

O Boże mój! Pozostające mi jeszcze do dyspozycji resztki życia, myśli, słowa, uczynki, które towarzyszyć mi będą do ostatniego tchnienia, pozostaną dziełami Twego miłosierdzia, i to nie ze względu na moje odpowiadanie na Twe łaski, gdyż u mnie go nie ma, ale przez zasługi Jezusa, Maryi i całej Wspólnoty Niebian.

Boże mój, uważam to za pewne, że skoro jestem przyczyną wszelkiego zła i zawadą wszelkiego dobra, to jedynie ja jeden stanowię właściwy podmiot, w którym nieskończone miłosierdzie Twoje może się w pełni uwielbić.

Wierzę niezłomnie, o Boże mój, że przez czyste miłosierdzie Twoje, w celu przysposobienia mnie do ostatecznego momentu mego życia, oddajesz mnie już od teraz w opiekę wszystkich dziewięciu Chórów anielskich i wszystkich kategorii Świętych.

Boże mój, wierzę niezłomnie, że wszystkie chwile mojego życia przez nieskończone miłosierdzie Twoje staną się płodne przez dopuszczenie mnie do udziału w zasługach Jezusa Chrystusa. Tak, Boże mój, racz działać we mnie, bo ja w mej nędzy, większej od niedostatku wszelkich stworzeń sam jeden jestem odpowiednim podmiotem do tego, byś mógł przejawiać w nim nieskończone swe miłosierdzie ... Życie moje trwać może albo jedną chwilkę, albo całe wieki, jak się spodoba Tobie, o Boże mój, moje Wszystko!

Boże mój! Jakkolwiek miłosierdzie Twoje zapewnia mi wielką nagrodę, to chciałbym jednak przez całą wieczność pozostać w takim położeniu, aby być przedmiotem miłosnych pomysłów nieskończonego Twego miłosierdzia (por. X 303-315). Boże mój, jakże Cię czuję w sobie!

Ach, Boże mój, Miłosierdzie moje! Jakże Cię w sobie czuję! Daruj, że tak ubogie są me słowa; daruj, że się tak wypowiadam, jakbym nic nie wyrażał, choć mogłoby się wydawać, że przesadzam w słowach (X 318).

Ksiądz Wincenty daje do zrozumienia, że jego przeżycia nie są przeżyciami czysto ludzkimi i że w porównaniu z tym co widział i słyszał, słowa jego prawie nic nie mówią. Wznoszone przez niego dzięki i wielbienia nie zasługują na to, by je przedstawiać Bogu, który jest Doskonałością bez granic. Przypomina sobie jednak Magnificat Maryi, która jest „cudem łaski”, i prosi:

Dozwól mi przynajmniej, o Boże, zaprosić wszystkich Aniołów i wszystkich Świętych, i wszystkie stworzenia wszechświata, by z uczuciem i doskonałością serca Najśw. Maryi Panny, wszyscy śpiewali za mnie: Magnificat anima mea Dominum, Wielbi dusza moja Pana.

Był to dzień 14 lipca 1839 roku — data odnotowana dokładnie. Ledwie skończył odprawianie Mszy św. myśląc o tym, że miłosierdzie Boże i sam Bóg oddaje się w Komunii na pokarm dusz, gdy przyszło oświecenie tak żywe, że napisał:

Odczułem, że nawet sprawiedliwość Boża jest miłosierna bez granic. Powtarzam: odczułem, że zdziałanego we mnie przez nieskończone Miłosierdzie cudu miłosierdzia mam pragnąć dla wszystkich!

Po wezwaniu Aniołów i Świętych kończy:

Tak! Niech przez całe wieki wszyscy śpiewają za mnie: Magnificat anima mea Dominum, a w moim imieniu niech dodają: I rozradował się duch mój w Bogu, Zbawicielu moim, albowiem z głębi otchłani mej nędzy biedny mój duch napełnił się naprawdę radością, jako że Pan zdziałał we mnie nowy cud miłosierdzia, i posunął się w tym o wiele dalej, niż w obietnicach danych Abrahamowi i jego potomstwu.

Boże mój, w najgłębszym przekonaniu o swej niezdatności do wielbienia Ciebie, polecam Tobie Ojcze, Tobie Synu, Tobie Duchu Święty, nieskończone uwielbienie, na jakie zasługujesz ze strony wszystkich stworzeń. Tak, o Boże mój! Ty uwielbij siebie samego chwałą swą odwieczną, mnie zaś napełnij wzgardą i karami, a będę szczęśliwy.

Teraz modlitwa poszerza się na cały wszechświat i obejmuje uwielbienie Najśw. Dziewicy, Aniołów i Świętych; rozciąga się na natychmiastowe wyzwolenie wszystkich dusz czyśćcowych, uświęcenie i rozwój Kościoła świętego; rozszerza się na papieża, biskupów, duchowieństwo, na sakramenty święte, na rządy, narody, miasta i rodziny, aby godne uwielbienia cele miłości Bożej znajdowały wszędzie odbicie. Następuje takie zakończenie:

Boże mój, nieskończone Miłosierdzie moje! Oto od całej wieczności i przez całą wieczność pragnę z doskonałością Serca Jezusa i Maryi budzić tyle aktów miłości, na ile Ty zasługujesz, a wszystkie z taką doskonałością, jakiej Ty jesteś godzien, abyś Ty był nieskończenie wielbiony, a ja otoczony wzgardą (por. X 318-331).

72. Hołd dla Maryi

Po dokonaniu przeglądu całego Królestwa Bożego myśl Świętego biegnie do Maryi i Jej to Ksiądz Wincenty wkłada na głowę najmniej oczekiwaną, lecz najodpowiedniejszą koronę:

Pragnę, o Boże mój, miłować, czcić i uwielbiać moją najukochańszą Matkę Maryję, i to z taką miłością, czcią i uwielbieniem, z jakim Ty, Przedwieczny Ojcze, miłowałeś Ją, czciłeś i uwielbiałeś jako swoją Córkę; z taką miłością, czcią i uwielbieniem, z jaką Ty, Synu Boży, kochałeś, czciłeś i uwielbiałeś jako swoją Matkę; z taką miłością, czcią i uwielbieniem, z jaką Ty, Duchu Święty, kochałeś Ją, czciłeś i uwielbiałeś jako najczystszą swą Oblubienicę (X 332).

Po czym Święty pogrąża się w kontemplacji życia Chrystusa Pana, zestawiając wszystkie ważniejsze momenty Jego życia z analogicznymi momentami swojego. Uniża się stwierdzając swą nicość, lecz zaraz wyraża radość, że narodzenie, zwycięskie przejście przez pokusy, przepowiadanie dobrej nowiny, śmierć, zmartwychwstanie i wniebowstąpienie Jezusa są jego własnymi narodzinami, przezwyciężeniami pokus, przepowiadaniem słowa Bożego, śmiercią, zmartwychwstaniem i wstąpieniem do nieba.

Ale w owym tygodniu łaski zachodzi jeszcze inna data: dzień 17 lipca. Ksiądz Wincenty, i tym razem po Mszy Św., zwraca się do Nieba z taką prośbą:

Błagam wszystkich Aniołów, wszystkich Świętych oraz ich Królową, Najśw. Dziewicę, Matkę Miłosierdzia, by składali wciąż dzięki miłosierdziu i nieskończonej mądrości Boga, że dziś rano usunął z mego umysłu wszelką wątpliwość, a z mego serca wszelkie obawy, oraz że ugruntował we mnie ufność i pewność, że stałem się rzeczywiście cudem miłosierdzia Bożego, w odróżnieniu od Maryi, która jest cudem łaski; że dał mi odczuć, iż jak dokonał odkupienia całego rodzaju ludzkiego, tak dokonał go i dla poszczególnych stworzeń; i że każdego dnia tyle razy ponawia Najświętszą Ofiarę, ilu jest kapłanów odprawiających Mszę Św., — a czyniłby to jeszcze częściej, gdyby więcej było celebrujących kapłanów. To zaś oznacza, że Jezus gotów jest ofiarowywać się po nieskończoną ilość razy nawet dla mnie samego.

A zatem będzie to wiadome przez całą wieczność, że miłosierdzie Boże uczyniło ze mnie cud swej wszechmocy, pełnej nieskończonych zmiłowań, i swej mądrości, pełnej wyrozumiałości bez granic, i swej sprawiedliwości, pełnej bezgranicznego miłosierdzia.

Mój Boże! Jestem przekonany, że zrozumiałem niewiele; wierzę też, że bardzo mało powiedziałem w porównaniu z tym, czego mi użyczyłeś i czego użyczać chcesz przez wieczność cała (por. X 331-358).

Ksiądz Wincenty po powrocie do Rzymu poddał swe zapiski pod osąd ojca duchowego, kapucyna Serafina da Monte San Giovanni; oświadczył on, że wszystko napisane zostało afflante Spiritu Sancto — pod tchnieniem Ducha Świętego.

73. ZASADY ŻYCIA DLA DOMU MIŁOSIERDZIA

Ksiądz Wincenty, przybywszy do Camaldoli koło Frascati dnia 10 lipca, przebywał tam do 18 lipca oddany rozważaniom, o których mówiliśmy dotąd; lecz nieco więcej niż w miesiąc później, dnia 21 sierpnia, w liście do ks. Franciszka Virilego podaje, że właśnie ukończył opracowywanie reguł dla Pia Casa. Należałoby więc powiedzieć, że był to pierwszy owoc mistycznego przeżycia, jakie stało się jego udziałem w Camaldoli w roku 1839.

Dom Miłosierdzia dawał schronienie dziewczętom, którym z uwagi na ubóstwo czy utratę rodziców mogło zagrażać niebezpieczeństwo zepsucia. Dom umożliwiał im też słuszną niezależność przez odpłatną pracę: instytut zapewniał im utrzymanie aż do zamążpójścia czy oddania się Bogu w jakimś klasztorze, albo też, dopóki jako pełnoletnie nie znalazły odpowiedniego zajęcia zarobkowego.

Niełatwa troska o to, aby dziewczętom i ich opiekunkom w Domu Miłosierdzia nie zabrakło niczego, spoczywała wyłącznie na osobach świeckich ; ale ze słów Założyciela możecie się dowiedzieć, co Pia Casa powinna by oznaczać: Celem Domu Miłosierdzia, podobnie jak celem Zjednoczenia Apostolstwa Katolickiego, jest wzywanie wszystkich wiernych bez różnicy płci, stanu, stopnia czy rangi społecznej do jak najdoskonalszego przestrzegania nakazu miłości.

Toteż podstawą, na której opierać się ma niezmiennie zarząd i administracja Domu Miłosierdzia, jest miłość; dlatego „gdyby doszło do braku miłości, runąłby cały gmach moralny, który... wzniesiony został ku tak wielkiemu pożytkowi dusz i ku chwale Boga” (por. VI 253-255).

74. Zarząd Domu Miłosierdzia

Ponieważ miłość nie szuka poklasku, przeto:

Wszyscy służyć będą swą pracą bez chęci rozkazywania. Nawet sam zwierzchnik wydając współpracownikom zlecenia, będzie to czynił jakby prosząc o przysługę; a we wnętrzu swym żywić powinien ducha służenia z miłością, bo i w tym ma naśladować Chrystusa Pana, który przyszedł na świat nie aby być obsługiwanym, ale żeby służyć.

Jeżeli ktoś się spotka z uznaniem z powodu dzieł wykonanych pod wpływem miłości, niech nie popada w próżność, ponieważ miłość nie nadyma się i nie szuka własnego interesu. Niechaj raczej bierze pod uwagę, że jeżeli mimo naszych grzechów Bóg użycza nam czasu i łask do pełnienia dzieł miłosierdzia, to jest to darem, którego jesteśmy absolutnie niegodni, i że powinniśmy z niego korzystać z pokorą.

Gdyby zaś świadczącego w Domu Miłosierdzia bezinteresowną pracę spotkała z jakiegoś powodu przykrość, niech pamięta, że prawdziwa miłość nie zawodzi nigdy; niech zachowuje zawsze pokorę i cierpliwość, aby miłość nie doznała zawodu (por. VI 439-441).

Dziewczęta ma się traktować jak córki, a przez przyjęcie nie powinno się ich narażać na żadne ryzyko... W przypadku gdy dziewczyna ujawni powołanie do stanu małżeńskiego, ma być do niego tak przygotowana, aby doszła do solidnych cnót... Jeżeli młody człowiek proszący o jej rękę nie jest przygotowany dostatecznie do obowiązków dobrego męża i ojca chrześcijańskiej rodziny, zwierzchnik postara się o to, aby pobierał pełną naukę, jeśli potrzeba nawet przez dłuższy czas (por. VI 447-448).

Oddając się pracom na rzecz Domu Miłosierdzia wszyscy będą mieli na oku chwałę Bożą i zbawienie dusz; toteż przy wspólnych zebraniach górę zawsze brać powinna miłość. Obowiązywać będzie nienaruszalna zasada, że nie pozostawi się na stanowisku nikogo, kto się okaże niezdatny, i że nikt się nie będzie czuł obrażony, gdy w jakimkolwiek czasie zdejmie się go z urzędu. Należy bowiem zakładać, że po przyjętym wyborze każdy, ożywiony miłością, pozostawać będzie ochotnie na stanowisku przez cały czas użytecznego działania i że rad będzie zrezygnować, gdy to działanie okaże się szkodliwe (por. VI 277).

Wszyscy piastuni odpowiedzialnych stanowisk w Domu Miłosierdzia mają pamiętać, że stanowisko przyjęli jedynie z uwagi na chwałę Bożą i na zbawienie ludzi; kto zaś stanowisko przyjmuje, składa przyrzeczenie, że z przyjętych obowiązków wiernie się wywiąże. Uchybiałby zatem sprawiedliwości, kto zawiódłby zaufanie pokładane w nim wskutek danego przyrzeczenia (por. VI 282).

Zwierzchnik powinien pierwszy dawać przykład męstwa przy wszelkich sprzeciwach, z jakimi zbożne dzieła zwykle się spotykają; i ma je znosić z miłością pełną pokory, cierpliwości i dobroci, nie w robieniu zgiełku, w wynoszeniu się, w zawiści czy z przymieszką gniewu lub mściwości, ale przeciwnie, świadcząc dobrym za zło, błogosławiąc złorzeczącym, prosząc za prześladowców (por. VI 284).

W Domu Miłosierdzia panować ma prawdziwa miłość Boga i bliźniego oraz duch umiłowania ubóstwa. Nie może bowiem dzieł o charakterze duchowym ukochać ten, kto nie miłuje Boga naprawdę; nie może znosić uchybień bliźnich, kto nie żywi w sercu braterskiej miłości; nie potrafi podjąć się pracy i ubóstwa, kto nie zdecyduje się na to przez wzgląd na Boga (por. VI 314).

Dziewczęta powinno się prowadzić przy pomocy prostych i stosownych środków, bez pozostawiania ich w błędzie, do nabywania ducha rezygnowania z przyjemności; do ducha umartwienia oraz do życia ubogiego i skromnego; do pokory i uległości; do naśladowania Jezusa Chrystusa w życiu Jego pokornym, ubogim, wzgardzonym i pracowitym (por. VI 390).

75. Mała refleksja

Dziewczęta nie przebywały w Domu Miłosierdzia po to, by zostać zakonnicami ; ale cóż lepszego (niż tam było) można by było przewidzieć dla dobrze nawet urządzonego domu postulantek? I dalej: administratorzy to sami ludzie świeccy; ale czyż można by wymagać większego oddania i doskonalszej czystości zamierzeń u misjonarza na polu jego apostolskiej pracy? Ksiądz Wincenty domaga się od wszystkich, by pracowali jedynie dla chwały Bożej i zbawienia dusz, i chce, by jaśniała wszędzie panująca nad wszystkim miłość. A jednak dla nas bardziej jeszcze wymowne są słowa wyrażające cel Domu Miłosierdzia, którym dla Założyciela jest „wzywanie wszystkich wiernych bez różnicy płci, stanu, stopnia czy rangi społecznej do jak najdoskonalszego stosowania nakazu miłości”.

My powiedzielibyśmy może, że Dom Miłosierdzia powinien być jakby punktem docelowym miłości dobrych ludzi oraz bezpiecznym schronieniem dla zagrożonych dziewcząt; dla Świętego natomiast ten Dom to — jak i Apostolstwo Katolickie — trąba ewangeliczna zmierzająca do wywoływania wstrząsu u wszystkich wiernych każdego stanu, stopnia i rangi społecznej. A zatem Dom Miłosierdzia nie był pojmowany po prostu jako pomoc dla tych, co mniej posiadają, ale prócz tego, i to jeszcze bardziej, jako mobilizujący ośrodek, ognisko światła i ciepła, okazja i podnieta do pomnażania dzieł miłosierdzia i do rozpalania miłości na całym świecie.

W związku z tym wszystkim nasuwa się pytanie. Ksiądz Wincenty od dziewcząt i osób odpowiedzialnych za kierownictwo domaga się takiej świętości życia, że bylibyśmy szczęśliwi, znajdując taką w domach zakonnych. Czy mamy zatem twierdzić, że pomieszał on kondycję świeckich z kondycją osób zakonnych?

Pomieszania nie ma w umyśle Księdza Wincentego, lecz w naszej głowie, jeśli myślimy naprawdę, że istnieją dwa rodzaje świętości: jedna dla osób świeckich, druga dla zakonnych.

Świętość jest jedna i jedyna! Świętość, to miłość Boga, to miłość bliźniego, to naśladowanie Chrystusa. Jeden jest tylko przedmiot miłości i naśladowania tak dla zakonnych, jak dla świeckich osób, a miłość i naśladowanie muszą dla jednych i drugich znaczyć jedno i to samo.

Bóg na swój obraz stworzył wszystkich ludzi; Chrystus został dany za wzór wszystkim ludziom; Ojciec niebieski został ukazany jako typ doskonałości dla wszystkich stworzeń; w listach Apostołów nie ma mowy o innej doskonałości, jak tylko o jednej, o doskonałości chrześcijan.

Jeżeli Bóg ma być kochany, ponieważ jest Bogiem, a miłowany ma być jak jest tego godzien, jeżeli brat ma być kochany, jak ukochał go Chrystus, to być osobą świecką czy zakonną pod tym względem nie jest rzeczą ważną. Każdy ma się stać świętym według tego, co wie i co może w warunkach życia, w jakich się znajduje. Ksiądz Wincenty chciał właśnie oczyścić z mitów i przeciwstawić się sposobowi pojmowania świętości i apostolstwa jako dziedzictwa samych tylko duchownych i zakonników.

Nie jest wcale naszym zamiarem pomniejszać przez to wartości osobnych instytutów doskonałości, których skuteczność działania leżała Księdzu Wincentemu tak bardzo na sercu; chcemy tylko podkreślić jego charyzmat, czyli specjalną misję w dziejach Kościoła. Bóg zlecił mu zadanie wzywania wszystkich wiernych do apostolstwa i świętości. Kościół zaś przyznał mu rację, gdyż potwierdził, że nie sami tylko duchowni i zakonnicy, lecz wszyscy ochrzczeni mają swe powołanie do apostolstwa i świętości.

76. REGUŁA WSPÓLNOT APOSTOLSTWA KATOLICKIEGO

W dniu 21 sierpnia 1839 roku, ciągle jeszcze w Camaldoli, gdzie duch Księdza Wincentego oglądał nowe nieba i nowe ziemie, po ukończeniu zasad życia dla Pia Casa zaczął on pisać regułę dla Dzieła, które sam nazywa wielkim (Lett. 600); wielkim, bo chodzi tu o te wspólnoty męskie i żeńskie Apostolstwa Katolickiego, od których wychodziłaby owa dynamizująca siła, która rozpalałaby miłość wszystkich wiernych, by oni z kolei stawali się apostołami szerzącymi wiarę na całym świecie. Jest się pod silnym wrażeniem, gdy się widzi, jak Święty postawiwszy sobie tak ogromny cel jak ożywienie miłości na całym świecie i przekształcenie wszystkich wiernych w apostołów, potrafił dostosować środki do tego bezmiernego celu. Cel Apostolstwa Katolickiego obejmuje wszystko; a zatem członkowie tego Apostolstwa zgodnie z celem mają się kształtować na modłę Jezusa Chrystusa, Apostoła Przedwiecznego Ojca, i odzwierciedlać Jego światło. Ogarniać misję całego Kościoła jako cel Zjednoczenia byłoby zuchwalstwem, ale nie było to brakiem logiki w myśli Świętego, gdy stawiał sobie za zadanie formowanie armii prawdziwych naśladowców Chrystusa.

Cenna w Stowarzyszeniu jest stała tradycja, która podaje, że Ksiądz Wincenty Regułę dla swych wspólnot pisał na kolanach, przed otwartym oknem wychodzącym na główny ołtarz w kościele eremu. A jeżeli tylko usiłujecie spojrzeć głębiej na podstawowe rysy tej Reguły, zauważacie, że ta tradycja ma mocne podstawy. Bo rzeczywiście, Święty wytycza w Regule i czci, powtarzam: czci w niej idealną postać apostoła Jezusa Chrystusa.

77. Jasne wymogi dla kandydatów

Prawdziwa doskonałość nie polega na pielęgnowaniu świętych idei i pragnień, ale na stałym praktykowaniu świętego życia. A jeżeli wszyscy chrześcijanie mają naśladować Jezusa Chrystusa, to o ileż więcej mają to czynić wszyscy pragnący kontynuować Jego misję. Dlatego życie tych wszystkich, co przyjdą, by żyć w domach Zjednoczenia, musi polegać na jak najdoskonalszym i wytrwałym naśladowaniu życia Jezusa Chrystusa.

Kto przychodzi do Zjednoczenia, musi się kierować prawdziwą miłością Boga, który nas tak umiłował, że nam dał swego Jedno- rodzonego; musi się też powodować prawdziwą miłością bliźniego na podobieństwo Jezusa Chrystusa, który umarł za nas przybity gwoźdźmi do krzyża.

Syn Boży wcielając się dla nas, poświęcił się całkowicie, włączył się na ziemi w życie doskonałej ofiary i kontynuował je przez cały czas przebywania z nami. Nie ma więc na ziemi tak wielkiego człowieka, który mógłby się uchylać od życia ofiary, tym bardziej że jakakolwiek ofiara ludzka niczym jest w porównaniu z ofiarą, jakiej dla nas dokonał Jezus Chrystus.

Ludzie odrzucający życie doskonałej ofiary nie mają ducha Jezusa Chrystusa; stąd nie należą do liczby Jego uczniów, lecz za przywódcę mają szatana. Więc gdyby w domach Zjednoczenia znajdował się choć jeden człowiek mający szatana za wodza, to oprócz tego, że stanowiłby okazję do najgorszych upadków, byłby też na pewno zakałą tych domów (por. II 4-8).

Fakt wstąpienia w szeregi członków wspólnoty Zjednoczenia powinien być sposobnością do tego, by przychodzącego można było powitać jak witane było narodzenie Zbawcy; w nim bowiem przychodzi do wspólnoty ktoś, kto będzie prawdziwym naśladowcą Jezusa Chrystusa, i prowadzić będzie ludzi do zbawienia. Zjednoczenie zaś można traktować jako Betlejem, tj. „Dom Chleba”, bo ono pełne jest duchowego pokarmu, to znaczy wszelkich środków niezbędnych do osiągnięcia doskonałości, która stanowi nieodzowny warunek do współdziałania na większą chwałę Bożą i na zbawienie dusz (II 15).

78. Cechy prawdziwego apostoła

Ale nikt nie bierze się do stosowania środków, gdy brak owego najżywszego pragnienia, aby we wszystkim i zawsze przyczyniać się do większej chwały Bożej i do zbawienia dusz (II 16).

Znakiem danym przez anioła pasterzom, by rozpoznali Zbawiciela, było spowicie Go w pieluszki. Ma to oznaczać, że kto nie potrafi się dostosować do tego, by być spowitym przepisami Reguł, i nie będzie przestrzegał ich z miłością, nie będzie zdatny do zbawiania dusz (II 29).

Jezus położony był w żłobie; dlatego kto chce zbawiać ludzi, musi kochać ubóstwo i chętnie odrywać się od ziemskich marności (II 36).

Boski Odkupiciel chciał dla naszego zbawienia pozostawać pod kierownictwem ubożuchnej Maryi z Nazaretu i Józefa, prostego rzemieślnika. Toteż wszyscy mający wstępować do naszych domów, choćby byli najbardziej uczeni, potężni i bogaci, będą się musieli tak usposobić, by stali się podatni na kierowanie przez zwierzchników (II 41).

Byłoby rzeczą okropną, gdyby w naszych domach znalazł się choć jeden nie należący do Jezusa Chrystusa; dlatego wszyscy są obowiązani żyć w doskonałej czystości. Stałe praktykowanie jak najdoskonalszej, anielskiej czystości ma być jedną z najbardziej świetlanych cech wszystkich, którzy są i będą w Zjednoczeniu (II 44-45).

Aby zawsze wieść życie w najdoskonalszym naśladowaniu Jezusa Chrystusa, wszyscy należący do Zjednoczenia oddawać się będą zdecydowanie i z całą możliwą gorliwością, przez cały czas swego życia, jak najdoskonalszemu praktykowaniu wszystkich cnót niezbędnych do zdobycia najwyższej doskonałości, tak że cechą charakterystyczną ich życia będzie postępować zawsze i wzrastać w świętości (II 57).

Wszyscy, co są lub będą w Zjednoczeniu, powinni porządkować i ożywiać wszystkie myśli, słowa i czyny całego swojego życia, również czynności obojętne, lecz potrzebne dla zachowania życia, żarliwym i pokornym duchem wiary, nadziei i miłości Boga i bliźniego. Celem wszystkich myśli, słów i czynów ma przez wiarę, nadzieję i miłość być sam Bóg, od którego wywodzi się wszelkie dobro i do którego odnosi się wszystko (II 62-63).

Kapłani tak ułożą swe życie, aby całe było przygotowaniem do Najświętszej Ofiary i dziękczynieniem za nią; takie bowiem powinno być życie kapłana (II 67).

Niechaj nikt własnej opinii lub opinii kogoś innego nie przenosi nad opinię przełożonego, bo zawsze lepszy jest osąd Boży ujawniający się poprzez zwierzchnika, który zastępuje Boga (II 92).

Wszyscy należący do Zjednoczenia będą wyrażać na twarzy pogodę ducha. Gdyby tego zabrakło, mało kogo przywiedliby do Boga; na odwrót, gdy będą pogodni i weseli, wykażą, że postępowanie za Chrystusem wiedzie do prawdziwego wesela ducha (II 164).

Nasza profesja stanowi publiczne oświadczenie owego religijnego zobowiązania, jakie spoczywa na wszystkich osobach świeckich i na kapłanach, by mianowicie żyć ustawicznie w Bogu, by myśleć, mówić i korzystać z władz ciała i duszy oraz ze wszystkich ziemskich rzeczy na większą chwałę Bożą oraz na uświęcenie własne i naszego bliźniego (II 290).

79. Nasze spostrzeżenia

Kto śledził dotąd te kartki, jest z pewnością osobą o pewnym już doświadczeniu w życiu duchowym; toteż darujemy sobie przeprowadzanie jakiejkolwiek analizy tych wymogów, które według Świętego powinny być określone, by jego zwolennicy byli naprawdę świętymi i zdatnymi do szerzenia jak największej chwały Bożej i większego uświęcenia ludzi, jak i do prowadzenia innych do tego samego. Co najwyżej warto czytelnika zachęcić do ponownego a uważnego odczytania tych norm, aby mógł łatwiej ocenić, jak wielka głębia myśli, jak bogate doświadczenie pedagogiczne, jak jasne światło Boże, jak wzniosłe cele kryją się w każdej z nich.

Jest to zespół reguł, jakich po Księdzu Wincentym można się było spodziewać. Powróćcie myślą do pierwszej części tego studium. Gdy Ksiądz Wincenty wkraczał na drogę świętości, już wtedy obejmował wszystko; a im bardziej mógł poszerzać zasięg swoich ramion, tym czuł się szczęśliwszy. I tu mamy dokładnie to samo. Jego troska zmierza ku temu, by nie uszedł uwagi najdrobniejszy nawet kamyczek wielkiej mozaiki apostolskiej świętości, tak jak on ją pojmował. A od tych, co chcą iść w jego ślady, domaga się świętości bez zastrzeżeń, bez ulg czy kompromisów, świętości zawsze najwyższej.

Reguła opiera się na zasadzie, że apostoł to człowiek uświęcający siebie dla uświęcania dusz; a co do wewnętrznej treści jest ona pomnikiem religijnego życia i hymnem na cześć Boga.

A. Toni, wikariusz generalny Zgromadzenia Posługi Chorych (kamilianie), serdeczny przyjaciel Księdza Wincentego, wysunął zastrzeżenie, jakoby wiele przepisów było zbyt wygórowanych i mało liczących się z rzeczywistością ludzką. Są tu różne punkty widzenia. Niektórzy radzą, by nie stawiać zbyt wzniosłych celów, aby nie onieśmielać słabych; ale są inni, zalecający celować bardzo wysoko, aby pobudzać wszystkie zasoby ludzkich energii. Myślę, że Chrystus Pan przyznaje rację tym ostatnim, bo jako cel stawia ludziom doskonałość Ojca niebieskiego — co z pewnością jest dla nich nieosiągalne!

Ksiądz Wincenty ukazuje ideał, żeby do niego dążyć, a nie\ odzienie, które ma się nosić. A my rezygnujemy z osądu o praktyczności jego planu dotyczącego najwyższej świętości, gdyż negatywny nasz osąd oznaczałby jedynie, że nie czujemy się na siłach, by do tego planu przyłożyć rękę, a także dlatego, że świętość uważamy za dzieło li-tylko ludzkie, gdy tymczasem ona jest przede wszystkim dziełem Boga; a dla Boga nic nie jest trudne, a tym bardziej niemożliwe.

80. FILARY NOŚNE REGUŁY

Ze swą instytucją Święty wiąże wielkie nadzieje. Zjednoczenie jest dla niego Betlejem, to znaczy „Domem Chleba”, ponieważ jest w nim wielka obfitość pokarmu duchowego, czyli środków usposobiających do osiągnięcia najwyższej doskonałości; ta zaś stanowi jedynie pewną drogę wiodącą do chwały Bożej i zbawienia dusz. Stąd przystąpienie nowego kandydata mogłoby być witane słowami Anioła skierowanymi do pasterzy: „Radujcie się, bo przyszedł Zbawiciel!”

Nie jest to coś, co trąciłoby pychą; to jest przekonanie o natchnieniu Bożym; to całkiem wyjątkowy stan niezłomnej i pogodnej pewności. Pomyślcie o pewności Bernadety co do widzenia Madonny w Lourdes, o podjętej przez św. Franciszka z Asyżu obronie własnej Reguły lub o dyktowaniu pewnych bardzo surowych norm przez św. Benedykta czy św. Ignacego z Loyoli.

Charakter podjętej tu pracy nie może nas zwolnić od zatrzymania się na chwilę nad bardzo ważnymi, a jednocześnie wrażliwymi punktami Reguły, z których wychodzą niby łuki jego duchowości. Naszym zdaniem punktami tymi są: pragnienie chwały Bożej i uświęcenia dusz, ścisłe zjednoczenie z Bogiem, naśladowanie Chrystusa Pana, wewnętrzne powiązanie świętości z apostolstwem, potęgujące się stale dążenie do doskonałości, priorytet miłości nad prawem oraz charakterystyczna dla niego wspólnotowość.

81. Chwała Boża i uświęcenie dusz

To ostateczny cel pallotyńskiego człowieka; to punkt docelowy całego jego życia, sens nabywania wszelkich cnót, cel wszelkich poczynań i ofiar a nawet zdobycie samego raju! Cała Reguła prowadzi ku kształtowaniu apostolskiego człowieka.

Człowiek apostolski to istota, która we wszystkich swych czynnościach zarówno tych, co rodzą się we władzach ciała, jak i tych, co wywodzą się z władz ducha, zarówno tych, co zmierzają do życia wiecznego, jak i tych, co służyć mają życiu wegetatywnemu, zarówno w tych, co budzą się świadomie, jak i w tych, co działają poza wszelką kontrolą woli, pragnie z miłością zawsze i naprawdę oddawać Bogu coraz większą chwałę i starać się wciąż coraz bardziej o zbawienie wszystkich ludzi; i to tak dalece, że gdyby to było możliwe, to nawet światło płonące w domu po to, by nam świeciło, płonęłoby dla chwały Bożej.

A mimo to w Regule nie ma ani jednego rozdziału mówiącego wyraźnie o cechach człowieka apostolskiego. Lecz nie ma mowy, by Święty zapomniał tu czegoś, albo chybił celu; wprost przeciwnie! Święty nie pisze osobno o tym, bo każdy rozdział i każdy nawet fragment Reguły zmierza do kształtowania w całej pełni i na wskroś ludzi apostolskich. Nieskończona chwała Boża i zbawienie dusz — to motywy, które inspirują i towarzyszą każdej normie Reguły.

Od pierwszego rozdziału pod tytułem: „O szczerym i najżywszym pragnieniu szerzenia coraz większej chwały Bożej w każdym momencie życia i coraz większego uświęcenia dusz” (II 14), aż do rozdziału podkreślającego konieczność przestrzegania Reguł, „by nie przeszkadzać w skutecznym i trwałym współdziałaniu członków Zjednoczenia w wielkich poczynaniach podejmowanych dla większej chwały Bożej i ku większemu uświęceniu niezliczonych dusz odkupionych Najdroższą Krwią Chrystusa” (II 30), i aż do tego, co mówi o ubóstwie „mającym trzymać serce w oderwaniu od dóbr doczesnych i w kierowaniu go ku Bogu, by z wielką żarliwością starać się o większą Jego chwałę i większe uświęcenie dusz” (por. II 36), i do całego tego fragmentu „o obowiązku nieustannego wzrastania w świętości i doskonałości, by w życiu nie cofać się, lecz naśladować wciąż jak najdoskonalej życie Chrystusa w tym celu, aby móc skutecznie współpracować w dziełach prowadzonych na większą chwałę Boga i na większe uświęcenie dusz (por. II 57), aż po konsekracyjną formułę, w której „wszystkie dary natury i łaski całego życia” kieruje się „ku większej chwale Boga i ku zbawieniu dusz” (por. I 303) — Reguła stanowi ciągłe i przekonywające wezwanie do takiego ułożenia całego życia, by apostolski człowiek przez wszystkie swe pory i pragnienia oddychał jedynie coraz to głośniejszym hymnem uwielbienia Boga i coraz cenniejszym wciąż uświęceniem wszelkiego stworzenia.

Ksiądz Wincenty przyswoił sobie to dwudzielne wezwanie: „Chwała Boża i zbawienie dusz”. Dwumian ten nie jest bynajmniej zwykłą sobie formułą literacką, ale programem apostolstwa. Uznał on bowiem uświęcenie dusz za wkład najskuteczniejszy w oddawanie czci Bogu. Bo i rzeczywiście, co oddaje naprawdę cześć Bogu? Budowanie katedr, szpitali, szkół katolickich, publiczne manifestacje religijne, kościoły wypełnione wiernymi, kodeksy pisane na wzór Ewangelii? Niekoniecznie! Co tu wyliczono, to rzeczy dobre i chwalebne, nie będące jednak nieodzownym czynnikiem chwały Bożej. Zbudowanie katedry nie oznacza bynajmniej, że wszyscy współdziałający w budowie czynili to na chwałę Bożą — niektórzy czynić to mogli dla interesu. I katedra przepełniona nawet tłumami nie daje gwarancji, że wszyscy tam obecni pragną naprawdę chwały Bożej. Chwała Boża polega na urzeczywistnianiu Królestwa Bożego, na wypełnianiu Jego woli, na święceniu Jego imienia, a to właśnie jest uświęceniem. A zatem uświęcenie siebie samych i bliźnich jest najwznioślejszym hymnem, jaki człowiek wyśpiewywać może na chwałę Boga, gdyż z chwałą Bożą wiąże się wiara, nadzieja i miłość Boża oraz przylgnięcie do Boga umysłem, sercem i wszelkim działaniem.

82. Zjednoczenie z Bogiem

Rzemieślnicy i kupcy — stwierdza Ksiądz Wincenty — rozmawiają często o swoich zajęciach (VII 339). Rzemieślnicy i kupcy mówią o tym często, gdyż umysł i ich serce są bardzo związane z zajęciami, którym się oddają. Gdyby zatem duch osób zakonnych był pełen Boga, mówiliby przede wszystkim o Nim. Gdy chodzi o Świętego, prowadził on rozmowy jedynie o Bogu, co wynikało z jego z Nim zjednoczenia. Ale jest to również dowodem, jak bardzo zjednoczenia z Bogiem potrzebuje ten, kto uzasadnienie swego apostolstwa czerpać chce z myśli o chwale Bożej i o zbawieniu dusz.

Nie tyle więc leżało Świętemu na sercu mówienie o Bogu, co życie z Boga. Bo rzeczywiście zasadą postępowania dla niego jest to, by wiara, nadzieja i miłość ożywiała myśli, słowa i czyny aż do nadawania im nadprzyrodzonego tonu, aż do oddychania nimi. On wyrażał się właśnie w tym sensie:

„Należy oddychać Bogiem”, albo: „Szukajcie Boga, aż znajdziecie Go; szukajcie Go we wszystkim, a wszędzie Go znajdziecie; szukajcie Go zawsze, a znajdziecie Go zawsze” (Lett. 382). — I jeszcze: „Całe życie kapłana ma być nastawione na Mszę świętą, którą ma odprawić, albo na Mszę świętą, którą już odprawił; na tym bowiem polega życie kapłańskie” (II 67). — Dlatego też współbracia: We wszystkich pomieszczeniach domu, z którego na jakiś czas wychodzą lub do którego wchodzą, niech obecnego Boga adorują na klęczkach (VII 69) i niech zachowują zawsze milczenie, ponieważ milczenie skupienia i modlitwy sprzyja zjednoczeniu z Bogiem, a każdy nasz dom czyni jakby replikę raju, gdzie ludzie będą żyli niby aniołowie (VII 36).

Hasłem Zjednoczenia są słowa: Miłość Chrystusa przynagla nas, aby każdy rozumiał, że duszą Zjednoczenia jest i ma pozostać miłość (I 8).

Nie ma wątpliwości, że dla Księdza Wincentego apostolstwo to strumień spływający z Boga i że duch autentycznej miłości Bożej ma ożywiać każdego kandydata do Zjednoczenia.

Zespolenie z Bogiem ma moc podnoszenia stworzeń na poziom ich Stwórcy. Toteż człowiek zjednoczony z Bogiem ogląda rzeczy z tego samego punktu, z jakiego widzi je Bóg, i kocha je lub odrzuca w zależności od tego, czy kocha je Bóg czy odrzuca. Boże wybory stają się wyborami człowieka, a apostolstwo ludzkie staje się Bożym apostolstwem. Bóg przeziera z każdej czynności człowieka, a każda czynność człowieka niesie i poszerza Boga. Człowiek zjednoczony z Bogiem jest — niby Chrystus — rzeczywiście apostołem Ojca Przedwiecznego.

Życie wewnętrzne, z którym człowiek zrósł się już na dobre, zapewnia moc i wytrwałość w pełnieniu cnót. Długie i pogłębione rozważania prowadzą do jednoznacznego kształtowania duszy. Kościół w wielowiekowych swych dziejach, niejednokrotnie brał z klasztorów oddanych kontemplacji wielkich papieży i wielkich biskupów.

83. Naśladowanie Chrystusa Pana

Chrześcijańskie życie nie jest filozofią; jest teologią, bo rodzi się z Objawienia. Człowiek stworzony został na obraz Boga, a Bóg sam uczynił siebie obrazem człowieka. W Chrystusie widzimy człowieka w jego doskonałości zgodnej z zamierzonym planem Bożym; cnoty Chrystusa stanowią wzorzec dla cnót ludzkich. Nie ma takiego czysto ludzkiego rozumowania, które mogłoby dorównać mocy przykładu Chrystusa Pana. Św. Paweł utrwalił naukę, że upodobnienie się do Chrystusa jest gwarancją zbawienia (por. Rz 8, 29). Każdy Święty naśladował Jezusa Chrystusa.

To naśladowanie uznał Ksiądz Wincenty za stos pacierzowy swej asce- tyki i za wdrożenie człowieka w proces przemiany w Chrystusa, stanowiącej ostateczny cel ziemskiej pielgrzymki. Według Księdza Wincentego uświęcić się znaczy dokładnie to samo, co dojść do przemiany w Chrystusa. Kto naśladuje Chrystusa, ten daje początek procesowi przemiany w Niego. Toteż badana przez nas Reguła została w całości napisana na wzór życia Jezusa Chrystusa. Wyraża to sam początek Reguły «— w kopii Lambruschiniego: „Reguła wzorowana na najświętszym życiu Jezusa Chrystusa” (VII 8). I Święty, w rozdziale za rozdziałem, natchnienie dla norm Zjednoczenia bierze z tego, co Zbawiciel mówił i czynił (por. II 14, 19, 24, 29, 35, 40, 43, 49, 51, 54, 61, 81, 89, 101, 195, 547, 548-554).

W roku 1846 Święty sporządził również Wyciąg z Reguły i zawarł go, w sposób wiele mówiący, w 33 punktach; na początku zaś każdego fragmentu znajduje się jakieś powiedzenie czy wydarzenie z życia Chrystusa Pana, przedstawione wyraźnie jako przedmiot do naśladowania.

Reguła, począwszy od pierwszego szkicu, rodziła się jako naśladowanie Chrystusa Pana. W liście z dnia 21 sierpnia 1839 roku pisze Święty, że cała Reguła opiera się na jednym rozdziale, który się zwie Fundamentem (Lett. 600). Ale wspomniana data jest właśnie dniem, w którym Święty rozpoczyna pisanie Reguły; i mamy przed sobą wzmiankowany przez Świętego rozdział fundamentu, w którym czytamy: „Życie wszystkich członków ma być jak najdokładniejszym naśladowaniem Jezusa Chrystusa” (II 541). Jest bardzo prawdopodobne, że „Rozdział fundamentu i żywa Reguła Pobożnego Zjednoczenia” (to pełny tekst tego fragmentu) stanowił część materiału przygotowywanego z myślą o Regule, którą Święty zamierzał opracować w całości.

Nie zadowoliło go jednak to, co o naśladowaniu Chrystusa Pana ustalił w Regule. Napisał zatem jeszcze jeden artykuł, który członkowie Kongregacji (tj. części centralnej Zjednoczenia) mieliby uważać za wprowadzenie do Reguły; owszem, według jego zachęty, mieliby z sobą go nosić w formie osobnej książeczki, by „w odpowiednich momentach” mogli odczytywać na nowo (III 35).

Fragment ten nazwał „Praktyczną pamięcią na co dzień dla naśladowania P.N. Jezusa Chrystusa”. I wyjaśnił, że zwie się pamięcią, gdyż powinniśmy sobie wciąż przypominać o obowiązku naśladowania Chrystusa; dodał: „praktyczną”, bo to tak wzniosłe zobowiązanie ma rzeczywiście być wykonywane w naszych myślach, słowach, uczynkach i we wszystkich uczuciach serca; dołączył też: „na co dzień”, gdyż naśladowanie Chrystusa Pana nie jest zobowiązaniem jednego tylko dnia czy roku, ale całego życia aż do śmierci.

Dla dokładności dodał, że jeżeli wszyscy chrześcijanie są obowiązani naśladować Jezusa Chrystusa, to członkowie Kongregacji powinni to czynić z doskonałością absolutną, gdyż „dostąpili łaski, by za fundamentalną Regułę mieć właśnie naśladowanie Jezusa Chrystusa”.

Idea naśladowania Chrystusa Pana jest dla Księdza Wincentego czymś urzekającym. Do urzeczywistnienia tej myśli zabiera się jednak niewielu ludzi, gdyż niewielu zastanawia się nad nią. Ci zaś, którzy się interesują tą sprawą, im więcej się w nią wgłębiają, tym większe czują pragnienie naśladowania Chrystusa Pana i tym bardziej potęguje się ich miłość do Niego; a wraz z miłością powiększa się ufność i łaska Boża.

Przedmiotem tego naśladowania powinien być przede wszystkim Jego duch ofiary, Jego gotowość do pełnienia woli Ojca niebieskiego, Jego pokora i dobroć, Jego umiłowanie ubóstwa, Jego pragnienie chwały Ojca i zbawienia dusz. Dlatego przed każdą czynnością należy się zastanowić, jakie w danej sytuacji byłyby myśli, słowa i uczucia Chrystusa, i to aż do ilości czy tonu tych słów.

Ale właściwa oryginalność Księdza Wincentego występuje przy postawieniu tej lapidarnej tezy:

Człowiek, który zawierzy Chrystusowi Panu i stara się Go naśladować pokornie i ufnie, dochodzi do tego, że Chrystus niweczy w nim wszystko co szpetne i niedoskonałe, wstępuje do jego duszy, żyje w niej oraz przydziela zasługi najświętszego swego działania (III 37).

Pragniemy uwypuklić tu duszpasterską wartość ascetyki naśladowania Chrystusa Pana. Według naszego przekonania jest to praktyka mogąca wywierać wielki wpływ na wszystkich ludzi, w których jest już płomień miłości Bożej. To prawda, że nikt nie może powiedzieć, jakie w konkretnych okolicznościach były naprawdę Chrystusowe uczucia; ale jeśli ktoś stara się je odkryć, to stwierdzi na pewno, że będą one wznioślejsze i czystsze, niż- byśmy mogli to pojąć własnymi siłami i będzie to szczyt dostępnej dla człowieka doskonałości. Jest to zarazem ascetyka dostosowana w najwyższym stopniu do godności ludzkiej. Jeżeli ci bowiem radzę naśladować Chrystusa w Jego modlitwie, nie narzucam ci wtedy cudzej modlitwy; ty sam usiłujesz odnaleźć taką modlitwę Chrystusa, jaką sam rozpoznajesz. A z tego wzniesie się na pewno najlepsza twoja i najbardziej osobista modlitwa.

Jeżeli człowiek decyduje się naprawdę naśladować Jezusa Chrystusa ufnie i pokornie, to — jak ze śmiałą ufnością mówi ci Ksiądz Wincenty — Jezus Chrystus sam zniszczy i naprawi w twej duszy wszystko, co jest tam do zniszczenia i naprawienia; a gdy wszystko już uprzątnięte i czyste, wchodzi On sam, obejmuje człowieka w posiadanie, uzdalnia łaską jego władze, żyje w nim i działa, a czynności jego nabierają wartości najświętszych zasług błogosławionego Zbawiciela.

Naukę powyższą, z uwagi na jej prostotę, jasność i powagę, z jaką została podana, powinno się uważać za naukę natchnioną, gdyż Ksiądz Wincenty nie mógłby z własnej inicjatywy napisać bez najmniejszego wahania:

Jezus Chrystus wstępuje do tego człowieka, Jezus Chrystus niweczy w nim wszelką szpetotę, Jezus Chrystus działa, Jezus Chrystus żyje w nim i przydziela zasługi najświętszego swego działania.

A zatem Boże oświecenie wiąże się z tą nauką, jaka wydaje się ogromnie stosowna dla pocieszenia stworzeń Bożych, dla których w tej epoce nędz, niepewności i profanacji największych nawet świętości, dostępna jest radość, a także świadomość niezrównanej godności, że wchłaniać mogą w siebie i uosabiać Jezusa Chrystusa Syna Bożego i Syna Maryi.

Gdyby Ksiądz Wincenty Zjednoczeniu Apostolstwa Katolickiego zlecił jedynie to zadanie, by wśród chrześcijańskiego ludu szerzyło radość i obowiązek naśladowania Jezusa Chrystusa, powołanie do bytu Zjednoczenia byłoby więcej nieuzasadnione.

84. Świętość i apostolstwo

Jest jasne, że między świętością i apostolstwem zachodzi stosunek wzajemności, bo apostołem jest ten, kto szerzy świętość. Kto jest święty, ma w porządku karty do występowania w roli apostoła; ale wcale nie widać, jak mógłby ktoś rozpalać w innych miłość Bożą, jeśli ją w sobie zagasił. 1 jeżeli apostolstwo okazuje się czasem bezowocne, winy trzeba się doszukiwać nie w zawodności stosownych technik, lecz — bardziej logicznie — w niedostatku świętości u rzekomego apostoła.

Wydaje się wprost, jakby Ksiądz Wincenty pragnął prostować to grube nieporozumienie, gdyż tak często podkreśla, że świętość życia jest nieodzownym warunkiem do powiększania chwały Bożej i do zbawienia ludzi. Może i doświadczenie, stawiające go wobec zrutynizowanych praktyk religijnych, seryjnie udzielanych Sakramentów świętych czy bezdusznie sprawowanych posług kapłańskich, spowodowało u niego to, że w programie ożywiania wiary, nadziei i miłości wykorzystywał wszelkie okazje, by podkreślać, że apostolstwo to przede wszystkim miłość Boga i że osobista świętość stanowi konieczny warunek dla tych, co naprawdę dążą do oddawania chwały Bogu i do zbawienia dusz. Bo w istocie syntezą wszystkich jego pouczeń jest stwierdzeniem większa świętość członków Kongregacji, tym szersze i owocniejsze apostolstwo Stowarzyszenia.

Na samym wstępie jak i w dalszym ciągu Reguły z Camaldoli Ksiądz Wincenty przedstawia jasno cel wszystkich domów Zjednoczenia. Tym celem jest:

jak największe uświęcenie członków, by wszyscy przez modlitwę i praktykę cnót przysposabiali się do coraz wydatniejszej współpracy w dziełach podejmowanych na chwałę Bożą i dla zbawienia ludzi ( por. II 1 i 15).

Ale mamy tekst bardziej jeszcze wymowny:

Dla skutecznego współdziałania w pracach podejmowanych dla większej chwały Bożej i uświęcenia dusz, członkowie Kongregacji winni oddawać się przez całe życie na serio i z całą możliwą żarliwością jak najrzetelniejszej praktyce wszystkich cnót niezbędnych do osiągnięcia najwyższej doskonałości (por. VII 63-64).

85. Ku coraz większej doskonałości

Ksiądz Wincenty nie umie się zmieścić w granicach czasu i przestrzeni. Swymi planami obejmuje nieskończoność i wieczność; stworzenia, które albo jego mają upokarzać, albo Boga uwielbiać, mnoży wciąż w nieskończoność. A jak Bogu oddawać chce po niezliczone wieczności chwałę nieskończoną, tak dla siebie i dla wszystkich stworzeń pragnie nieskończonej doskonałości. Toteż gdy przystępuje do pisania Reguły, to choć się nie posługuje infinityzmami swego Dziennika, to jednak nie umie utrzymać się na przeciętnym poziomie. Bóg, którego naturą jest nieskończona Miłość i który bez ograniczenia rozdaje swe bogactwa, robi na nim tak wielkie wrażenie, że nie potrafi już myśleć o jakimś wymiarze, który by nie był wymiarem nieskończonym czy nieograniczonym.

Normą, jaką zaleca, i to jak najbardziej na serio, jest postulat najwyższej doskonałości. Stwierdza, że wszyscy ludzie — jako że w samym momencie powstawania stworzeni zostali na obraz Boży — powinni dążyć do doskonałości Ojca niebieskiego.

Dlatego gdyby się znalazł ktoś, kto umyślnie nie oddawałby się zdobywaniu najwyższej doskonałości, naruszałby swą najświętszą powinność i dopuszczałby się niewdzięczności największego pożałowania godnej wobec Boga, który powołał go do Stowarzyszenia (II 3).

Bez wątpienia, proponowana przez Świętego doskonałość jest doskonałością zawrotną: najdoskonalsze praktykowanie wszystkich cnót przez całe życie i z gorliwością, jaka jest tylko możliwa i wciąż wzrastająca! Ale on właśnie sam to stosował będąc szczerze przekonanym, że trzeba to sobie postanowić na serio dla realizowania owego planu chwały Bożej, zbawienia dusz i zniszczenia grzechu, jakie wytyczył Zjednoczeniu Apostolstwa Katolickiego.

Ma się rozumieć, że taka doskonałość to nie amatorstwo; żadna jednak świętość nie jest owocem amatorstwa, a tym bardziej apostolstwo — naj- pierwszy owoc świętości.

Meta świętego Wincentego jest metą najwyższą; ale i doskonałość Ojca niebieskiego wskazana jako cel przez Chrystusa Pana nie jest czymś niższym. Ojciec niebieski nie liczy długości lotu, ale liczy miłość wspierającą zryw tego, kto wzbija się w locie ku Niemu.

86. Pierwszeństwo miłości przed prawem

Duchowość Pallottiego stanowi oś życia apostolskiego, które z kolei wypływa z entuzjazmu rodzącego się z miłości. Nie ma w niej miejsca na przymus czy przyzwyczajenie. Dlatego Ksiądz Wincenty zastąpił zwyczajne śluby zakonne konsekracją całej osoby, tak aby przyrzeczenia nie wiązały człowieka mocą podjętego wpierw zobowiązania czy mocą prawa ustanowionego przez innych i w innym czasie, ale mocą istniejącej już miłości stale obecnej i żywo pulsującej.

Bo rzeczywiście konsekracja u pallotynów wyrażana jest w takich słowach : „Oddaję, poświęcam i składam w ofierze całego siebie Bogu wszechmogącemu i postanawiam naśladować Pana Jezusa Chrystusa; dlatego przyrzekam posłuszeństwo, ubóstwo, czystość...”

A zatem to, co jest zupełnie podstawowe, polega na konsekracji osoby; a konsekracja wyraża się w nadmiarze aż trzech synonimów: oddaję, poświęcam, składam w ofierze (por. VIII 254 i 460), co wskazuje na pełnię, radość i nieodwołalność daru.

Znaczy to również, że posłuszeństwo, ubóstwo, czystość, wytrwanie, wspólnota dóbr i duch służby nie są porządkowane czy mierzone żadnym innym prawem, niż pełnia owej miłości, jaka była u początku konsekracji. Przyrzeczenia co do ich zasięgu są nieograniczone; ich miarą jest miłość.

Święty Wincenty wyrósł w atmosferze czci dla ślubów i sam niejeden z nich złożył; gdy jednak powstała kwestia, czy Kongregacja powinna mieć śluby czy też nie, zdecydował się na nie.

Gdyby ta decyzja zapadła była w roku 1835, kiedy to Zjednoczenie obejmowało — i to raczej bez jasnego sprecyzowania — wszystkie kategorie wiernych, a każdemu przysługiwała swoboda wycofania w każdym momencie swego członkostwa, i kiedy część ośrodkowa była jeszcze zbyt płynna i zróżnicowana, by mogła być poddana pewnym rygorom wiążącym się koniecznie ze ślubami, to rzecz mogła wtedy przejść niepostrzeżenie; natomiast decyzję tę trzeba było potwierdzić i uzasadnić w roku 1846, kiedy to ośrodek centralny przekształcił się w instytut życia wspólnego. A oto uzasadnienie Księdza Wincentego:

Doświadczenie stwierdza, że człowiek, który poświęcił się Bogu nawet przez uroczyste śluby, jeżeli traci miłość Bożą, to nie tylko uchyla się od zachowywania świętych ślubowań, ale w dodatku staje się szkodliwy dla instytutu, w którym uroczyście składał profesję. Dlatego od chwili gdy Kongregacja Księży Zjednoczenia Apostolstwa Katolickiego ma być jakby punktem środkowym pomiędzy duchowieństwem świeckim i zakonnym, aby mogła pobudzać jedno i drugie do ożywionej i owocnej pracy przy poczynaniach ewangelicznych, nie jest wskazane, by miała więź ślubów (III 82-83).

Ksiądz Wincenty borykał się z tym problemem przez dziesięć lat. Widział on jasno, jakiego typu ludzi było mu potrzeba dla ideału odnowy i ożywiania wszystkiego. Uwzględniał przy tym swe doświadczenie. Znał bardzo dobrze naukę i dyscyplinę Kościoła w odniesieniu do ślubów. Ale on nie dyskutuje nad nauką czy dyscypliną Kościoła — przyjmuje je w całości. Jego problem jest ściśle psychologicznej natury. Chce, by członkowie byli wciąż w żywym pogotowiu, a zatem stale wobec alternatywy: człowieka z wygasłą już miłością Bożą trzymać związanego prawnie czystością, ubóstwem, posłuszeństwem, wspólnotą dóbr, a także planem zmierzającym do nieskończonej chwały Bożej, czy też zrezygnować z moralnych wartości ślubu i wynikającego zeń stanu prawno-organizacyjnej stabilności? Uznał, że lepiej zrezygnować ze ślubu. Bo zamierzeniem jego był plan ożywiania tak kleru, jak i wszystkich wiernych; a cóż może ożywiać ktoś, u kogo zamarł już śpiew Bożej miłości?

87. Pallotyńska wspólnota

Modelem pallotyńskiej wspólnoty jest Rodzina z Nazaretu żyjąca razem nie na mocy zobowiązania prawnego, lecz w imię miłości mocniejszej niż śmierć; bo tam Jezus — Syn Boży —jest Tym, który kocha i jest kochany.

Nadanie zaś jakiejś wspólnocie Rodziny Nazaretańskiej jako modelu życia oznacza, że jej członkowie powinni móc zdać się na głowę wspólnoty, jak Jezus i Maryja mogli zdać się na św. Józefa, oraz że głowa powinna móc zawierzyć swym podwładnym, jak św. Józef mógł zawierzyć Jezusowi i Maryi.

Święty Józef, głowa Najświętszej Rodziny, nie posiadał w sobie nic takiego, co uzasadniałoby jego władzę nad pozostałymi; przeciwnie, z tych Trojga on jest najmniej uprzywilejowany! Nie posiadał nic, co mogłoby go postawić ponad Jezusem, który jest Bogiem, i nic, co by go stawiało ponad Maryję, która jest Niepokalaną i Pełną Łaski! A jednak Jezus, niezawisły z samej natury, chciał podlegać „biednemu rzemieślnikowi i ubożuchnej Maryi z Nazaretu” (II 41).

A zatem uległość w sensie religijnym to nie hołd uznania dla talentu zwierzchnika, ale hołd oddawany Bogu, którego zwierzchnik jest widzialnym reprezentantem — uległość zaakceptowana i upragniona, jak pragnął jej Jezus Chrystus, z motywu czystej miłości.

Prócz tego pallotyńska wspólnota pojmowana była jako punkt środkowy pomiędzy stanem kleru zakonnego i kleru świeckiego; to jakby duchowieństwo „zakonne”, ale bez ślubów, i duchowieństwo „świeckie”, ale żyjące wspólnie. A wszystko w tym celu, by korzystając z przewagi życia wspólnego i z większej ruchliwości apostolskiej, można było współzawodniczyć z jednymi i drugimi i łączyć wysiłki wszystkich ku chwale Boga i pożytkowi ludzi.

88. ZJEDNOCZENIE I PROKURY APOSTOLSTWA KATOLICKIEGO

Trzecią pracą, jakiej oddawał się Święty w czasie swej rekonwalescencji w Camaldoli, również pod natchnieniem Ducha Świętego, który w te dni go oświecał, było obszerne pismo o organizacji Zjednoczenia i o jego prokurach.

89. Organizacja Zjednoczenia

Ksiądz Wincenty dokonał ostatecznego podziału wszystkich odpowiadających na jego apele na trzy klasy: do pierwszej naliczył wspólnoty męskie, do drugiej wspólnoty żeńskie, do trzeciej osoby indywidualne i prawnomoralne ciała obojga płci.

Całemu Zjednoczeniu nadał miano Apostolstwa Katolickiego, bo chciał, aby ono było w Kościele Jezusa Chrystusa

jakoby ewangeliczną surmą, która wszystkich wzywa, która wszystkich zaprasza, która rozbudza gorliwość wszystkich wiernych należących do każdego stanu, zawodu i stanowiska, aby wszyscy po wszelkie czasy współdziałali skutecznie i wytrwale we wzroście, obronie i szerzeniu wiary i miłości (I 4-5).

Zjednoczenie nie stanowi jednak jakiejś samoistnej siły w Kościele: jest w nim pomocniczym tworem zbiorowym oddanym całkowicie do dyspozycji Wikariusza Chrystusa Pana, który posłuży się tym tworem według swego uznania.

Niepokalana Maryja, Matka Boża, Królowa Apostołów została wybrana na Patronkę Zjednoczenia, aby się opiekowała nim przez swe wstawiennictwo i przyświecała swym przykładem — Ta, która po Chrystusie Panu jest najdoskonalszym wzorem prawdziwej gorliwości i doskonałej miłości (I 5-7).

I tu Założyciel ponawia w istocie głoszone od 1835 roku tyle razy orędzie; orędzie, które stać się miało ewangeliczną trąbą; trąbą, która pod działaniem Ducha Świętego znajdzie potem najszerszy oddźwięk na Soborze Watykańskim II, proklamującym w Konstytucji Lumen gentium i w dekrecie Apostolicam actuositatem apostolską konsekrację świeckich, czyniąc z nich apostołów ziemskiej wspólnoty ludzi.

90. Prokury

Zorganizowanie Zjednoczenia okazało się o wiele trudniejsze, niż to sobie może wyobrażał Założyciel w pierwszym momencie. Chodziło o to, by nadać jedność i stałość temu nagromadzeniu osób, które składało się z duchowieństwa świeckiego i zakonnego, z zakonnic oraz z mężczyzn i kobiet wszelkich warstw społecznych. Ważnym krokiem naprzód było tu wprowadzenie wspólnot męskich i żeńskich, ponieważ część napędowa Zjednoczenia nabierała w ten sposób właściwej fizjonomii, stałości i jedności, mając do czynienia ze zorganizowanymi i dającymi się zidentyfikować wspólnotami. Pozostawał do rozwiązania problem jedności i stałości klasy trzeciej: pod znakiem jakiej jedności łączyć osoby związane z rodziną czy siostry związane z zakonem? I o jakiej stałości można było myśleć, jeżeli współdziałanie mogło być nawet jednorazowe, a w każdym razie, jeżeli można je było zerwać swobodnie w jakimkolwiek czasie? I jak doprowadzić do zwartego działania tej zróżnicowanej masy ludzi, jeżeli ich współpraca nie miałaby się ograniczać do jakiejś modlitwy czy jakiejś ofiary pieniężnej! Święty myślał o prokurach.

Prokury u niego to swego rodzaju centrale miłości Boga i miłości ludzi. Było ich trzynaście, a każda pod specjalną opieką jednego z Apostołów oddawała się pracom w jakimś osobnym sektorze chrześcijańskiego życia. Pierwsza, pod opieką św. Piotra, troszczyła się o kulturę duchową, naukową i duszpasterską kleru; druga, pod opieką Św. Andrzeja, o misje zewnętrzne i wewnętrzne; trzecia, pod opieką św. Jakuba Większego, o rozbudzanie gorliwości wśród duchowieństwa i pozostałych wiernych na rzecz misji zewnętrznych, itd. Jedynie trzynasta, pod patronatem św. Pawła, nie miała własnego, szczegółowego pola pracy, gdyż do niej należała troska o podtrzymywanie żywej gorliwości w pozostałych prokurach.

System prokur (niby sekretariatów prac apostolskich) pojmowany był na podobieństwo struktury piramidalnej: od prokur miejscowych, poprzez miejskie, diecezjalne do prowincjalnych (u nas powiedzielibyśmy — wojewódzkich), z pierwszą prokurą rzymską na szczycie.

Do każdej prokury przydzielonych było 13 promotorów (prokuratorów), przy których staraniu przygotowywało się plany, podsycało gorliwość i organizowało środki niezbędne do własnego jej działania. Bo w istocie, dzieła miłosierdzia i pobożności zamierają powoli, gdy brak instytucji, która nie przymuszając nikogo, podtrzymuje zainteresowanych w pełnieniu podjętych dzieł (por. I 19).

Główną siłą prokury ma być modlitwa i każdy z promotorów winien pokornie i ufnie zanosić ją często do Boga; a gdyby się trafiło, że poniechał jej choćby w jednym dniu, powinno by się uważać, że promotor sprzeniewierzył się swojej powinności (por. I 34).

Członkiem prokury może być każdy świecki czy duchowny, gdyż celem Zjednoczenia jest właśnie łączenie sił wszystkich ludzi, by tym skuteczniej móc sprostać wszystkim potrzebom Ludu Bożego (por. I 48).

91. Duch ożywiający prokuratorów Apostolstwa Katolickiego

Powinnością promotorów jest wychodzić naprzeciw wszystkim potrzebom Kościoła według tego, jak o współpracę proszą biskupi; a czynić to mają nie z pobudki doczesnego zysku, nie dla zaspokojenia ambicji czy czyjejś wdzięczności, ale w duchu najczystszej miłości i gorliwości, z gotowością pełną pokornego szacunku, z ochotą i skutecznością (por. I 50).

Współpraca wiernych należących do jakiegokolwiek stanu, płci, pozycji, stopnia czy stanowiska powinna być ożywiana jak najżywszym i najszczerszym oddaniem religijnym dla szerzenia większej chwały Bożej.

W razie gdy pracownik Apostolstwa Katolickiego spotka się ze słabą reakcją innych, przypomni sobie, iż Chrystus Pan, choć przewidywał, że tylko niewielu odpowie na Jego apel, dla tych niewielu upokorzył się nieskończenie, cierpiał ponad wszelkie wyobrażenie i, gdyby to było konieczne, byłby gotów uczynić jeszcze, nawet dla jednego człowieka, to, co uczynił dla całego świata (por. I 51-52).

Jest obowiązkiem rektora poszukiwać w modlitwie, co lepszego może jeszcze uczynić, i jakie jeszcze zdobyć środki dla szerzenia chwały Bożej, zbawienia dusz i pomyślności doczesnej ludzi (por. I 105).

Ponieważ miłość jest pokorna, przeto z dzieł i z zarządu Zjednoczenia powinni być wykluczeni wszyscy, którzy zdradzają chęć panowania nad innymi; chęć taka ma być w Zjednoczeniu uważana za zarazę (por. 1 106).

Każdy dyrektor ma się uważać za sługę wszystkich, i im szerszy jest zakres jego odpowiedzialności, tym bardziej poszerzać się ma jego postawa służebna (por. I 107).

Wszyscy oddający się pracom Zjednoczenia powinni czcić Boga w rektorze prokury, pomni na to, że Jezus Chrystus, który jest Bogiem, dla chwały Ojca niebieskiego i dla zbawienia dusz był uległym rzemieślnikowi i Ubożuchnej (Dziewicy) z Nazaretu.

Aby współpracownikom w pokonywaniu trudności i w znoszeniu napotykanych przeszkód nie zbrakło odwagi, powinni pamiętać, że miłość wszystko znosi, wszystkiemu wierzy i we wszystkim pokłada nadzieję, wszystko przetrzyma, i że mocna jest jak śmierć (por. I 108 i 111).

Planem swych prokur objął Święty cały ówczesny Kościół. Ale prokury nie powstały w celu przeciwstawienia się jakimś działającym już siłom w Kościele; miały pomagać wszystkim, gdyby to było możliwe. Bo Zjednoczenie powstało dla Kościoła i żadna jego potrzeba nie jest Zjednoczeniu obca. A dziełami najbardziej mu właściwymi są te, które Bogu oddają większą chwałę i które dają odpowiedź na najszerzej pojęte i najpilniejsze potrzeby stworzeń Bożych.

Zjednoczenie zajmuje w Kościele takie miejsce, jakie zajmuje i w Komunii Świętych. Harmonijne jego zestrojenie z papieżem i z biskupami jest jego współzestrojeniem z Komunią Świętych.

Ale w Zjednoczeniu Apostolstwa Katolickiego ważniejszą jeszcze rzeczą jest fakt, że wszystkimi niemal promotorami i współpracownikami są osoby świeckie, i że to od nich, od świeckich osób oczekuje Ksiądz Wincenty takiego ducha modlitwy, takiej wspaniałej bezinteresowności, takiej miłości i takiej gorliwości o chwałę Bożą i o zbawienie ludzi, że przyniosłoby to zaszczyt nawet dojrzałym już zakonnikom. A to właśnie tkwiło w jego zamierzeniu: uświęcić laikat, by dać mu radość i skuteczność apostolstwa Jezusa Chrystusa.

92. Jedność Apostolstwa Katolickiego

Na pierwszym zebraniu Zjednoczenia Apostolstwa Katolickiego byli obecni zakonnicy — stary opat bazyliański Józef Zogheb i wikariusz generalny kamilianów o. Alojzy Togni, i księża świeccy — Bernardyn Fazzini, Jan Allemand i inni przedstawiciele rzymskiego kleru (V 3-5). Ale sprawa zbliżenia i zespolenia księży świeckich i zakonnych zaznaczyła się jeszcze bardziej w obchodach uroczystego Ottavario Epifanii (I 119-140) i w ustanowieniu prokur (I 186). Definitywne jednak utwierdzenie tej linii apostolstwa nastąpiło w roku 1846, kiedy to Kongregacja Księży i Braci Apostolstwa Katolickiego określona została jako punkt środkowy między duchowieństwem świeckim i zakonnym, czy też jako punkt spotkania jednych i drugich „dla zapalania się wzajemnie w świętym zjednoczeniu do miłości i gorliwości” (VII 2; por. V 559).

Po obaleniu bariery dzielącej ludzi Kościoła Ksiądz Wincenty zabrał się do usuwania zapory odgradzającej kler od ludu. Nie wypływało to jeszcze z myśli o kapłaństwie wiernych, związanym z konsekracją chrzcielną; dla niego czynnikiem decydującym było przykazanie miłości: kochać bliźniego to starać się o jego zbawienie. Jest to polecenie Pana nie dopuszczające wyjątków czy odwołań; przykazanie nie uzależnione od sakralnego charakteru, bo skierowane do tych wszystkich, którzy są dziećmi Bożymi i w bliźnich uznają też dzieci Boże.

Wielka to w dziejach Kościoła chwila, w której Ksiądz Wincenty, oświecony przez Ducha Świętego, rewindykuje dla świeckich prawo apostolstwa i w jednym i tym samym Zjednoczeniu Apostolstwa Katolickiego łączy ich z duchowieństwem na tych samych prawach. Obowiązek i prawo zbawiania dusz nie jest już sprawą samego kleru, bo duchowni i świeccy stanowią jedną armię, choć różnią się w niej rolami, charakterem i odpowiedzialnością. Ten apel Księdza Wincentego to głos Boży wzywający wszystkich ludzi świeckich jakiegokolwiek stanu czy kondycji społecznej, by już oficjalnie przejęli tę część odpowiedzialności apostolskiej, która wśród Ludu Bożego im przynależy.

93. Ziemska pomyślność biednych ludzi

Szczęście doczesne biedoty ludzkiej wchodzi, po wystąpieniu Księdza Wincentego, do planu Apostolstwa Katolickiego jako jego część istotna. Bo rzeczywiście celem prokur jest staranie się o środki stosowne do osiągnięcia takiego doczesnego szczęścia ludów, jakie jest tylko możliwe (por. I 18 i 93).

Kościół troszczył się zawsze o biednych. Niemniej pewnego, oportunistycznego może rodzaju spirytualizm prowadził tu i ówdzie do tak pojmowanej troski o potrzeby ducha, że powodowało to niedocenianie potrzeb dotyczących ciała, a w konsekwencji do mniemania, że nie te, lecz tamte są przedmiotem misji Kościoła. Następstwem była deformacja. To prawda, że dusza różni się od ciała i że w odróżnieniu od ciała jest nieśmiertelna. Ale dusza stworzona jest dla ciała. Mamy ciało i duszę, lecz człowiek jest czymś jednym; ciało jest nim i dusza jest nim. Choroba duszy jest chorobą człowieka i choroba ciała jest chorobą człowieka. I jeżeli ktoś cierpi, a ty go kochasz, to aby się pobudzić do niesienia pomocy, nie pytasz, czy choroba jest w ciele, czy też w duszy; cierpi bowiem ktoś, kogo miłujesz. I to jedynie się liczy.

Ksiądz Wincenty obejmuje całego człowieka, takiego jakim jest, z jego duszą i ciałem, z jego grzechami, ale i z jego głodem, z jego troską związaną z domem, z pracą, z odzieniem. Co więcej, wiedział on z doświadczenia, że potrzeby i cierpienia ciała dają się bardziej we znaki, że chory o wiele dotkliwiej czuje palenie ran ciała niż rany swych grzechów. I doszedł do wniosku, że apostolstwo odnoszące się do zbawienia dusz, jeżeli ma być wiarogodne, musi przechodzić przez posługę miłosierdzia odnoszącego się do ciała.

94. Miłość motywem apostolstwa

Miłość Boża ujawniająca się w Chrystusie Panu, który umarł za ludzi, cała jest nastawiona na zbawienie Jego stworzeń. Jak zatem będzie z obrazem Nieskończonej Miłości u tego, co nie interesuje się zbawieniem braci?

Jezus po wiele razy i w sposób uroczysty zalecał miłość bliźniego podając też jej miarę: „Miłujcie się, jak Ja was umiłowałem!” Jakiż zatem sens miałaby mieć twoja miłość bliźniego, jeślibyś porzucał na zatracenie dusze, za które umarł Zbawiciel? (por. IV 309-310).

Cóż może być milsze Bogu niż współdziałanie z Nim w zbawieniu ludzi? Historia świata to nic innego niż rozwój planu zbawienia, planu powziętego, kierowanego i wykonanego przez całą Trójcę Świętą, przez wcielenie i śmierć Syna oraz przez zstąpienie Ducha Świętego.

I cóż milszego może być dla Chrystusa Pana, jeżeli Jego misją jest zbawienie świata? (por. IV 371-373).

Sobór Watykański II przejął orędzie Ducha Świętego wzywające cały lud chrześcijański do ożywienia swej wiary i miłości, by każdy mógł podjąć odpowiedzialność żywego kamienia w Świątyni Bożej. Nauka została przedstawiona szerzej w rozdziale czwartym dokumentu Ecclesiam suam Pawła VI i w całym Dekrecie soborowym Apostolicam actuositatem. Motywy zebrane w tekstach soborowych wywodzą się z nauki o Ciele Mistycznym i z konsekracji chrzcielnej. Nauka św. Wincentego co do istoty jest identyczna z nauką soborową, a nieraz uderza i zbieżnością słów. Różnica jest w argumentacji. Redaktorzy tekstów soborowych posługując się dokładnością ścisłej logiki powiedzieli: chrześcijanin jest żywym członkiem żywego organizmu, a przez chrzest wszczepiony zostaje w Chrystusa Pana, i dlatego musi być apostołem; Ksiądz Wincenty natomiast widzi jedynie plan Bożej miłości, do której dostosować się musi miłość stworzenia. Niewątpliwie, argumentacja soborowa oświeca, ale ta — Księdza Wincentego — bardziej zdatna jest do poruszenia człowieka.

95. UŚWIĘCENIE DUCHOWIEŃSTWA

W szerokich ramach apostolstwa Księdza Wincentego na specjalną wzmiankę zasługuje osobny jego wkład w uświęcenie kleru.

Rola duchownych w uświęcaniu ludu jest decydująca; to kapłan jest tym czynnikiem, który nadaje ruch i kierunek. Rzadko zbawia się on czy gubi samotnie; zastępy zaś świętych kapłanów to niekończący się triumf chwały Bożej. Dlatego uświęcenie kleru było w apostolstwie Świętego przedmiotem nieustannej troski.

Największymi dwiema instytucjami dla młodego kleru były podówczas w Rzymie Seminarium Rzymskie i Kolegium Propagandy Wiary; jedna i druga miały właśnie jego za kierownika duchowego i to przez całe lata. Lecz również w Kolegium Irlandzkim, Angielskim, Szkockim i Greckim, jak i w różnych domach zakonnych, był zwyczajnym lub okazyjnym spowiednikiem czy konferencjonistą. Robił też wszystko, co było w jego mocy, by powołać do życia Kolegium Misyjne; wysiłki te spełzły wprawdzie na niczym, ale ich celem było uświęcenie misjonarzy.

Prócz tego adresatami listów, jakie zachowały się dotąd w liczbie blisko dwóch tysięcy, w których jest mowa o świętości oraz o dziełach apostolstwa i miłosierdzia, są głównie kapłani. Święty zachęca ich do współdziałania na różnych polach pracy, jak prowadzenie związków młodzieżowych, rekolekcje, spowiedzi, kazania, szukanie pracy dla biednych, odzieży, żywności czy lekarstw.

Wprowadził nabożeństwa majowe dla kleru, a jeśli przypomnicie sobie to, co wypisaliśmy z jego dziełka „Miesiąc Maj dla duchownych”, to możecie sobie wyobrazić, jaką to szkołą świętości były te codzienne spotkania księży przez cały miesiąc.

I właśnie ten pożytek, jak również atrakcja spotykania się razem, natchnęły go do podjęcia idei tygodniowych zebrań całego kleru łączącego się w pokornej miłości. Otrzymało to zatwierdzenie w roku 1839. Tak powstała Tygodniowa Konferencja Duchownych, w której co czwartek, wraz ze Świętym, brało dobrowolny udział wielu zakonników, prałatów, biskupów, proboszczów, urzędników Kurii i konsultorów kongregacji rzymskich.

Czego to szukał kapłan w tej Konferencji? Odpowiada Święty:

Większej chwały Bożej zarówno przez skuteczne staranie się pełniejszą ewangeliczną doskonałość własną, jak i przez ciągle i coraz lepsze przysposabianie się do apostolskiej posługi dla większego uświęcenia ludzi i dla ich zbawienia (por. V 573-574).

Wydaje się nam, że Święty nie mógł już wyraźniej powiedzieć, iż Konferencja Duchownych była pojmowana jako szkoła kapłańskiej świętości, a to w tym celu, by sami kapłani mogli pracować coraz skuteczniej nad uświęcaniem ludu.

Kierownictwo zebrań spoczywało w rękach Księdza Wincentego, lecz wszystko odbywało się tam w atmosferze pokory, kapłańskiego braterstwa i najżywszego pragnienia uświęcania się dla oddawania chwały Bogu. Odczytywano Ewangelię z najbliższej niedzieli, wysuwając odpowiednie sugestie; czytano i komentowano bez jakiejkolwiek pretensji urywek z katechizmu czy z innego dzieła o treści duchowej; dyskutowano nad jakimś zagadnieniem z teologii moralnej czy z liturgii, a było tam niemało i wspólnej modlitwy.

Nikt nie występował w roli mistrza; wszyscy mogli przemawiać, ale bez popisywania się większą kulturą czy inteligencją. Ustalano spotkania dla wzajemnego wspomagania się, dla zastępstwa, dla spieszenia z pomocą tam, gdzie była najbardziej potrzebna.

Ksiądz Wincenty podsunął też kiedyś myśl, by wspólnymi siłami urządzić Uświęcony Karnawał, który został rzeczywiście zorganizowany. W roku zaś 1843 Święty doprowadził do tego, że duchowni odprawili wspólnie rekolekcje, aby ludzie widzieli i byli świadomi, że ich kapłani myślą na serio o swym uświęceniu.

W programie Świętego zatem punktem kluczowym było uświęcenie dla uświęcania innych; i ta część rzymskiego duchowieństwa, która się o niego ocierała, zrozumiała go i przyjęła to za swój program.

96. ĆWICZENIA POBOŻNOŚCI

Pobożność i duchowość to dwa pokrewne terminy; owszem, treść jednego zbiega się do pewnego stopnia z treścią drugiego. I to właśnie jest powodem, dla którego mówiąc o duchowości Pallottiego, uważamy za konieczne przeprowadzić dokładną analizę modlitw naszego Świętego i innych jego praktyk pobożnych.

Pobożność zatem zbiega się, ale tylko do pewnych granic, z duchowością, gdyż te dwa znaczenia zakresem swoim różnią się bardzo między sobą. Nie chcemy wchodzić głębiej w kwestie językowe, lecz w celu uniknięcia ewentualnego pomieszania pojęć precyzujemy, że na niniejszych kartach przez wyraz „duchowość” pojmować będziemy całą rzeczywistość myśli i czynów, jaka składa się na mozaikę świętości, a przez „pobożność” — ściśle praktykę kultu. Znaczy to, że w naszym ujęciu pobożność Pallottiego pokrywa się tylko z częścią tego, co zwiemy jego duchowością.

97. Modlitwa

Modlitwa zajmuje zawsze poczesne miejsce w życiu religijnym ludu. Wyraża ona pragnienie człowieka, jego teologię, jego kulturę; co myśli on o sobie samym, w jakiej pozycji stawia siebie wobec Boga, wobec innych ludzi i wobec rzeczy zewnętrznych. Pomyślcie o powadze takiej modlitwy: „Panie, pamiętaj o sobie, zapomnij o mnie!”, albo: „Niech Rajem moim będzie nieskończone wielbienie Ciebie, a bezgraniczna ma wzgarda!”, albo jeszcze: „Kim jesteś Ty, o Boże mój, a kim ja przed Tobą?” Modlitwy te ukazują duszę zupełnie już oderwaną od wszelkiej postaci indywidualizmu, a gotową i zdecydowaną na przyznanie Bogu absolutnej i niepodlegającej dyskusji wyższości Jego ponad wszystkim; bo chwała Boża stawiana jest nie tylko ponad własny interes Świętego, ale jest on dla niej zdecydowanie gotów na doznawanie każdego pohańbienia osobistego i cierpienia. Chce być podnóżkiem tronu i ziarenkiem kadzidła spalanego po to, by wonnym powietrzem radować Pana.

Pallotyńska modlitwa jest zawsze aktem wiary w Świętych Obcowanie, w którym on świadomie żyje; jest zawsze wznoszona w imię nieskończonego miłosierdzia Bożego, nieprzebranych zasług Jezusa Chrystusa, zasług i wstawiennictwa Najśw. Dziewicy Maryi, wszystkich Aniołów i Świętych. Cel zaś jego modlitwy to chwała Boga, Maryi, Świętych, nawrócenie grzeszników i zniszczenie wszelkich grzechów i niedoskonałości, jednoczesne i natychmiastowe wyswobodzenie wszystkich dusz czyśćcowych, mnożenie wszelkich dzieł miłosierdzia, niesienie ulgi wszystkim ludziom znajdującym się w potrzebie i ucisku, nadejście jednej owczarni pod jednym Pasterzem, przemiana samego siebie i wszystkich ludzi w Jezusa Chrystusa. Jednej rzeczy nie znajdziesz w tych modlitwach nigdy: jego osobistego doczesnego interesu; nie ma tam nawet śladu jakiegoś zatroskania się o swe zdrowie, o materialne potrzeby, o własne trudności, o przyszłość na tej ziemi (por. Collez. Spirit. 5 nn).

Jego ufność, że zostanie wysłuchany, staje się u niego pewnością. Jest to ufność uzasadniona, gdyż uważa on, że natchnienie do zanoszenia prośby pochodzi od Boga, a skoro Bóg wzywa do wznoszenia prośby, to nie może On nie być usposobiony do jej wysłuchania. I pewność ta jest tak jasna, że w każdej modlitwie ofiaruje on Ojcu Krew Jezusa Chrystusa na podziękowanie, jak gdyby otrzymał już to, o co w danej chwili prosi. Ta ufność jest bardzo podobna do ufności Maryi, gdy podczas wesela w Kanie zwraca się do służby, by wykonano wszystko, co nakaże Chrystus. Ale jest to ufność, jaką żywić można jedynie wtedy, gdy jest się świadomym miłości bez miary i wyjątków i gdy się ma pewność, która, z drugiej strony, jest odpowiadaniem na łaski bez zastrzeżeń.

Ksiądz Wincenty modli się wszędzie, również na ulicy. Kroczy z odkrytą głową z szacunku dla obecności Bożej; oddaje na klęczkach cześć Bogu, gdy wchodzi do pokoju lub przed wyjściem z niego. Modli się w czasie posiłku. Jego odpoczynek jest modlitwą, i na modlitwę obraca on znaczną część czasu przeznaczonego na spoczynek. Jeżeli może, modli się przed tabernakulum na kolanach lub z twarzą na ziemi. Lubuje się w modlitwie litanijnej, przechodzącej w kontemplację. Często uprawia modlitwę ustną, ale właściwa dla niego jest modlitwa układana przez niego samego. Dziennik to rzeka modlitw, to jedna ciągła modlitwa, której początek znaczy rok 1816 a koniec śmierć Świętego w roku 1850; jej ślady widzimy na siedmiuset stronach. Jest to modlitwa, która prawie zawsze przechodzi w twardy rachunek sumienia i w serdeczną prośbę o przebaczenie; a zatem jest to pełne bólu kruszenie się i szlifowanie trwające przez trzydzieści cztery lata!

Modlitwa Księdza Wincentego to nade wszystko żywy dialog z żywymi istotami, dialog, który nie zapożycza cudzych słów czy uczuć, lecz płynie z żywego źródła jego duszy oraz wyraża prawdę rzeczy i uczuć. Jeśli dane nam było zrozumieć, Ksiądz Wincenty doszedł do niezwykłego stanu kontemplacji; jego życie to jedna modlitwa, a każda jego czynność to świadome i dobrowolne uwielbianie Boga.

98. Modlitwy wspólne

Ksiądz Wincenty liczył bardzo — poza naturalną mocą wstawienniczą — na pedagogiczną skuteczność modlitwy. Wierzył on mianowicie, że w modlitwie kryje się szczególna moc wychowawcza. I tak jest w istocie. Jeżeli bowiem ktoś mówi na serio — bo jeżeli nie mówi na serio, to nie jest już modlitwa — „Panie, chcę Ci oddać nieskończoną chwałę” i z natarczywością to powtarza, musi tym samym działać w taki sposób, by oddawać Bogu nieskończoną chwałę; w przeciwnym bowiem razie będzie się czuł kłamcą, i albo zarzuci tę modlitwę, albo zmieni swe postępowanie.

Dlatego Ksiądz Wincenty upowszechnia w czasie swego życia rozliczne zbiorki modlitw. W podręczniku Reguły z roku 1847 i z roku 1849 umieścił modlitwy i praktyki pobożne, przeznaczone dla członków Kongregacji. Znaczy to, że według niego owe modlitwy wraz z ćwiczeniami pobożnymi i łącznie z Regułą powinny się przyczyniać do takiej formacji, jaką uważał za właściwą dla pracowników Apostolstwa Katolickiego.

Rzućmy okiem na tekst podręcznika z roku 1849: Rankiem, zaledwie się ockną, „dla pogłębienia ufności, że dzięki łasce przeżyją dzień doskonale, wykonując wiele świętych prac”. Założyciel radzi, by znakowi krzyża towarzyszyły szczere i gorące pragnienia wyrażone słowami:

Sam z siebie nic nie mogę — z Bogiem mogę wszystko — z miłości ku Bogu chcę wykonywać wszystko — Bogu niech będzie chwała a mnie wzgarda (por. VIII 367).

Oto niezły bez wątpienia haust rannego powietrza: uznanie własnej nicości i wszechmocy Bożej w nas, miłość Boga jako pobudka każdej naszej czynności oraz chwała Boża jako nagroda za nasze uniżenie. Prosi też Święty, by ten osobliwy znak krzyża był wykonywany za każdym razem przy udawaniu się na wspólne modlitwy, w czasie gdy nadchodzi pokusa i przy rozpoczynaniu każdej, wielkiej czy niewielkiej pracy.

Słowa związane z tym znakiem krzyża przypisuje Ksiądz Wincenty św. Franciszkowi z Sales. Istotnie, zachowała się jego kartka z napisem: „Pobożna i niezwykle owocna praktyka świętego Franciszka Salezego”, pod którym to napisem czytamy:

Święty Franciszek z Sales w celu skutecznego i pełnego wywiązywania się z prac podejmowanych dla chwały Bożej i dla uświęcenia ludzi, zwykł przy kreśleniu na sobie znaku krzyża świętego wyrażać takie oto uczucia: „Sam z siebie nic nie mogę, itd.” Kończy w taki sposób:

Kto się uzbroi w znak krzyża i w powyższe uczucia, może być pewny, że potrafi wykonać wszystko, co wiąże się z chwałą Bożą oraz z własnym i innych ludzi pożytkiem duchowym (por. III 450).

Ten właśnie znak krzyża stanowi — w ramach dążeń Wincentego do świętości — przepiękną syntezę jego duchowości. Bo w istocie, wiara mówi mu, że choć Bóg przebywa zawsze „na tronie łask, czekając z nieskończoną miłością na nas, aby nam ich wszystkich udzielać”, to jednak rzekoma samowystarczalność ludzka — jakoby człowiek sam sobie dał radę — nie pozwala na to, by Boski strumień spływał na ziemię i by ją nawadniał. Kluczem do otwarcia zapory do miłosierdzia Bożego jest nasze przeświadczenie, że bez Boga nie nadajemy się do niczego.

A zatem stan ducha określony stwierdzeniem: „Sam z siebie nic nie mogę”, sprowadza na nas Bożą życzliwość; ufność zaś i miłość, wyrażona słowami: „Z Bogiem mogę wszystko, z miłości ku Niemu chcę wykonywać wszystko”, sprawia, że rzecz jest wygrana. A zakończenie: „Bogu niech będzie chwała, mnie wzgarda”, to trasa, jaką wytyczył sobie Ksiądz Wincenty, który tak argumentuje:

Sam tylko Bóg ma prawo, by być wielbionym, albowiem jedynie On jest pełną miłości dobrocią; ja jestem niczym, a zawsze grzeszyłem — dobrze, że stworzenia ujrzą, kim jestem i zgodnie z tym mnie potraktują (por. X 684-685).

Dalej Ksiądz Wincenty podsuwa ubierającemu się członkowi Kongregacji uczucie wdzięczności za powołanie do Stowarzyszenia oraz za łaskę nowego dnia, gdyż:

Każdy moment życia, jakiego Bóg miłosiernie nam użycza, jest dla nas okazją stwarzaną przez Boga w tym celu, by w całej pełni mógł się nam udzielać.

W chwili wkraczania do kościoła myśl ma się zaraz kierować do Pana przebywającego w tabernakulum „niby na tronie łask, czekając na nas z nieskończoną miłością, aby nam ich wszystkich udzielić”.

A więc dzień rozpoczyna się hymnem radości, zaufania i wdzięczności.

99. Powracające motywy

Wśród modlitw układanych dla wspólnot znajdują się krótkie wezwania, przeznaczone do powtarzania w ciągu dnia. Nie ma ich wiele, lecz zwracamy na nie uwagę w przekonaniu, że Założyciel wiązał z nimi szczególną, wychowawczą skuteczność, albo że dla życia misjonarza niosły wyjątkowo ważne orędzie.

Czemuż się wynosisz, skoroś tylko proch i popiół? Panie, ulituj się nade mną grzesznikiem!

Bóg jest miłością, a kto zostaje w miłości, trwa w Bogu, a Bóg w nim.

Królowi wieków, nieśmiertelnemu i niewidzialnemu, jedynemu Bogu cześć i chwała na wieki wieków!

Chwalcie Pana, wszystkie narody, wysławiajcie Go, wszystkie ludy; bo potężna nad nami Jego łaska, a wierność Pana trwa na wieki.

Chwała Ojcu i Synowi, i Duchowi Świętemu; jak była na początku teraz i zawsze, i na wieki wieków. Amen.

Jak widać, nie chodzi tu o jakieś wezwania rzadko spotykane czy nieznane; przeciwnie, wszystkie znane są nawet najprostszym wiernym. Święty nie wybierał ich jednak, by traktować je jako modlitwy specjalne, lecz po to, by członkowie Kongregacji odznaczali się uczuciami pokory, miłości i gorliwości o chwałę Bożą, jakich pełne są te krótkie wezwania.

100. Modlitwy apostolskie

Dwie modlitwy misjonarskie, tj. do Trójcy Świętej i do Królowej Apostołów zasługują tu na uwzględnienie.

Pierwsza pisana była w oryginale częściowo po włosku, częściowo po łacinie. Wezwanie do Ojca, Syna i Ducha Świętego jest dziełem Księdza Wincentego; wstawki zaczerpnięto z Pisma świętego i z liturgii.

Przedwieczny Ojcze, przez nieskończone miłosierdzie swoje i przez zasługi Jezusa Chrystusa, Boskiego Syna swego, spraw, aby wszyscy ludzie Cię poznali i umiłowali, ponieważ wszystkich pragniesz zbawić. Chwała Ojcu, itd.

Przez najświętsze tajemnice odkupienia ludzkiego, poślij, Panie, robotników na żniwo swoje i zlituj się nad ludem swym.

Słowo Przedwieczne Wcielone, Zbawicielu rodzaju ludzkiego, racz serca wszystkich pociągnąć ku sobie, albowiem dla nich stałeś się posłusznym aż do śmierci krzyżowej. Chwała Ojcu, itd.

Przez zasługi i pośrednictwo Najświętszej Rodzicielki swojej oraz wszystkich Aniołów i Świętych, poślij, Panie, robotników na żniwo swoje i zlituj się nad ludem swym.

Duchu Święty, Boże, przez zasługi męki i śmierci Jezusa Chrystusa, racz w sercach wszystkich rozpalić najświętszą i wszechmocną miłość swoją, aby się stała jedna Owczarnia i jeden Pasterz na całym świecie i abyśmy wszyscy Boskie Twe miłosierdzie mogli wiecznie wysławiać w niebie. Amen. — Chwała Ojcu, itd.

Królowo Apostołów i wszyscy Aniołowie i Święci, proście Pana żniwa, aby przysłał robotników na żniwo swoje i zlitował się nad ludem swym, abyśmy się wszyscy z Nim i z Ojcem, i z Duchem Świętym radować mogli na wieki wieków. Amen. (por. I 230; I 333).

Jest to misjonarska modlitwa Apostolstwa Katolickiego; modlitwa, którą powinni mieć stale na ustach przede wszystkim członkowie klasy „zanoszących modły”. A pierwsza wstawka „Przez najświętsze tajemnice odkupienia ludzkiego, poślij, Panie, robotników na żniwo swoje i zlituj się nad ludem swym” posłużyła też Księdzu Wincentemu jako przerywnik pomiędzy dziesiątkami różańca.

Druga modlitwa, ułożona i poszerzona przez Świętego jako modlitwa typowa dla Zjednoczenia, która weszła w obrzęd przyjmowania nowych kandydatów, to modlitwa do Królowej Apostołów — modlitwa-manifest misjonarskiego ducha Fundatora, a również oświadczenie przyjęcia zobowiązań podejmowanych przy wpisie do Zjednoczenia.

Tytuł Królowej Apostołów to nie tyle tytuł kultu Matki Bożej, ile podjęcie obowiązku naśladowania Jej w apostolstwie; sama zaś modlitwa ułożona przez Świętego jest oddaniem się czy ponowieniem oddania członków Kongregacji sprawie zbawienia ludzi.

Kto odmawia tę modlitwę i czyni ją swoją, uświadamia sobie obowiązek „starania się na wszelki możliwy sposób o zbawienie wieczne bliźniego”, i wyznaje, że stał się niegodnym łaski skutecznego współdziałania w pomnażaniu wszelkich środków sposobnych do ożywiania wiary i miłości. Modlitwa przechodzi teraz do samego serca Niebios, do wszystkich Aniołów i Świętych, których pośrednictwo, wsparte nawet wstawiennictwem Królowej Apostołów i zasługami Jezusa Chrystusa, wzruszy z pewnością miłosierdzie Boże. A pewność skuteczności jest tak wielka, że modlący się ofiaruje Krew Chrystusa Pana na podziękowanie, jakby już jemu samemu i wszystkim innym została udzielona łaska, nawet taka, jaka udzielona została samym Apostołom. Modlący się słowami Świętego, dla dania odpowiedzi na miłosierdzie Boże, postanawia użyć do apostolskich celów wszystkiego co ma, wszystkiego co znajduje się w jego możliwościach fizycznych i moralnych, wszystkich darów natury i łaski; a gdyby doszedł do takiego stanu, że nie posiadałby już nic innego, czym mógłby służyć chwale Bożej, zbawieniu ludzi i szerzeniu wiary, to mimo wszystko będzie się w dalszym ciągu modlił, aby nastała jedna Owczarnia i jeden Pasterz.

I tak modlitwa — gdy odmawiający ją modli się naprawdę — staje się ponowieniem zobowiązania do bezinteresownego odpowiadania na wezwania Apostolstwa Katolickiego (por. IX 208 i wersję poszerzoną, IX 359-360).

101. Męka Jezusa Chrystusa

To dalszy składnik pallotyńskiej pobożności i duchowości. Ale nie tylko pallotyńskiej; Męka Pańska jest głównym czynnikiem tajemnicy zbawienia, a zatem stanowi zasadniczą podstawę teologii i chrześcijańskiego życia.

Tajemnicę Męki, jako przedmiot kontemplacji, znajdujemy w jednej z codziennych modlitw, wyrażoną w tej oto wzruszającej formie:

Jezu ubogi, poniżony, zapoznany, wzgardzony, znienawidzony, oczerniany, prześladowany, osamotniony wśród ludzi, a kuszony przez szatana, zdradzony, za nędzną cenę sprzedany, zmiłuj się nad nami!

Jezu smutny aż do śmierci, wleczony po skrępowaniu powrozami i łańcuchami, obleczony w szatę hańby i wzgardzony, oskarżany, potępiany, niesłusznie skazany i wzięty za gorszego od Barabasza, zmiłuj się nad nami!

Jezu, haniebnie z szat odarty, aż do krwi biczowany, policzkowany i wyszydzany, cierniem ukoronowany i szyderczo pozdrawiany, plwociną obrzucany, bity, znieważany i ośmieszany, zmiłuj się nad nami!

Jezu, krzyżem naszych grzechów i przekleństwami tłumu obciążony, do drzewa hańby wśród dwóch łotrów przybity, obelgami i hańbą nasycony, pełen boleści, upokorzeń i hańby, za nic u ludzi miany, zmiłuj się nad nami!

O Jezu mój najsłodszy! Ty, który z miłości ku nam raczyłeś znosić pohańbienia bez miary i niewiarogodne upokorzenia, wyryj głęboko w sercach naszych szacunek i umiłowanie Twego uniżenia oraz gorące pragnienie, byśmy naśladowali życie Twe ubogie i pokorne, dobroczynne, znojne i wzgardzone. Amen (por. VII 332-333; VIII 408-409).

102. Miłość i naśladowanie Męki Pańskiej

Zakończenie tej modlitwy słowami: „wyryj głęboko w sercach naszych szacunek i umiłowanie Twego uniżenia oraz gorące pragnienie, byśmy naśladowali życie Twe ubogie i pokorne”, wskazuje na przesunięcie roli Męki Pańskiej ze środka pobożności na czynnik dający życiu natchnienie. A zatem modlitwa ta otwiera szeroko okna na nienasycone pragnienie upokorzeń i cierpień, które wyróżnia życie Świętego i kładzie się tak wyraźnym znamieniem na jego duchowości.

Wyraźne i pełne słodyczy usposobienie miłości ujawnia ta modlitwa w tych oto słowach: „wyryj głęboko w sercach naszych”; prośba zaś wyrażana jest w imię wymiany delikatnej grzeczności: „Ty, który z miłości ku nam raczyłeś znosić pohańbienie bez miary”. A to poucza nas, że im potężniej wzrasta miłość do Chrystusa, tym bardziej powiększa się pragnienie naśladowania Go w Jego Męce. To zaś wyjaśnia, jak bardzo duchowość Świętego znaczy się upokorzeniem, zadośćuczynieniem, umartwieniem, krwawym naśladowaniem biczowania Jezusa Chrystusa, Jego cierniem ukoronowania i Jego ukrzyżowania.

Naśladowanie Chrystusowego życia pokornego, ubogiego, znojnego, dobroczynnego i wzgardzonego, to jedna z rzeczy najbardziej przez Księdza Wincentego upragnionych: ale u niego było to finezją miłości. Nikogo zatem nie powinno dziwić, że biczował się, by naśladować umiłowanego Jezusa biczowanego oraz że innym zalecał posługiwanie się dyscypliną. Zobaczcie jednak, jak on tę sprawę rozumie:

Aby się przysposobić do korzystania z dyscypliny w duchu pokuty i miłości Jezusa, który dla nas, najniewdzięczniejszych grzeszników, tak wiele wycierpiał, należy wprzód mówić pobożnie: — O Jezu najsłodszy, który dla odkupienia świata chciałeś się narodzić, pozwoliłeś się obrzezać, przed Annaszem, Piłatem, Herodem niegodziwie postawić, przez fałszywych świadków oskarżać, rózgami biczować, plwocinami obrzucać, cierniami koronować, uderzać po twarzy, z szat być obnażonym, między łotrami do krzyża przygwożdżonym, żółcią i octem pojonym, włócznią przebitym, zmiłuj się nad nami!

Według zalecenia Księdza Wincentego byłoby dobrze w czasie biczowania odmawiać modlitwę apostolską: „Przez najświętsze tajemnice odkupienia ludzkiego, poślij, Panie, robotników na żniwo swoje i zlituj się nad ludem swym” (por. VII 242; VIII 439).

103. Rachunki sumienia

Ćwiczenia pobożności, jakie zaplanował Święty dla swoich wspólnot, przewidują codziennie trzy rachunki sumienia: jeden przed obiadem, dla badania postępu w cnocie, jaką ktoś postanowił sobie szczególnie zdobywać; drugi przed wieczerzą, dla skontrolowania przestrzegania przez siebie Reguł wspólnoty; i trzeci, przy końcu dnia — rachunek ze wszystkich czynności, jakby się miało przygotować na śmierć.

Również i te rachunki sumienia są odbiciem osobistej ascezy Założyciela, który każdą modlitwę sprowadzał niechybnie do porównywania swego życia z życiem Chrystusa Pana; ale porównywanie takie zawsze jest chyba samorzutne, gdy tylko modlitwa jest naprawdę osobistym zrywem ku Bogu.

Rachunek sumienia stanowi najskuteczniejszy może z ludzkich środków uświęcenia; kto praktykuje go z przekonania i lojalnie, już wkroczył na właściwą drogę. Bo w każdym rachunku sumienia budzi się pytanie: w jaki sposób mogę dojść jak najprędzej do jak najwyższej świętości? I jeżeli nie jesteśmy w sytuacji niezrównoważonego skrupulata, to im staranniejszy jest rachunek sumienia, tym szybszy jest postęp.

Jeszcze większą rolę rachunek sumienia odgrywa w duchowości Księdza Wincentego. Bo według niego, tym, co stanowi zawadę w bezgranicznym rozlewie miłosierdzia Bożego, jest rzekoma samowystarczalność ludzka, i na odwrót, tym, co ten rozlew ściąga na ziemię, jest szczery płacz stworzenia świadomego swej niewystarczalności. A zatem — tak przynajmniej być powinno — jeżeli przy rachunku sumienia punkt porównania stanowi doskonałość Ojca niebieskiego, Jezusa Chrystusa, żarliwość przywołanego z powrotem do życia, miłość Boga na jaką On zasługuje, zbawienie wszystkich łudzi, zniszczenie wszystkich grzechów oraz nieskończona chwała Boża, to nie może być, aby rachunek sumienia nie pogłębił poczucia owego „Sam z siebie nic nie mogę”, co jest pierwszym, lecz decydującym krokiem do świętości.

Jak on się badał, wiemy to dobrze. Bo słyszycie go w czterdziestym roku życia stawiającego sobie pytanie, jak korzystał z chrztu i bierzmowania, jak się przygotowywał do rekolekcji przed subdiakonatem, jak je odprawił, jaki odniósł z nich pożytek — i tak samo nadal, przez wszystkie etapy życia.

W listopadzie 1849 roku, jakby w wigilię jego śmierci, znajdziemy inny rachunek sumienia, w którym postawi sobie takie pytanie:

Jak posługiwałeś się swą wolną wolą? Jak korzystałeś z władz ciała i duszy? Jak używałeś światła, pokarmu, napoju? Jak kochałeś Boga? (por. X 752-753).

Są to dochodzenia surowe, szczegółowe i wszechstronne. Stanowią próbę spojrzenia na własne wnętrze z wnikliwością spojrzenia Bożego. Groźny jest przewód i ton dochodzenia, ale — z uwagi na ufność w nieskończone miłosierdzie — nie ma tam nic takiego co by osłabiało moc ducha.

Rachunek sumienia stawał się jego sposobem uprawiania modlitwy. Gdy rozważał miłosierdzie Boże, wołał: „O, jakże jestem niewdzięczny!”; patrząc na doskonałość Boga, upokarzał się mówiąc: „Jestem niczym i grzechem!”; na widok dzieł Chrystusa Pana wyznawał: „Nie doprowadziłem wszystkich dusz do zbawienia!”

Z codziennym rachunkiem sumienia łączył Ksiądz Wincenty miesięczne sprawozdanie składane przed ojcem duchowym. Sprawozdanie dotyczy praktykowania cnót, wszelkiego rodzaju pokus, szacunku dla Kongregacji i gorliwości w popieraniu jej celu, zamiłowania do spraw duchowych, owoców odnoszonych ze spowiedzi i Komunii świętych, postępu w naśladowaniu Chrystusa Pana.

Ksiądz Wincenty przypisuje temu sprawozdaniu podstawowe znaczenie. Do dnia składania relacji ma się członek przygotowywać już od porannych modlitw, a bezpośrednio przed jej składaniem powinien się uzbroić w wiarę, że idzie na rozmowę z Bogiem, który przez ojca duchowego doda mu otuchy i wskaże właściwy sposób postępowania. Święty poucza, że sprawozdanie miesięczne jest gwarancją postępu w doskonałości. Toteż nikt nie może być z tego zwolniony, a ojciec duchowy składać będzie swe sprawozdanie albo rektorowi, albo innemu kapłanowi ustronia.

104. Pobożność Świętego

Obok osobnego kultu do Przenajświętszej Trójcy widzimy u niego ogromną czułość dla Najśw. Dziewicy, dla Dzieciątka Jezus, dla Najdroższej Krwi Jezusowej i dla Matki Boskiej Bolesnej. Prócz czci dla Aniołów ma Ksiądz Wincenty szczególną cześć dla świętego Józefa, dla Apostołów, dla Dobrego Łotra, dla św. Teresy od Jezusa, św. Alojzego, św. Franciszka z Asyżu.

Odpowiednio do tego zmieniają się wyrazy tegoż kultu. Z nieustanną niemal i czystą kontemplacją łączy pocałunki, upadania na twarz, koronki, obrazki, medaliki, relikwie i święconą wodę. Zbiera i przyjmuje wszystko, co się wywodzi z nauczania Kościoła, z liturgii i z tradycji. Spowiada się codziennie, a czasem w ciągu jednego dnia nawet wiele razy, bo czuje, że nic skuteczniej nie może zniweczyć grzechu czy zabezpieczyć przed nim, niż dobrze odbyta spowiedź.

Ale podstawa jego pobożności spoczywa na fundamencie wiary, tj. jego podatności na wolę Bożą. Wiara jest nie tyle praktyką poznawania, ile pragnieniem dawania, i to jest pobożnością Księdza Wincentego: pragnienie wyrażenia wdzięczności, albo, jak on często mówi, miłowania Boga, jak On na to zasługuje, zanoszenie modłów we wszystkich celach, jakie Mu się podobają, oraz służenia Mu z taką doskonałością, z jaką Mu służyć należy. I stąd płynie źródło wieczystej jego niedoli, że nie można kochać Boga, jak On tego godzien; i stąd wielkie jego samooskarżania o niewdzięczność i nie- godziwość.

105. MARZEC 1840

Ksiądz Wincenty usychał z tęsknoty za ożywianiem wiary i miłości na całym świecie, jak i za szerzeniem wszelkich dziel miłosierdzia i pobożności, ale na zawadzie stawała mu zawsze —jak mówił — niewyobrażalna nie- godność i nie dająca się pojąć własna nieudolność.

Jednakże dnia 26 marca 1840 roku, w czasie Mszy świętej, zjawia się coś nowego; coś tak wielkiego, że Święty usunąwszy się do swego pokoju napisał:

Mój Boże, Ojcze mój, Miłosierdzie me nieskończone, odczułem, że dla miłościwego zatriumfowania nad nieskończoną mą niegodnością, przez zasługi Jezusa Chrystusa, przez zasługi i wstawiennictwo Najśw. Maryi, całej Wspólnoty Niebian i wszystkich Sprawiedliwych raczyłeś we mnie zniszczyć mnie całego, a stworzyć i ukształtować we mnie nowy cud miłosierdzia.

A cud, który we mnie stwarzasz, odnawia się i rośnie coraz bardziej tak dalece, że cud obecnego momentu nie jest już cudem momentu przeszłego, a cud momentu przyszłego nie jest już cudem chwili obecnej.

I czuję to również, że przez nieskończone zasługi Jezusa Chrystusa, Najśw. Dziewicy Maryi i całej Wspólnoty Niebian, przez zdziałanie we mnie nowego cudu Twego miłosierdzia uwielbiasz siebie samego w sposób siebie godny; a skutkiem cudu jest jeszcze i to, że samo odkupienie doznało jakby swego dopełnienia (por. X 211-212).

Jest to nowe doświadczenie mistyczne podobnego typu, jak tamto w Camaldoli z roku 1839; a w parę miesięcy później, w październiku, Ksiądz Wincenty przeżyje jeszcze jedno. Wchodzi on coraz żywiej w tajemniczy świat, w którym widzi i odczuwa to, czego ludzkie oko nigdy nie widziało i czego ucho nie słyszało.

Msza święta jest dla niego zawsze pomostem między ziemią i niebem. Bo to chleb stający się Chrystusem, to wino przechodzące w Krew; to Jezus Chrystus, który staje się pokarmem. Z ołtarza rozpalała się jego twarz i widziano, jak on sam wznosił się ponad ołtarzowe podium.

Poranek zatem 26 marca 1840 roku, to niezwykły poranek. Ksiądz Wincenty odczuł eksperymentalnie, że dokonał się nowy cud miłosierdzia. Było to przeżycie tak głębokie, że zmiotło nawet to straszne wrażenie niewdzięczności. Bóg przezwyciężył wszystko, a on sam jest już nowym stworzeniem. Potęguje się jego cud, jutro będzie większy niż dzisiaj, itd.

106. NIEMOC W OSIMO

Kardynał I. C. Soglia, biskup Cingoli i Osimo, zaprosił Księdza Wincentego z rekolekcjami dla duchowieństwa swych diecezji. Święty wyruszył z Rzymu dnia 30 lipca 1840 roku. Po krótkim postoju w Maceracie, przybył do Cingoli, gdzie oczekiwał go już kardynał wraz z klerem. Był to pierwszy etap i pierwsze miejsce rekolekcji. Z Cingoli Ksiądz Wincenty wraz z kardynałem, który towarzyszył mu przez cały czas tej serii rekolekcji, udał się do Avenale. Dnia 19 sierpnia był już w Appignano, a przy końcu miesiąca, po kilku etapach pracy, znalazł się w Osimo (Lett. 698).

Trudy podróży, letnie upały, przy delikatnym zdrowiu osłabionym jeszcze krwotokami z ubiegłego roku, doprowadziły go do kresu wyczerpania. Nie wiemy, czy wszystkie planowane serie rekolekcji przeprowadził do końca, ale to pewne, że stan jego zdrowia tak się pogorszył, że jak to zanotował w Dzienniku pod datą 15 września, przez wiele dni nie mógł odprawiać Mszy Św., a nawet odmawiać brewiarza, co od subdiakonatu nie przytrafiło mu się dotąd nigdy (por. X 375-426).

Wcześniej już wyłoniły się kłopoty i troski związane z apostolstwem, które towarzyszyły mu aż do Marchii. Dnia 6 sierpnia napisał z Cingoli do Melii, Marinoniego i braci mieszkających razem przy kościele Świętego Ducha Neapolitańczyków, do promotorów Tygodniowej Konferencji dla Duchowieństwa i do ks. Virilego, aby ochotnie kontynuowali podjęte prace; 19 sierpnia zaś napisał do Tomasza Alcusciego w sprawie druku „Historii Kościoła”, której przekładu dokonano za jego staraniem. Wnet zaskoczył go nowy kryzys choroby, o której jednak w korespondencji nie zostawił wzmianki. Dnia 1 września wysłał list do Józefa Fortiego, by pracował nad szerzeniem Dzieła Rozkrzewiania Wiary — Dzieła, które spowodowało dekret zniesienia Zjednoczenia! — a 9 września napisał do Bernarda Clausiego, by w zastępstwie zechciał spowiadać siostrę Aurelię Paris; wreszcie 12 września prosi ks. Virilego, by nie żałował pracy dla Domu Serca Jezusowego przy Salita di SanfOnofrio.

Tego samego dnia 12 września wrócił do spisywania swoich rozmyślań. Może pisanie było mu pomocne w skupieniu myśli — może łatwiej rozmyślał pisząc.

Przede wszystkim zdaje się na wolę Bożą: „Boże mój, niech się Twa wola dzieje zawsze i we wszystkim! Oświadczam teraz i na zawsze, że w Twej najświętszej woli jest wszystko to, co dobre” (por. X 373). Po czym, jakby pośrodku raju, na kolanach składa w ofierze zasługi Jezusa i Maryi, Aniołów, Świętych i całego Kościoła w tym celu, aby wraz z darem niepopełniania nigdy najmniejszej nawet niedoskonałości wyprosić sobie „łaskę długiego życia w największej żywotności”. Ale nie trzeba się niepokoić: o życie długie i krzepkie prosi jedynie w tym celu, by pozostawać zdatnym do szerzenia na całym świecie, i to w sposób najdoskonalszy, „wszelkich dzieł podejmowanych dla chwały Bożej i dla zbawienia ludzi”; a to, jak powtarza, „jedynie z pragnienia, by oglądać Boga otoczonego chwałą” (por. X 378).

W parę dni później, wstąpiwszy w przepaść swojej najbardziej osobistej pokory, zwraca się z błaganiem do wszystkich stworzeń, aby za niego pełniły wszelkie dobro, jakie on powinien był wykonać, i by naprawiły wszelkie zło, jakiego on był sprawcą.

Pisze testament: To on sam jest przyczyną wszelkiego zła, ale ufa Komunii Świętych, oraz prosi wszelkie stworzenia, by spełniły tyle dobrych dzieł, ile Bóg ich jest godzien, z doskonałością, jaka Mu przystoi, i z zamierzeniem wszelkich celów, jakie są Mu miłe (por. X 381).

Prosi też wszystkie stworzenia, by nadrobiły to dobro, jakiego on nie spełniał, i instytucje, których on nie szerzył; w sposób szczególny zwraca się do duchownych, by uzupełniając jego niewierności, odpowiadali swemu powołaniu, jak tego Bóg oczekuje.

Na wykonawcę swego testamentu obiera Jezusa Chrystusa, swego pierworodnego Brata, aby On unicestwił grzech całkowicie oraz by rozszerzył i doprowadził do rozkwitu zbożne instytucje, aby wszystkie dusze zostały przemienione w Niego.

Podaje też dokładne dyspozycje co do sakramentów, jakie pragnie przyjąć w czasie swej agonii. Wyszczególnia nawet fragmenty Ewangelii, jakie miałyby mu być czytane, a także obrazy, książki, naczynia kościelne, które w tych chwilach chce mieć przed oczyma, by przypominały mu obowiązki, jakie zaniedbywał.

Prosi jak o łaskę, by traktowano go obelżywie i bito, podobnie jak Jezus obrzucany był obelgami i chłostany biczami. Chce umierać na gołej ziemi jak św. Franciszek z Asyżu i ufa, że ktoś mu pomoże wymawiać i rozważać siedem słów, jakie Chrystus wypowiedział na krzyżu.

Fragment kończy się tekstem łacińskim — znakiem żywej emocji w momencie pisania — „Panie Jezu Chryste, umieść pomiędzy mną, nędznym grzesznikiem, a sprawiedliwością Twoją zasługi Twej męki, konania i śmierci. Najświętsza Dziewico, Maryjo, wstaw się za mną u Twego Syna a mego Sędziego. Przybądźcie mi na pomoc, o Święci i Aniołowie Pańscy! Gaudeamus omnes in Domino, weselmy się wszyscy w Panu obchodząc święto miłosierdzia Pańskiego i miłosierdzia Maryi!” (X 422).

Jednakże Ksiądz Wincenty wrócił do sił i jego przygotowanie na śmierć utraciło swą bezpośrednią wymowę; pozostało natomiast i spotęgowało się jego pragnienie naśladowania Męki Jezusa Chrystusa, zwłaszcza że myśli jego wybiegały do św. Franciszka z Asyżu, który 14 września 1224 na wzgórzu Werny otrzymał stygmaty. Prosił więc, by mógł być zaszczycony, jeżeli już nie ujawniającymi się na zewnątrz, to przynajmniej znoszonymi na duszy i na ciele bólami, jakie cierpiał Jezus w czasie swojej męki (por. X 442).

Zamykamy ten rozdział wyprzedzając podanie takiego oto szczegółu. Po przezwyciężeniu choroby Ksiądz Wincenty wrócił do Rzymu pod koniec października. Dnia 9 lutego 1841 roku napisał do brata Feliksa, kapucyna z klasztoru Niepokalanej przy Via Veneto: „Ufam, że podobnie jak przedtem Brat pomoże mi bardzo w tym, o co go prosiłem, i postąpi tak, jak natchnie go Bóg”. A ks. Karol Orlandi dopisał dla potomnych na oryginale taką małą notatkę: „Ksiądz Wincenty prosił brata Feliksa o ten przejaw miłości, by bił go i poniewierał na różny sposób, dla umożliwienia mu jakiegoś przynajmniej przeżycia Męki Jezusa Chrystusa” (por. Lett. 732).

107. 10 PAŹDZIERNIKA 1840

Mamy inną dokładną datę i drugi raz powtórzone słowo „odczuwać”, które oznacza przeżycie z Bogiem, i tym razem związane z Mszą świętą.

Ksiądz Wincenty był jeszcze w Osimo. Stan jego zdrowia nasuwał kłopotliwe pytania dotyczące jego planu apostolstwa powszechnego, a także jego pragnień, by oddać Bogu nieskończoną chwałę, oraz by powoływać do życia niezliczone dzieła miłosierdzia. Choroba zdawała się pętać rozmach jego miłości, ale w czasie wspomnianej Mszy św. z dnia 10 października 1840 roku otrzymał oświecenie od Chrystusa Pana:

Pan dał mi odczuć, że w Eucharystii jest On moim pokarmem i pożywieniem nie tylko co do udziału w Jego świętości, ale też i co do żywotności i wigoru mojego ciała, bo użyczy mi sił do życia na tyle zdrowego, abym mógł doprowadzić do końca plan podjęty dla Jego chwały i dla zbawienia ludzi, jak to w stosunku do mnie ustanowiła Jego godna uwielbienia wola.

O Boże mój! Z powodu moich grzechów zasługiwałem w każdym momencie na śmierć i na piekło; Ty jednak pozwolisz mi jeszcze żyć tak, i tak długo, jak sam postanowisz, i dozwolisz mi jeszcze, bym wszystkie chwile mojego życia obrócił na większą chwałę Bożą i na większe uświęcenie wszystkich ludzi (por. X 450-451).

108. Boże misterium, w którym Bóg staje się pokarmem ludzi

Bezgranicznie niegodny jestem darów Bożych, a jednak czuję, i mam co do tego niezłomną ufność, że Bóg miłościwie chce triumfować nad mą niegodnością. Bóg stał się człowiekiem i pokarmem mej duszy i chce zasilać me życie całym sobą, całą swą istotą i naturą Boską.

Oglądając wiecznie samego siebie, Bóg rodzi Syna będącego żywym i doskonałym obrazem Ojca, i żywi mnie tym żywym obrazem swej istoty. A przez to miłościwe żywienie Bóg niweczy we mnie całą mą niegodność; i tenże Bóg żyje we mnie i działa. Ja natomiast już nie istnieję — jakbym się stopił z nicością. Bóg jest wszystkim, wszystko we mnie czyni, wszystkiego dokonuje.

Ojciec i Syn przez podobieństwo swe wieczyste i nieskończone miłują się wzajemnie nieogarnioną i wieczną miłością. Tą wieczystą i nieogarnioną miłością, jaką jest Duch Święty, Bóg miłościwie raczy mnie żywić, niweczy we mnie wszelką miłość przyziemną i pospolitą, oraz sprawia, że Miłość odwieczna i nieskończona żyje i działa we mnie w ten sposób, że to nie ja kocham w sobie Boga, lecz Bóg miłuje siebie we mnie — otchłani ziemskiej i pospolitej miłości.

Bóg jest potęgą niezmierną i wieczną... i żywi mnie swą niezmierną i wieczną potęgą...

Bóg jest Miłością ze swej istoty... i ufam, że przez to zasilanie mnie życiem zniweczy we mnie wszelką przyziemną mą miłość oraz doprowadzi mnie aż do stanu, jak gdybym nigdy nie istniał; a doprowadzi po to, aby we mnie był zawsze Bóg, Miłość odwieczna, niezmierna, nieskończona, niepojęta i miłosierna bez granic: cały Bóg, wszystkie trzy Osoby Boskie, wszystkie nieskończone przymioty Boże...

Bóg jest istotną Świętością... i w Najświętszej Eucharystii miłosiernie zasila mnie samą swą nieskończoną świętością, niszcząc we mnie całą mą niegodziwość; a po tym zniszczeniu pozostaje we mnie Bóg, nieskończona Świętość... Dlatego to nie ja święty, ale* Bóg święty! Bóg święty ze swej Istoty, pochłania mnie całego, niweczy we mnie wszystko i żyje we mnie... (por. X 451-459).

109. Dopuszczasz mnie co dzień do sprawowania Najświętszej Ofiary

Boże mój, któż zdoła zaprzeczyć, że jednym z największych zmiłowań, jakie przejawiałeś wobec mnie i przejawiasz, jest właśnie to, iż dopuszczasz mnie do sprawowania Najświętszej Ofiary nawet jeden jedyny raz? A cóż mam dopiero powiedzieć, gdy raczysz mnie do tego dopuszczać każdego dnia, chociaż ja nie odpowiadałem nigdy na Twą miłość i na to Twe niewypowiedziane miłosierdzie? Boże mój, pragnę ofiarowywać Ci przez całą wieczność Najdroższą Krew Jezusa Chrystusa na podziękowanie, jak gdybyś mi już zapewnił składanie Najświętszej Ofiary codziennie, niezliczoną ilość razy, przez nieprzeliczone wieki, i to z pełnią owoców, i dla wszystkich miłych Tobie celów. Amen (por. X 461-462).

Przytoczone tu stronice dają nam pewne poznanie tajemnicy upodabniania się do Boga i przemiany, jaka dokonuje się w nas przez zjednoczenie z Ciałem i Krwią Chrystusa. Ale Ksiądz Wincenty z całą pewnością dojrzał i odczuł coś o wiele więcej. Świadczy o tym fakt, że tak bardzo przedłuża swoją medytację, jak gdyby nie był w stanie oderwać się od tego swojego raju, z którego umie nam przekazać jedynie okruchy. Jest to jego nowe przeżycie z Bogiem — w związku z tym wyrazem czuję i to w czasie Mszy świętej. A tym razem przedmiotem przeżycia jest właśnie podsycanie Bożego życia: cała Trójca Przenajświętsza zasila sobą życie człowieka!

Komunia oddziałuje na duszę i na ciało; powiększa wzrost łaski dla życia wiecznego i wzmacnia ciało, by było zdatne do rozwijania przewidzianego dla nas planu uwielbiania Boga.

W Komunii cały Bóg oddaje się swemu stworzeniu. Bóg Ojciec, Bóg Syn '— istotny Obraz Ojca, Bóg Duch Święty stają się dla człowieka pokarmem; ale jego pokarmem jest także potęga, mądrość, miłość, świętość, czystość, miłosierdzie Boga.

Komunia ta dokonuje przemiany. Przychodzi Miłość Nieskończona; to już nie człowiek kocha Boga, to Bóg w człowieku miłuje siebie. Świętość Boża niweczy ludzką niewiedzę i wchodzi na jej miejsce; ludzka niedoskonałość ginie w nicości, a jej miejsce zajmuje Bóg.

Każdy fragment tych stronic, to nowa strofa hymnu na cześć przemiany, hymnu, jaki tworzy Ksiądz Wincenty w całym swym Dzienniku.

110. ROLA MĘKI PAŃSKIEJ W DUCHOWOŚCI ŚWIĘTEGO

111. Nauka o ekspiacji

Teologia cierpienia to objawienie tajemnicy krzyża. Oczywiście, język mistyków nie mieści się w ludzkich parametrach. Kluczem do zrozumienia tego języka jest sam Bóg, który wyniszcza swoje Bóstwo, by przeżyć całą słabość ludzką, z wyjątkiem grzechu; pozwala się obrzucać powodzią obelg i umiera na krzyżu, utraciwszy urok nawet u przyjaciół. Wszystko to Bóg objął miłością, i to tak bardzo, że wybrał to wszystko dla siebie; mogąc się uchylić, poddał się jednak wszystkiemu. Mistycy, jak św. Franciszek z Asyżu, św. Katarzyna ze Sieny, św. Jan od Krzyża pojęli w pełni mowę Ukrzyżowanego, a Jego alfabet nie poszedł w zapomnienie. Wincenty Pallotti sto lat temu, a Teresa Musco za naszych dni, posługują się tym samym językiem.

„Zostaliście wykupieni nie czymś przemijającym, srebrem lub złotem, ale drogocenną Krwią Chrystusa, jako baranka niepokalanego i bez zmazy” (1 P 1, 18-19) — to nauka Piotra, pierwszego z Apostołów. Taka też jest nauka Jana: „A krew Jezusa, Syna Jego, oczyszcza nas z wszelkiego grzechu” (1 J 1, 7) i takaż św. Pawła: „W Nim mamy odkupienie przez Jego krew — odpuszczenie występków” (Ef 1, 7). I nie inne jest nauczanie Mateusza, Marka czy Łukasza, którzy w opowiadaniu o Wieczerzy przypominają zgodnie, że Krew wylana została na odpokutowanie za grzechy wszystkich. Ale ta nauka proklamowana była już przed wieloma wiekami przez proroka Izajasza: „Lecz On się obarczył naszym cierpieniem, On dźwigał nasze boleści... On był przybity za nasze grzechy, zdruzgotany za nasze winy... Wszyscyśmy pobłądzili jak owce, a Jahwe zwalił na Niego winy nas wszystkich” (Iz 53, 4-6).

Odkupienie świata jest tu! Błogosławiona Krew, co zmywa wszelkie grzechy; upokorzenia i cierpienia Chrystusa, co stanowią okup za kary przynależne ludziom. I tu jest zbawienie! Krzyż i Krew stanowią duszę chrześcijaństwa ; nie jeden z tych krzyży, jakie nosi się dla ozdoby na szyi, ale prawdziwy krzyż, do którego przybity był Syn Boży, i Krew, która od uderzeń rózg, od cierni i od krzyżujących gwoździ spłynęła z żył Syna Maryi; krzyż z drewna twardego i raniącego oraz prawdziwa Krew, jak nasza.

Rany i Krew Chrystusa Pana to odwet, jakiego domagała się miłość Boga. Wezwanie rzucone zostało przez świętego Jana: „Będą patrzeć na Tego, którego przebodli” (J 19, 37), tj. zrozumieją i oddadzą cześć miłości Ukrzyżowanego Boga. Męka to najwymowniejsza i najbardziej skuteczna mowa, jaką Chrystus wygłosił. Dlatego w starych malowidłach przedstawiano chętnie Ukrzyżowanego z krwią wytryskującą z piersi w formie łuku. Święci: Bonawentura i Bernard oddawali się z upodobaniem uwidacznianiu tego wołania miłości, jakie się wznosi z Ran i Krwi Pana.

112. Krzyż należałby się temu, kto zgrzeszył

Jeżeli ktoś odda się na serio rozmyślaniom nad Ukrzyżowanym, będzie zmuszony dojść do wniosku, że na krzyżu winien by się znajdować nie Ten, który na nim wisi, ale kto nań patrzy. To właśnie on winien być biczowany i cierniami ukoronowany, bo grzechy, za które się pokutuje tym koronowaniem i biczowaniem, nie są grzechami wiszącego na krzyżu, a tego co na to spogląda. Dlatego przechodzenie od rozpamiętywania Męki Pańskiej do pragnienia, by w niej uczestniczyć przez znoszenie fizycznych cierpień na własnym ciele, jest bardzo krótkie; i nie powinno dziwić, kiedy ktoś wołając: „mnie, Panie, a nie Tobie należą się te kary”, chwyta za bicz, by się nim katować.

W obliczu Ukrzyżowanego nietrudno upokorzenie i cierpienie uznać za słuszną przeciwwagę pychy i zmysłowości, które należą do istoty grzechu. I rzeczywiście Męka Chrystusa z niewymownymi upokorzeniami i cierpieniami jest dopełnieniem sprawiedliwości Bożej. Pycha grzechu musiała być przywołana do porządku przez upokorzenie, a zmysłowość — przez umartwienie ciała. Tak patrzył na to Bóg, gdy do planu zbawienia wprowadził mękę i śmierć Syna. A rozumowanie to zachowuje nadal swą siłę, owszem, nabiera większej jeszcze mocy od chwili, gdy Bóg stał się człowiekiem, a przez upokorzenie swe i cierpienie przyniósł ludziom zbawienie.

Toteż kto bierze do rąk Krucyfiks, świadomy faktu, że z własnych win biorącego zaostrzone zostały gwoździe i powiększyły się ciernie, musiałby się rzucić na kolana i wołać, że sam, we własnej osobie, winien odpokutować za to, co mu się należy. I również, jeżeli spoglądający na Ukrzyżowanego nie nosi nawet w swym sumieniu znamion swych przewinień, w istocie nie zmienia to wiele, gdyż wobec krwi tak obficie wylanej powie w duchu wspaniałego współzawodnictwa: „Ty, tak bardzo niewinny, wycierpiałeś tak wiele; czy ja nie powinienem więcej? Ta ludzkość, którą raczyłeś zbawić, z pewnością należy bardziej do mnie aniżeli do Ciebie”.

113. Sam Bóg stawia ludzi po stronie Męki Jezusa Chrystusa

Bóg sam stał się wspólnikiem ludzi w ich pragnieniu dzielenia cierpienia Chrystusa Pana, ponieważ po wielekroć i na różny sposób stawiał ich sam po stronie swej męki. Temu nowemu bosko-ludzkiemu stosunkowi dał wyraz np. św. Franciszek z Asyżu. Biedaczyna ten, pod wpływem dawnej i gwałtownej miłości, prosił o przeżycie na własnym ciele męki swojego Pana. Tak się spodobało Ukrzyżowanemu Panu to pragnienie, że przychylając się do prośby, zostawił krwawiące rany na jego przebitych dłoniach, stopach i boku. Fakt ten ośmielił innych do wyrażania Bogu większej jeszcze miłości. Św. Katarzyna Sieneńska otrzymała od Jezusa pierścień oblubieńczy i cierpienia Męki Pańskiej — choć rany nie były widoczne — a czytający jej listy znajdzie w nich ognisty hymn do Krwi Jezusa Chrystusa. Św. Ryta nosiła na swym czole ślad ciernia z korony Pana; św. Teresa z Avili była zaszczycona przebiciem boku, a więcej niż trzysta osób oznaczonych było w Kościele jakimś znamieniem fizycznego uczestniczenia w Męce Pańskiej.

Również i Kościół został wspólnikiem tego pragnienia, by w sposób fizyczny uczestniczyć w cierpieniach Zbawcy, przez wprowadzenie i rozszerzanie osobnego święta pod wezwaniem „Stygmatów świętego Franciszka”; święta, które aż do najnowszej reformy liturgicznego kalendarza obchodzone było w całym Kościele dnia 17 września.

Nie skończył się ten Boży udział w budzeniu pragnienia udziału w swej Męce. Ojciec Pio, zmarły w roku 1968, i Teresa Musco, zmarła w roku 1976, to współczesne nam osoby, które nosiły na sobie znamiona Męki Jezusa Chrystusa; a Teresa, jak św. Katarzyna Sieneńska, czuła się wprost upojona Krwią Chrystusową.

114. Męka i Krew Chrystusa w życiu świętego Wincentego

Rozdział o Krwi Chrystusa to długi i centralny rozdział w duchowości Świętego.

Krew Jezusa Chrystusa pociągała Wincentego od samej młodości, a przyciąganie to wzrastało razem z nim. Pierwszą apostolską wyprawę podjął on przy boku Kaspra del Bufalo, w celu szerzenia kultu Najdroższej Krwi.

Na początku listów, wraz z inicjałami wyrażającymi program jego życia : ADP (dla zniweczenia grzechu), ASA (dla zbawienia dusz), AIDG (dla nieskończonej chwały Boga), znajdujemy też zdanie: „Krew Jezusa Chrystusa obmywa nas ze wszystkich grzechów”, a tu i ówdzie czytamy w jego pismach: „Zanurzmy się w Krwi Jezusa Chrystusa”.

Najświętsza Krew Chrystusowa jest zwornikiem każdej niemal jego modlitwy. W zasięgu ręki ma tej Krwi zawsze pełen kielich i ofiarowuje ją w każdej chwili z całą ufnością, że trzymając w ręku taką ofiarę, zostanie wysłuchany; dlatego składa ją w ofierze na podziękowanie, jak gdyby prośba została już spełniona.

W jego pokoju pełno zostało narzędzi pokutnych, a wiemy, że miał ich więcej! Mamy prawdziwą wystawę Krwi na krucyfiksach, na Chrystusie Ukrzyżowanym, na malowidłach. Narzędzia pokutne i Krew Jezusa Chrystusa pozostają u niego w ścisłym wewnętrznym związku: im więcej Krwi widział, tym większą czuł potrzebę rozlewania własnej; im więcej oglądał cierpień Chrystusa, tym więcej sam pragnął cierpieć. Jego praktyki pokutne są aktami miłości.

Mamy przed sobą co najmniej pięćdziesiąt jego wypowiedzi, którymi możemy udokumentować nasze twierdzenie; coś z tego wypadnie przytoczyć.

Czystą miłością jest opracowany dokładnie, dwoma nawrotami, program wiernego naśladowania wszystkich faz Męki Pańskiej (X 397 i 772), a również prośba o stygmaty wyrażona już w roku 1816 (X 105); pełne też miłości jest pragnienie bezgranicznego cierpienia, wypowiadane tak często i na tyle sposobów, szczególnie w następującym sformułowaniu łacińskim: ah, si daretur infinite pati et contemni pro te — o, gdybyż mi było danym bezgranicznie cierpieć i być ze względu na Ciebie przedmiotem pogardy, o, gdybyż mi to było danym! (X 69, 98, 234). Albo:

Chciałbym żyć w odepchnięciu od ludzi i w ukrzyżowaniu, jak — choć jestem niegodny tego powiedzieć — ukrzyżowanym był Jezus (X 155); chciałbym się stać życiem, by zmarłych powołać do życia, aby wróciwszy czynili wszystko na chwałę Bożą; a w tym celu ofiaruję się na wszelkie cierpienia nawet nieskończone, wszakże przy Twej pomocy (X 115); wszystko, ale to wszystko pragnąłbym cierpieć z czystej miłości (X 209); rajem moim jest nieskończona Twa chwała i nieskończona dla mnie wzgarda (X 250, 266); daj mi cierpieć z miłości ku Tobie, jak na to zasługujesz (X 274). Prosi też jak o łaskę, ni mniej ni więcej, „abym mógł się stać całym Twym cierpieniem i być całą miłością Twoją” (X 226) i oświadcza: „O Miłości bezgranicznego miłowania godna, jak bardzo jesteś w cierpieniu miła” (X 210).

Jeszcze serdeczniejszą i głębszą miłość odkrywamy w tym tak bardzo mu bliskim i tak zobowiązującym pragnieniu:

Clarifica te, Domine, claritate tua aeterna, et repie me ignominia, poenis etiam aeternis et sujficit mihi — Wsław siebie, o Panie, odwieczną swą chwałą, mnie zaś napełnij niesławą i dręczeniem, nawet wieczystym, a będzie mi z tym dobrze! (por. X 137, 175, 225, 437, 468, 484, 735).

115. SYNTEZA TRZECIEJ CZĘŚCI

Zaopatrzyliśmy tę część pracy tytułem „Jak ogromne morze”, bo gdyśmy się wgłębili w bezmiar zamierzeń instytucji zaplanowanej w roku 1835, i gdyśmy usiłowali zbadać przepastne głębiny pokory i ufności osiągnięte w roku 1839, uczuliśmy się zagubieni jak biedna łupinka orzecha, bez steru i wioseł, na bezkresnych falach szerokiego morza, które jedne podobne do drugich.

Po mistycznym szczycie z roku 1832, na którym Ksiądz Wincenty otrzymał Najśw. Maryję za Oblubienicę, przynoszącą mu w posagu Jezusa Chrystusa, Jej Syna, i Ducha Świętego, Jej Oblubieńca, oglądamy wyższe jeszcze niż z roku 1835 szczyty z lat 1839 i 1840.

Ze szczytowych przeżyć pochodzących z roku 1832 narodziła się trylogia „Miesiąca Maja”, z przeżyć 9 stycznia 1835 powstała idea powszechnego apostolstwa ludzi, środków i zamierzeń, która sto lat później przez Sobór Watykański II owładnęła całym Kościołem.

W dniu 9 stycznia 1835 roku Ksiądz Wincenty stwierdziwszy po Mszy Św., że sam jest winien wszelkich sprzeniewierzeń świata, oraz przyczyną wszelkich przestępstw, jakich dopuściła się ludzkość, prosił, by mnożone w nieskończoność wszelkie stworzenia pastwiły się nad nim i upokarzały go. Ale prosi też jednocześnie:

Boże mój, gdybyś mnie nawet nigdy nie kochał i gdybyś mnie nawet darzył wieczną nienawiścią, owszem, choćbyś nakazał wszelkim stworzeniom, by dręczyły mnie nieustannie, to i tak chciałbym

” Cię miłować, a miłować chciałbym Cię tak, jak na to zasługujesz, i chciałbym, byś był tak miłowany, jak na to zasługujesz; i chciałbym znosić wszelkie udręki z czystej, z najczystszej miłości ku Tobie (por. X 202-210).

Z tego to żaru miłości zrodził się program: apostolstwo wszystkich katolików w celu niesienia światła wiary wszystkim poganom, apostolstwo ożywiania wiary wśród katolików oraz apostolstwo miłości tak uniwersalnej i skutecznej, by żywa obecność Boga, czyli Miłości, stała się w świecie widzialna.

Zjednoczenie Apostolstwa Katolickiego powstawało w lunach mistycznego pożaru jako psychologiczna odpowiedź na bezkresne pragnienie Świętego żywione od pierwszej jego młodości: szczere, żarliwe pragnienie nieskończonej chwały Bożej, zbawienia wszystkich ludzi i zniszczenia każdego, nawet najmniejszego grzechu.

Rok 1835 był dla duchowości Świętego rokiem znamiennym. Ksiądz Wincenty kończył 40 rok życia. Urzeczywistnienie planu, by stać się Świętym w najpełniejszym tego słowa znaczeniu, i to zaraz i za wszelką cenę, było — jak myślał — opóźnione w stopniu pożałowania godnym; czuł się przede wszystkim straszliwie niewdzięczny, więc dla zadośćuczynienia za niewdzięczność swoją narzucił sobie dążenie o najwyższym napięciu. Nie- pomniejszone to napięcie widoczne jest i pod koniec roku:

Mój Boże, użycz mnie i wszystkim ludziom daru niweczenia królestwa szatana, i szerzenia Królestwa Jezusa Chrystusa na całym świecie... Jestem przyczyną wszelkiego zła... Zniwecz mnie całego i niech we mnie będzie Jezus Chrystus, który żyje i działa we mnie... Moim rajem niech będzie nieskończone uwielbienie Ciebie... Użycz mi daru, bym tak dla Ciebie cierpiał, jak bym to chciał wyrazić i jak Ty na to zasługujesz (por. X 274).

Potem przyszła kolej na szczyt z roku 1839: ekstaza trwająca przez siedem dni, z podwójnym nasileniem najwyższego stopnia, z których jedno z 14, drugie z 17 lipca. W pierwszym przeżywał Święty sprawiedliwość Bożą, która jest nieskończenie miłosierna; w drugim intuicyjnie oglądał miłość Bożą w bezgranicznej gotowości Chrystusa Pana do ponawiania ofiary Krzyża poprzez sprawowanie Mszy świętych.

Ten szczyt różni się bardzo od owego z roku 1835, gdyż podczas gdy po tamtym Ksiądz Wincenty nastawiał się cały na swą apostolską misję, to na tym, w przekonaniu że czas już gotować się na śmierć, koncentruje się ze wszystkich sił na oczyszczeniu ducha; i w taki sposób osiąga szczyt pokory i ufności.

Oskarżam się za wszystkie dusze, które poszły na zatracenie... Oskarżam się za wszystkie instytucje, które zostały udaremnione czy wypaczone... Uważam za pewne, że skoro jestem przyczyną wszelkiego zła i zawadą wszelkiego dobra, stanowię jedyny podmiot, jaki nadaje się do tego, by nieskończone Twe miłosierdzie mogło się ujawnić w nim w całej pełni... i w następstwie, jak w Maryi jaśnieje przepaść łaski, tak we mnie jaśnieć będzie przepaść Twojego miłosierdzia (por. X 355-356).

W siedem dni później, jakby po powrocie do żywych ludzi, zdaje sobie sprawę, że pozostaje jeszcze tak wiele do zrobienia! Zabiera się zatem do opracowania swych kodeksów — trylogii o charakterze prawnym czy konstytucyjnym dla Domu Miłosierdzia, dla Zjednoczenia i dla jego prokur. Te trzy opracowania, podobnie jak plan z roku 1835, noszą na sobie wyraźne znamiona mistycznego ognia, z którego wywodzi się ich postać.

Dom Miłosierdzia jest w ramach Apostolstwa Katolickiego czynnym, pełnoprawnym ośrodkiem jego działań; jest to dom uświęcenia, a jego personel, tj. nauczycielki i zarządcy, to kapłani i apostołowie miłości.

Reguła dla domów Zjednoczenia opiera się na zasadzie, że dla uświęcania innych trzeba się samemu uświęcić, i że Bogu największą chwałę oddaje ten, co się sam nawraca, starając się naśladować doskonałość Bożą.

Kongregacja pojmowana jest jako zespół ludzi najlepszych; rozumie się — dla chwały Bożej, ale ludzi najwyższej klasy:

Najdoskonalsza i anielska czystość będzie jasnym znamieniem wyróżniającym wszystkich, którzy będą w Kongregacji. Wszyscy należący do Kongregacji będą się starali w ciągu całego życia, zdecydowanie i z możliwie największą żarliwością, o zdobywanie najwyższej doskonałości; a charakterystycznym rysem ich życia będzie nieustanne wzrastanie w świętości (por. VII 64). Mało jest ludzi usiłujących stale naśladować Chrystusa, ale wśród tych niewielu muszą się znajdować wszyscy księża, klerycy i bracia Kongregacji (por. III 34-35).

Nie była to egzaltacja płynąca z próżności ani nawet marzenie ojca nad kołyską własnego dziecka, ale żarliwe pragnienie dokonania wielkich rzeczy na chwałę Bożą. Bo w zasadzie chciał on jak największej pokory; wszak rajem dla niego mogło być i upokorzenie, nawet bezgraniczne i trwające przez całą wieczność, jeżeliby to miało wyjść na większą chwałę Bożą.

Plan prokur to zakrojona na olbrzymią skalę próba wprowadzenia w określone ramy jego nieskończonych pragnień. Pod względem ascetycznym i psychologicznym plan stanowi zdumiewający rys pallotyńskiego ducha. Jest to tytaniczny wysiłek zmierzający do urzeczywistnienia pragnienia duszy wybiegającej poza wszelkie horyzonty, od chwili gdy spoczął na niej pocałunek światła Bożego i gdy wstrząśnięta została do ostatniej fibry mocą potężnej Bożej prawicy.

Zjednoczenie Apostolstwa Katolickiego miało być zjednoczeniem wszystkich ochrzczonych, którzy świadomi nakazu miłości bliźniego zaczęliby dobrowolnie, każdy według swych możliwości, angażować się w prace nad nawracaniem grzeszników, odłączonych chrześcijan i pogan.

System prokur był próbą wprowadzenia w życie idei zorganizowania armii żołnierzy działających na całym świecie. Prokury w liczbie 13 byłyby inspirującymi ośrodkami dla wszelkich inicjatyw na polu apostolstwa i miłosierdzia, a hierarchiczna zawisłość prokur miejscowych, miejskich i prowincjalnych od Prokury Rzymskiej, dawałaby gwarancję skuteczności i jedności ruchu.

Cała ta armia ludzi miałaby szerzyć wiarę, ale przedtem jeszcze musiałaby ożywiać ją — jak zresztą i rozpalać miłość — wśród swych własnych członków. A zatem i świeccy, mężczyźni i kobiety, wchodzący w skład Zjednoczenia, z racji swej bezinteresowności, wspaniałomyślności i miłości Boga, jaką mają posiadać lub zdobywać, powinni się odznaczać wyższą niż inni świętością.

Apel kierowany był do wszystkich: do duchowieństwa świeckiego, do osób zakonnych, do świeckich mężczyzn i kobiet jakiejkolwiek przynależności społecznej; ale odpowiedzi na apel oczekiwano chyba ze strony bardziej aktywnych, wspaniałomyślnych i powiedzmy też — najdoskonalszych spośród przedstawicieli grup osób duchownych, zakonnych i świeckich.

Ten doborowy zastęp dobrych ludzi zjednoczonych pragnieniem ożywienia swej wiary i wiary innych, rozpalania miłości u siebie i bliźnich, mnożenia dzieł miłosierdzia, gotowy do śpieszenia wszędzie tam, gdzie wyłania się potrzeba czy nagła konieczność, to punkt docelowy zamierzeń Świętego.

To było profetyczną misją powierzoną przez Ducha Świętego Księdzu Wincentemu w Kościele, udręczonym przez ateizm szerzący się wśród kół wykształconych, przez porenesansowy iluminizm, przez nieład moralnospołeczny, jaki przyniosła rewolucja francuska i konspirujące związki.

W rzeczywistości Apostolstwo Katolickie Księdza Wincentego ma zasięg uniwersalny, gdyż stawia sobie za cel:

Ożywianie wiary i miłości dla kształtowania chrześcijaństwa żywego i uświadomionego, chrześcijaństwa o czynnej postawie; budzenie u ludzi świeckich świadomości, że są odpowiedzialni za apostolstwo na każdym szczeblu; zespalanie duchowieństwa świeckiego, zakonników i osób świeckich do czynnej miłości.

To apostolstwo ma być dostosowane do wymogów czasu, miejsca i potrzeb Kościoła; jego ośrodkiem dyspozycyjnym jest papież i biskup, a samo jest tylko pomocniczym oddziałem bojowym.

Z tego to okresu pochodzą bardzo wiele mówiące apostolskie modlitwy. Modlitwa do Królowej Apostołów wyraża spotkanie świętości z apostolstwem, kontemplacji z życiem czynnym. Pragnienie pełnego życia apostolskiego przechodzi w określone zobowiązanie do oddawania na chwałę Bożą i na zbawienie ludzi własnych talentów, wiedzy, dóbr doczesnych, darów natury i łaski i w ogóle — wszystkiego co się posiada.

Szczyt z roku 1839 nie był szczytem odosobnionym. Dnia 26 marca 1840 roku, w czasie Mszy Św., ponawia się to przeżycie o charakterze podobnie mistycznym: „Odczułem, Boże mój, żeś raczył dokonać we mnie nowego cudu miłosierdzia”; 10 października zaś w Osimo po chorobie, która omal nie doprowadziła go do śmierci, również i teraz po Mszy św. przeżywa nowe, tak bardzo podniosłe doświadczenie: „Bóg stał się człowiekiem i pokarmem mej duszy... żyje we mnie, we mnie działa, to już nie ja... Bóg jest wszystkim, czyni wszystko, wszystko we mnie sprawuje...”

I w tymże Osimo potęguje się tęsknota za fizyczną przemianą w Ukrzyżowanego Jezusa Chrystusa. Ksiądz Wincenty pragnie, by w ciele swym przeżyć eksperymentalnie cierpienia Męki Pańskiej, podobnie jak św. Franciszek z Asyżu; marzenie to w duszy swej pieścił już we wczesnej młodości, gdy pisał: „Chciałbym być pogardzanym i krzyżowanym, jak — choć niegodzien jestem tego powiedzieć — jak byłeś krzyżowany Ty, o mój Jezu!” (X 155).

To samo pragnienie, wyrażone z podobną tkliwością, wróciło później w modlitwie:

O Jezu mój, Najsłodszy! Ty, który z miłości ku nam raczyłeś znosić hańbę bez miary i niewiarogodne wprost upokorzenia, wyryj głęboko w sercach naszych szacunek i umiłowanie Twego uniżenia, oraz gorące pragnienie naśladowania Ciebie (por. VIII 409).

Wiemy, że prośba ta nie została w sferze samych modlitw. Ksiądz Wincenty miał pewnego człowieka, który pomagał mu odtwarzać na własnym ciele jakiś przynajmniej znak Chrystusowego biczowania. To nie z nienawiści czy pogardy do ciała, lecz z motywu wielkiej miłości, miłości przeogromnej do Tego, co nie wstydził się ani się nie bał poddawać biczowaniu, upadać twarzą na ziemię, oraz w zdradzie i opuszczeniu przez swoich pozostawać na krzyżu przez trzy godziny.

Część czwarta

LOT PRZEZ LAT DZIESIĘĆ START DO METY

Jesteśmy przy ostatnim odcinku, czy też przy ostatnim zrywie w biegu Księdza Wincentego. Odnosimy wrażenie, że jest to lot ciągły w kierunku najwyższych rejonów nieba. Brak pełnej dokumentacji do odtworzenia materialnej ciągłości lotu; ale każdy z historycznych przekazów, choćby nawet pomiędzy jednym a drugim zachodziła jednoroczna przerwa, wskazuje na tę samą wysokość i nie ma ani jednego, który zaczynałby od ziemi. To zaś sugeruje myśl, że Ksiądz Wincenty osiągnął już najwyższe i nieprzerwane niemal mistyczne zjednoczenie z Bogiem.

116. REKOLEKCJE Z ROKU 1841

Wieczorem dnia 14 listopada Ksiądz Wincenty znajduje się na Montecitorio w Domu Misyjnym na rekolekcjach księży proboszczów i spowiedników.

Temat rozmyślania wstępnego jak dotąd — rekolekcje są niezbędne tak dla gorliwych, jak obojętnych i rozwiązłych. Ale Ksiądz Wincenty przyszedł na nie z ogromnym ładunkiem pokory i ufności, większej niż zwyczajnie — a ta zwyczajna była już bardzo wielka; tak że po wysłuchaniu konferencji i po powrocie do swego pokoju, kontynuując już sam z sobą rozpoczętą w kościele naukę, zapisał w swym Dzienniku:

Wśród wszystkich zapuszczonych ludzi ja jestem najbardziej rozwiązły i stanowię przyczynę wszelkich rozwiązłości; nie ma zatem nikogo na świecie, kto tych rekolekcji potrzebowałby bardziej niż ja.

Toteż z uwagi na moje trudne do pojęcia potrzeby chcę te ćwiczenia odprawić tak, jak tego chce sam Bóg. Dlatego ofiaruję modły i zasługi wszystkich ludzi i aniołów — obecnych, przeszłych i przyszłych — a nade wszystko ofiaruję modlitwy i zasługi Najśw. Dziewicy i Jezusa Chrystusa w celu doznania miłosierdzia i łask niezbędnych dla mnie do odprawienia tych rekolekcji zgodnie z oczekiwaniem Bożym. I choć mam świadomość, że zawsze i we wszystkim jestem chodzącą niedoskonałością, to jednak ufam, że nieskończona doskonałość Jezusa Chrystusa zniweczy niepojęte me braki, a obdarzy mnie doskonałością wszystkich dzieł swoich.

I zamyka ten dzień owym wspaniałym znakiem krzyża: Boże mój, sam z siebie nic nie potrafię. Z Tobą mogę wszystko.

Chcę wykonywać wszystko z miłości ku Tobie. Tobie cześć — mnie wzgarda! (por. X 656-657).

Nic lepszego nie potrafilibyśmy wymyślić dla rozpoczęcia odnowy ducha. Do tego, by się jej skutecznie poddać, niezbędne jest uznanie się za grzesznika oraz zdecydowana wola wykonywania tego, do czego Bóg natchnie nas swoją łaską. Ksiądz Wincenty jest tak skory do uznania każdej swej winy, że ogłasza się za najbardziej rozwiązłego i za przyczynę wszelkiej rozwiązłości, jaka była i będzie na świecie. Ale pod tą głębią pokory jest też moc do powstania i to do takich podbojów, które zdolne są nadrobić wszelkie opóźnienia. To ta cudowna ufność Księdza Wincentego: doskonałość Chrystusa usunie w nim całą jego niedoskonałość, mimo że jest ona niepojęcie wielka, i Chrystus ozdobi go własną swą doskonałością. Stąd owa wielkoduszna konkluzja: Sam nic nie potrafię, z Tobą mogę wszystko, z miłości ku Tobie chcę wykonywać wszystko!

117. 15 listopada

Pierwsze rozmyślanie poranne miało za przedmiot wewnętrzną odnowę duchownych. Wskazano tam odpowiednie środki, jak skupienie, milczenie, modlitwa, którym zwykło się w czasie rekolekcji poświęcać wiele uwagi. Reakcja Księdza Wincentego była jednak następująca:

Nigdy nie wykorzystywałem tych środków, a wszyscy, co z nich nie korzystali, nie korzystali z nich z mojej winy. Boże mój, miłosierdzia! Jezu mój, miłosierdzia! Najświętsza Maryjo, miłosierdzia!

O Jezu mój, przez wstawiennictwo Najśw. Dziewicy, Aniołów i Świętych, oraz przez zasługi Twego odosobnienia, milczenia i modlitwy, zniwecz to zło, jakiego się dopuszczałem wobec siebie samego i wobec innych ludzi. Twoje odosobnienie będzie moim odosobnieniem, Twoja modlitwa będzie moją modlitwą, a również moim będzie i Twe milczenie.

Przedmiotem pierwszej konferencji, zwanej też odnową (riforma) było ożywianie łaski kapłaństwa przez pogłębianie myśli o otrzymanej godności kapłańskiej. Oto Ksiądz Wincenty oświadcza:

Niegodzien jestem wzniosłej godności kapłańskiej bardziej niż którykolwiek z szatanów czy potępieńców. A fakt, że jestem kapłanem, stanowi jeden z najjaśniejszych dowodów, że miłosierdzie Boże w istocie jest bezgraniczne; a miłosierdzie to, ku memu zawstydzeniu a ku wiekuistej chwale tegoż miłosierdzia, będzie jaśniało przez wieczność całą.

Dopuściłem się wszystkiego, co było możliwe, dla sprofanowania blasków Nieskończonego Miłosierdzia, lecz Miłosierdzie to triumfować będzie, wraz ze swymi wynalazkami pełnymi miłości, nad niepojętą moją przewrotnością. Mówię „triumfować będzie”: jestem tego pewny i wolałbym raczej umrzeć nieskończoną ilość razy, niż utracić tę ufność, a raczej tę pewność.

Boże mój, miłosierdzia! Jezu mój, miłosierdzia! Najświętsza Maryjo, miłosierdzia! (por. X 659-660).

Musimy się na chwilkę zatrzymać przy zakończeniu całego tego dnia rekolekcji; będzie nam łatwiej przewidzieć, dokąd dojdziemy.

Przemiana w Chrystusa Pana wydaje się jakby rachunkiem bankowym Księdza Wincentego. Jego braki — choć nazywa je potwornymi i choć poruszają nas do głębi — nie są w stanie zachwiać jego ufności. On wie, że w banku ma na koncie tak ogromne wartości, iż wyczerpane nie mogą być nigdy, a spłacać nimi może każdy niedobór, mając jeszcze nieskończone nadwyżki. Jego jest życie Jezusa Chrystusa, jego jest świętość Jezusa Chrystusa, jego jest Krew Jezusa Chrystusa.

Wszystkie zatem nadprzyrodzone wartości i cały świat ducha stały się dla niego tak swojskie i bliskie, tak znane i kochane, że może o nich mówić z wielkim oddaniem, szczerością i prawdą; z taką szczerością i prawdą, że my nie moglibyśmy mieć większej, gdybyśmy wyrażali najgłębsze nasze uczucia, nasze stosunki rodzinne czy nasze osobiste przeżycia.

Przede wszystkim słyszeliście owe surowe samooskarżenia wypowiadane z taką pasją, że toczą się niby łoskot; i z takim smutkiem, że przylepia się coś z tego i do twej duszy, i sam nie możesz tego nie podzielać:

Wśród wszystkich zapuszczonych ludzi ja jestem najbardziej rozwiązły. — Nigdy nie wykorzystywałem tych środków uświęcenia, i z mojej to winy inni z nich nie korzystali. — Jestem bardziej niegodny kapłaństwa niż jakikolwiek szatan. — Któż to wie, ilu ludziom zagrodziłem powrotną drogę do Boga? — Nie starałem się nigdy o zbawienie dusz odkupionych Najdroższą Krwią Jezusa Chrystusa!

Na tych stronicach Ksiądz Wincenty nie mówi do nikogo, a słyszy go tylko Bóg. I przed nieskończoną Świętością rzuca w proch całą swoją duszę, jakby rozpływając się w uznaniu nicości i grzechu — w uznaniu, które napawa wzruszeniem.

Ale w parze ze świadomością tak pojętej nicości idzie, jak zawsze, pewność wszystkiego, nie mniej nieskończonego: pewność, że Jezus Chrystus cały jest jego i że świętością swoją niweczy najbardziej nawet niepojętą jego przewrotność.

A to jest świętość! Wznieść się tak na wyżyny ufności, jak zeszło się w głębię pokory. I taka jest też miara świętości: podsumowanie głębin schodzenia i wyżyn wznoszenia się. A zatem: „Sam z siebie nic nie potrafię, ale z Bogiem mogę wszystko” to pieczęć autentycznej świętości. Bo istotnie : pokora jest otwarciem się na działanie Boga, który się chce rozlewać w stworzeniu, więc chce je też uzdolnić do przyjmowania Jego wylewów w mierze nigdy nieoczekiwanej. Albowiem laska i zbawienie nie są czymś takim, co rodziłoby się w człowieku i dochodziło do Boga, ale jest to działanie wychodzące od Boga a wdzierające się do wnętrza istoty ludzkiej; w jej możliwościach leży objęcie Boga przychodzącego do człowieka i wznoszenie się wraz z Nim. To jest właśnie ten trzeci moment znaku krzyża świętego, jaki Ksiądz Wincenty podsuwa w słowach: „Z miłości ku Bogu chcę czynić wszystko!”

118. Rozmyślanie o sądzie i piekle

Punktem wyjściowym są tu dla Świętego słowa proroka: „I otwarto księgi” (Dn 7, 10). Słowu „księga” nadaje znaczenie punktów oskarżenia lub tytułu stronic zapisanego życia; dokonuje przeglądu swej odpowiedzialności wobec każdego z tych sakramentów, które sprawował lub przyjmował, i konkluduje:

Boże mój, nie pozywaj swego biednego sługi przed sąd. Jam godzien skazania na piekło, zasługuję na piekła bez liku. Ujawnij, Boże mój, grzechy me wobec wszystkich stworzeń, lecz unicestwij je potem w nieskończonym swym miłosierdziu (por. X 668).

Jezu mój, mój Sędzio, podejmujący śmierć, by mnie na śmierć nie. skazać, zniwecz życie me, a udziel mi życia Twojego! Pragnę żyć życiem Twoim, pragnę zakończyć życie swe i z życiem Twoim stawić się przed Boskim Twym trybunałem. Życie Jezusa, mojego Pana, niech będzie życiem moim!

Idą do piekła ci, co zostali stworzeni, by być synami Królestwa chwały. A jeżeli wpada tam kapłan, to wpada ktoś taki, którego podniesiono do rangi pomocnika Bożego dla zbawiania dusz; ten co miał obowiązek dalszego prowadzenia misji Jezusa Chrystusa, ten co został posłany, by zniweczony był grzech, a przywrócona została wieczna sprawiedliwość (por. X 668-670).

Boże mój, miłosierdzia! Jezu mój, miłosierdzia! -Najświętsza Maryjo, miłosierdzia!

Według naszego zdania powyższe medytacje stanowią coś rzadko spotykanego: „Czyniłem wszystko, co tylko możliwe, by godność kapłańską okryć sromotą... Mój Sędzio, podejmujący śmierć, by mnie na śmierć nie skazać... Boże mój, nie pozywaj przed sąd swego biednego sługi... Jeżeli do piekła wpadnie kapłan, to wpadnie ten, co podniesiony został do rangi pomocnika Bożego dla zbawiania dusz” — oto motywy ujawniające zazdrości godną subtelność miłości oraz zasługujące na rozważenie i na przyjęcie za własne.

119. Cześć dla Jezusa i Najświętszej Dziewicy

Przy samym podaniu tego tematu Duch Świętego wpada w uniesienie. Posłuchajcie tylko: „O Jezu najmilszy, najbardziej miłujący a mało kochany!” Po czym folgując sobie, rozpisuje się szerzej niż w jakiejkolwiek innej medytacji:

O Jezu mój, wyznaję, że nie kochałem Cię nigdy! Okaż całemu światu mą niepojętą niewdzięczność. Zniwecz we mnie i we wszystkich wszelką miłość przyziemną, a użyczaj mnie i wszystkim, teraz i zawsze całej Twej miłości tak, aby wszystkie stworzenia przeszłe, obecne, przyszłe i możliwe mogły wraz ze mną miłować Ciebie, Ojca i Ducha Świętego samąż miłością Boskiego Twojego Serca. Jezu mój, Miłości nieskończona, spraw, by wszechświat cały był samą Miłością. A ponieważ Ty, o Boże, jesteś Miłością i to Miłością nieskończoną, napełnij sobą wszystko, abyśmy ja i wszyscy żyli zatopieni w nieskończonej miłości i miłosierdziu. Boże mój, Boże mój, cała Miłość, we wszystkim Miłość!

Jezu mój, dowodem miłości, jakiej oczekujesz ode mnie, jest zbawienie dusz. Zniwecz zatem we mnie wszystko, co przeszkadza mi w pełnej i skutecznej pracy nad zbawieniem ludzi, a daj mi całe życie Twoje, wszystkie Twe przymioty, całą moc Twoją, całego siebie, abym wszystkie dusze na całym świecie mógł z najwyższą doskonałością przywieść do Twojego Serca.

Boże mój, Ty wiesz, żem nie czcił nigdy Najśw. Maryi, lecz przeciwnie, że zawszem ranił, niby mieczem, Jej matczyne Serce. Pragnę Ją jednak kochać miłością Ojca, Syna i Ducha Świętego, którzy miłują Ją, odpowiednio, jako Córkę, Matkę, Oblubienicę; i pragnę, by podobnie miłowaną i czczoną była zawsze przez wszystkie stworzenia. Boże mój, miłosierdzia! Jezu mój, miłosierdzia! Najświętsza Maryjo, miłosierdzia!

120. 20 listopada

Ostatni ten dzień rekolekcji Ksiądz Wincenty zaopatruje takim komentarzem :

O Boże mój! Nie korzystałem nigdy z rekolekcji, nigdy się nie stosowałem do otrzymywanych przestróg, nigdy nie wykonywałem postanowień. Na Twoją zatem chwałę, a na zawstydzenie moje ukaż mą winę całemu wszechświatu! (X 680).

Najczęściej występujące i najbardziej tkliwe na tych stronach wołanie, to: „Boże mój, miłosierdzia! Jezu mój, miłosierdzia! Najświętsza Maryjo, miłosierdzia!” Powraca to cztery razy dziennie, przy zakończeniu każdej medytacji na temat odnowy. Przy każdym temacie jedna i ta sama jest reakcja Księdza Wincentego: „miłosierdzia!”, a sąd o tym, co w ciągu życia czynił jako człowiek i jako kapłan, zawsze jest ten sam: „Boże mój, zniwecz całe me życie!”

Wszystko, czego sam dokonał, nadaje się jedynie do wyrzucenia, bo wszystko jest wypaczone. Toteż wszystkich mających go za świętego chce wyprowadzić z błędu, prosząc, by jego niegodziwość stała się jawna przed całym światem. Według tego, co sam mówi, nie kochał on nigdy Chrystusa Pana, nie kochał nigdy Najśw. Dziewicy.

Natomiast według naszego zdania mamy tu do czynienia z Księdzem Wincentym już zdecydowanie „pełnoletnim”. Miłość Boża przepoiła w nim wszystko, weszła we wszystkie zakątki jego myślenia i przejawia się w każdym jego słowie. Jego mowa stała się jeszcze bardziej łagodna, jakby pieszczotliwa; duch mocniej zakorzenił się w Bogu. Wydarzenia i okoliczności zewnętrzne coraz mniej go zajmują — chce zawsze i we wszystkim tego, co podoba się Bogu. Maleją też jego troski natury doktrynalnej: leży mu na sercu nie spekulatywne poznanie prawdy, lecz zniszczenie wszystkiego co skażone oraz przemiana własna i innych ludzi w Chrystusa Pana.

121. REKOLEKCJE Z ROKU 1842

Z polecenia Innocentego XII mieli proboszczowie i spowiednicy Rzymu co trzy lata odprawiać rekolekcje w Domu Misyjnym na Montecitorio. Ksiądz Wincenty był tam rok temu, ale 13 listopada 1842 roku zjawia się znów na to uświęcające spotkanie.

Upłynął zaledwie jeden rok, ale niemały był to odcinek przebytej przez niego drogi. Wydaje się, że pierwszy dzień, a nawet już pierwszy wieczór, był przez niego bardzo oczekiwany. Tematem nauki wstępnej było zastanawianie się nad chwałą, jakiej doznaje Bóg z powodu owoców odnoszonych z rekolekcji przez księży; a Ksiądz Wincenty, jednym rzutem, być może na kolanach, zapisuje szesnaście stron w druku (X 682-698) — wskazujących na duchowość nastrojoną na najwyższy ton.

122. Bez żadnej odpowiedzi na laskę?

Boże mój, kiedyż nadejdzie chwila, gdy zacznę wreszcie odpowiadać na Twoje łaski i na niewypowiedziane zmiłowania? Ty sam wiesz, że byłem i jestem prawdziwym niewdzięcznikiem wobec naj- litościwszego miłosierdzia Twego. Sam tylko wiesz, że życie moje od przeszło czterdziestu lat jest prawdziwą i jedyną w swoim rodzaju historią niewdzięczności, braku odpowiedzi na łaski i złości stworzenia wobec swego Stwórcy.

Boże mój, jedynie Ty możesz temu zapobiec. Oto pozwoliłeś mi zacząć te święte ćwiczenia, dając dowód, że chcesz jeszcze być wobec mnie miłosierny. Jezu mój, ta słodycz i miłość nieskończona, z jaką przyjąłeś Judasza przystępującego, by wydać Cię swoim pocałunkiem, stanowi dowód na to, że chciałeś mu przebaczyć; ale on nie umiał skorzystać z Twego miłosierdzia.

Również ja tyle już razy i przez tyle lat byłem w każdej chwili traktowany przez Ciebie tak bardzo łagodnie, a nigdym z tego nie korzystał! Boże mój, Boże mój, Miłosierdzie moje, co stanie się ze mną? Ty sam tylko wiesz, że nie znajdowałeś we mnie nigdy najmniejszego stopnia odpowiadania na Twe łaski. Boże mój, przez litość Twoją i przez wzgląd na Twoją cześć zniwecz mnie całkowicie, doprowadź mnie do stanu, jak gdybym nigdy nie istniał! (por. X 683-684).

123. Dla swojej chwały weź odwet na mnie!

Boże mój, potrzebuję wszystkiego, ale nie proszę o nic, bo każda ma prośba byłaby zniewagą względem Ciebie. O jedno tylko błagam: byś wziął na mnie odwet za swoją cześć, nawet za cenę upokorzeń wieczystych i nieskończonych — bylebym jednak nie utracił Twej łaski.

Boże mój, Miłosierdzie moje, pragnę zanosić do Ciebie teraz i zawsze wszelkie modlitwy, jakie Ci są miłe; lecz z własnej mej inicjatywy nie pragnę wznosić innej modlitwy niż ta, którą zanoszę właśnie teraz, to jest, by cześć Twoja doznała zadośćuczynienia największym nawet kosztem z mej strony.

Boże mój, Miłosierdzie moje, jestem przekonany, że wszyscy Aniołowie, wszyscy Święci, Najśw. Maryja Panna, dusze czyśćcowe i cały Kościół Jezusa Chrystusa zanoszą za mnie nieustanne modły, ponieważ wiedzą, że potrzeba mi miłosierdzia wszystkich, jako że jestem przyczyną wszelkiego zła i zawadą wszelkiego dobra. A jednak pragnę, by ich modlitwa w intencji mojej nie była inna niż ta, jaką ja zaniosłem (por. X 684-689).

124. Ostatnie rekolekcje

Cóż zatem w tych rekolekcjach — które wszak mogą być ostatnimi w mym życiu — chcesz, Boże mój, ze mną uczynić?

Wiem, o Boże mój, że obraziłbym miłosierdzie Twoje, gdybym tylko pomyślał, że nie chcesz udzielić mi całej świętości serafinów, proroków, apostołów i wszystkich świętych przeszłych, obecnych, przyszłych i możliwych. Tak, Boże mój, chcesz mnie przyoblec całą świętością wszystkich swych wybrańców, owszem, nawet nieskończenie większą; tak, Boże mój, przez zasługi Jezusa Chrystusa; tak, Boże mój, bo jesteś Miłosierdziem bez granic (por. X 691-693).

125. Ty żywisz mnie, o Boże!

Żywisz mnie wiecznym swym spoglądaniem na mnie, które zmusza mnie do wpatrywania się w Ciebie oraz w duszę moją — żywy Twój obraz i żywe podobieństwo Twoje.

Miłość Twa i miłość Twojego Syna, która jest Duchem Świętym, niweczy we mnie całą mą przyziemną miłość. Miłość Twa, Ojcze i Synu, jest moja; Duchem Świętym zasilasz me życie.

Żywisz mnie, o Boże, swoją potęgą. W nicość obracasz całą moją słabość, a w sobie czynisz mnie pełnym mocy. Żywisz mnie swą mądrością. Usuwasz mą niewiedzę, a w sobie napełniasz mnie mądrością.

Żywisz mnie swą niezmierzonością i wszystkimi nieskończonymi Twymi przymiotami; i choć zasłużyłem na to — bez porównania bardziej od wszystkich szatanów, mówię: „bardziej od wszystkich szatanów” — by Cię utracić, a utracić na wieki, Ty jednak, tylko przez cud miłosierdzia, stajesz się cały moim, niweczysz wszystkie me grzechy, stajesz się mym pokarmem, by przemienić mnie tak w siebie samego, abym się stał zupełnie do Ciebie podobnym. Ja — cały unicestwiony, a Ty cały we mnie! O cudzie, o miłosierdzie bez granic! Radujmy się wszyscy w Panu obchodząc nieustanne święto miłosierdzia Boga i Niepokalanej Maryi! (por. X 695-698).

Dokładnie, jak po dniach laski z roku 1839, Ksiądz Wincenty i to wprowadzenie do rekolekcji z roku 1842 zamyka aktem uległości wobec Kościoła, „pod którego osąd — mówi on — teraz i zawsze, zupełnie i na stałe się poddaję”.

Jest oczywiste, że Ksiądz Wincenty przeżył wtedy nowe nadprzyrodzone doświadczenie, i lęka się czy nie powiedział za wiele, albo że nie oddał dokładnie tego, co słyszał.

Jest to drugi dzień świątecznych dzwonów. Myśl, że mogłyby to być ostatnie rekolekcje w życiu wprawia go w uniesienie. Nadzieja, że Pan Jezus w każdej chwili może zapukać do jego drzwi, napełnia go radością i entuzjazmem.

Nie ma już nic ziemskiego w duszy Księdza Wincentego, nie ma niepewności ; nie ma jednego drgnięcia, którym nie byłaby nowa fala światła.

126. Światła rekolekcji 1842

W czasie następujących teraz dni duch Świętego wystawia się na działanie słońca — Słońca Bożego — i upaja się jego światłem i ciepłem. Wśród zapisków Dziennika znajdujemy — rzecz jasna — wiele znanych nam już motywów i spotykamy liczne nowe ich odcienie ujawniając zawsze żywą jego obecność w każdym słowie, w każdej modlitwie, w każdym pragnieniu i w każdej kontemplacyjnej zadumie.

Myśląc o śmiertelnym grzechu kapłana wspomina bezgraniczną miłość Chrystusa i kończy: „Zniwecz mnie całego, o mój Boże, ale dostrzegaj zawsze we mnie Jezusa Chrystusa”.

Rozmyślając nad duchem, jaki ożywiać powinien naprawdę ewangelicznego kapłana, oskarża się, że brak mu zupełnie takiego ducha, i prosi Boga, by dla swej czci wziął na nim słuszny odwet, jednakże — dodaje zaraz — „bez utraty Twej łaski i Twojej miłości”.

Przy medytacji o śmierci kapłana oświadcza, że duchy ciemności miałyby słuszny powód, by porwać go z sobą — a byłoby to wyrazem całkiem oczywistej sprawiedliwości; ale zostaje przecież ten skarbiec nieskończonych zasług Jezusa Chrystusa oraz to błogosławione wstawiennictwo Maryi, wszystkich aniołów i świętych. To zaś daje mu pewność, że Bóg pozbawi szatanów wszelkiej nad nim władzy, a ich kuszenie może tylko posłużyć do spotęgowania jego miłości ku Bogu.

Rozmyślając nad piekłem, otwiera się w duchu w takiej oto modlitwie płynącej z dobrego jego serca:

Panie, zawrzyj podwoje piekieł, a wszystkim ludziom racz otworzyć Raj, choćby nawet kosztem mojego unicestwienia czy wieczystych udręczeń, jeśli to ma wyjść na Twoją chwałę, wszakże bez utraty Twej łaski i Twojej miłości (por. X 719).

Na wspomnienie Eucharystii stwierdza, że zasługiwał zawsze na odsunięcie od niej; „ufam jednak — kontynuuje Święty — że dozwolisz mi być zawsze tu przy Tobie, o Dobro me nieskończone!” (X 722).

Co do nieba, to nie ma potrzeby nawet podkreślać, że czuje się go bezgranicznie niegodnym, ale jest przecież Świętych Obcowanie, a więc może nawet ofiarować Najdroższą Krew Jezusa Chrystusa na podziękowanie jakoby otrzymał już łaskę „wejścia do Raju bez przechodzenia przez czyściec” (por. X 726); i mówi dalej:

O mój Boże, Raju mój! Racz to użyczone mi pragnienie działania dla Twojej chwały i dla zbawienia wszystkich dusz, nawet bez rajskiej nagrody, tak we mnie podsycać, jak to Ty sam potrafisz... Miłosierdzie Twoje zapewnia mnie, że przyjmujesz to moje żywe i szczere pragnienie, by dla Ciebie pracować i cierpieć, oraz miłować Cię przez całą wieczność, jak gdybym znajdował się wciąż na ziemi po to, by w ciągu dalszym rozszerzać Twą chwałę (por. X 726-727).

Boże mój, racz działać we mnie tak, jak to tylko sam potrafisz. Poszerzaj me pragnienia, użycz mi łaski, abym mógł działać zgodnie z Twoją wolą. Boże mój, zniwecz we mnie wszystko, a sam wszystko czyń we mnie. Boże mój, Tyś mi mym wszystkim teraz i zawsze bez granic, po nieskończone razy, w największym cierpieniu, w bezgranicznym kochaniu, w łasce Twej, bez pociechy; moją jedyną radością niech będzie, abyś Ty był wielbiony bez granic, a ja bez granic wzgardzony. To niech będzie mym wiekuistym Rajem przez zasługi Jezusa Chrystusa, Najśw. Maryi i wszystkich stworzeń (por. X 727-728).

127. Zakończenie rekolekcji

Błagalne wołania Świętego stawały się w dniu 18 listopada niemal rozpaczliwe :

Boże mój, Miłosierdzie moje! Jedynie Ty wiesz, że moja niepojęta i niepomna Ciebie niewdzięczność jest przeciwieństwem nieskończonej miłości Twojej. Oto ja przed Tobą — potwór strasznej niewdzięczności bez granic. Ty zniwecz mnie i unicestwij!... O, ileż to grzechów z mojej winy nie udaremniono, lecz przeciwnie, ileż się ich namnożyło! Ileż cnót zaniedbano, a za to ile pojawiło się nowych wad! Jakże z mej winy krzewiło się królestwo czarta i jak wielkie powstały przeszkody w rozwoju Królestwa Chrystusa!... Tobie samemu znane jest wszelkie zło, zło bardzo wielkie, nieprzeliczone rodzaje zła, za które ja ponoszę winę bez miary... Zniwecz wszelkie me dzieła... Działaj tak we mnie, jak gdyby mnie nigdy na świecie nie było, a jakbyś na nim był tylko Ty sam jeden... Odnów cud swego miłosierdzia... Ty działaj we mnie..., a tak nie będę już ja, który żyje, ale żyć będzie we mnie Ojciec, Syn i Duch Święty — cały Bóg mój! (por. X 731).

Pod wieczór jednak tego dnia ufność Świętego spotęgowała się tak bardzo, że pisze:

Przekazywanie mi wszelkich darów, łask i zmiłowań dokonywać się będzie w większej pełni, niż pełnia, jaką otrzymywałyby wszystkie stworzenia, gdyby wszystkie były odpowiedziały na łaski Twoje (por. X 733).

Nie wiemy, czy należałoby przeprosić czytelnika, że skazaliśmy go na powracające tylokrotnie pokrewne wyrazy. Jakkolwiek by było, Święty mówiąc po setki razy: „Boże mój, kocham Cię!” w istocie się nie powtarza, lecz wyraża setki aktów miłości, a wszystkie one są nowe; i właśnie poprzez nie, przez każdy z nich miłość jego się potęguje. Tak też gdy po setki razy woła: „O Panie, jam największy grzesznik!”, nie powtarza się, lecz spełnia tyle aktów pokory, która przez każdy z tych aktów się powiększa. Żywimy nadzieję, że kto czyta te słowa, daje się też ponieść tym tak żarliwym aktom miłości i pokory, i że ostatecznie coś z tego w nim zostanie.

A z drugiej strony, czyż te powracające zdania nie ukazują nam motywów, jakimi stale kierował się Ksiądz Wincenty?

Stare to są i nowe motywy. Kiedy jednak każda pobudka jest wyrazem miłości, należałoby mówić o miłości starej i nowej. Ale miłość nie starzeje się nigdy! Jeżeli jest miłością, jest zawsze nowa i lśniąca jak moneta wychodząca z mennicy; podobnie jak zawsze nowa będzie ta jego niewymowna kantata: „Największe cierpienie, bezgraniczna miłość w Twej łasce, bez doznawania pociech, ciesząc się jedynie z tego, że otoczony jesteś nieskończoną chwałą”.

128. SZKOŁA DOSKONAŁEJ SKRUCHY

Rekolekcje z roku 1841, a jeszcze bardziej z 1842, odznaczają się bardzo wyraźnie serdeczną, szczerą i doskonałą skruchą za grzechy.

129. Skrucha, która wzrusza

Ma się wrażenie, że jeżeli kiedyś syn prosił ojca o przebaczenie, to głos jego nie brzmiał tonem większego smutku i większego przejęcia, niż mowa Księdza Wincentego spisana na tych stronicach. Więcej jeszcze: wydaje się, że jeżeli w sercu ludzkim może zrodzić się uczucie zdolne do przekreślenia grzechu, przez szczery i głęboki żal, to zdolność ta w Dzienniku u Księdza Wincentego osiągnęła swój szczyt najwyższy. Dlatego uważamy, że omawiane tu rekolekcje są bardzo pożyteczną i owocną szkołą budzenia żalu i skruchy za grzechy; i wydaje się nam, że trudno być obojętnym przy ich śledzeniu, bo w tych wezwaniach pełnych zbożnego smutku zdaje się rozbrzmiewać coś takiego, co skłania czytających do uklęknięcia przy Świętym, by jak on, wyzwolić się spod ciężaru winy.

Cztery razy dziennie, przy każdej z dwóch medytacji i przy dwóch konferencjach na temat odnowy, Ksiądz Wincenty błaga o litość, jako że jest „człowiekiem grzechu”, przyczyną wszelkiego zła wszechczasów, przeszkodą wszelkiego dobra i każdej z łask, człowiekiem bezbożnym, przewyższającym swym brakiem czci religijnej wszystkich razem wziętych tak ludzi jak szatanów; niemniej, nawet w wypadku gdyby jedno piekło było zbyt małą karą za wszystkie jego grzechy, mimo to jest pewny — i tej pewności strzeże tak zazdrośnie — że wolałby raczej umrzeć niż ją utracić; jest pewny, iż Bóg uczyni z niego cud miłosierdzia, jak pewny jest również, że Bóg zleje na niego morze łask i darów, obfitszych nawet aniżeli te, jakie zlał na wszystkich świętych Kościoła.

Kiedy Ksiądz Wincenty wyruszał w drogę ku świętości, miał już z sobą ową pokorę i ufność, ale i wiele innych cnót; teraz zostały jakby same. W intymnych swych rozmowach prowadzonych z Bogiem wyraża tylko uczucia podkreślające jego nicość, która staje wobec górującej nad wszystkim niezmiernej wielkości Boga, a także pełne żarliwości pragnienie, by — jak sam Jezus Chrystus — stać się w Nim nowym stworzeniem.

130. Szczerość zanoszonych błagań

Tym, co we wspomnianej skrusze Świętego najbardziej uderza, jest o- gromna szczerość, z jaką prosi o przebaczenie. Czytający nie ma tu żadnej wątpliwości: głos Księdza Wincentego to właśnie głos kogoś takiego, kto zapada się na dno otchłani, i robi wszystko, co może, by ktoś inny usłyszał jego rozpaczliwe wołanie. I nie ma w tym nic takiego, co trąciłoby sztucznością czy pozą. Płacz jego jest płaczem, a owe stronice przekazały szczerość jego płaczu i serdeczność jego błagania.

131. NAJWYŻSZY DOWÓD MIŁOŚCI

Ksiądz Wincenty szuka przekonywającego dowodu na autentyczność swej miłości i stwierdza, że takim dowodem może być radowanie się z doznawanych oszczerstw, wzgardy i udręczeń; to dowód Piotra i Jana — szczęśliwych z otrzymanej od sanhedrynu chłosty. W naszym pojęciu wielka jest już miłość, która własne swe interesy zespala tak bardzo z interesami osoby kochanej, że żyje dla niej, jak gdyby się wyzbyła indywidualności swego bytowania i działania; Ksiądz Wincenty chce się radować w cierpieniu, a na męczeństwo iść ze śpiewem na ustach.

Na tak wysokich szczytach ukazywał się już bardzo często, lecz teraz ma tam swe mieszkanie; a że jest mu tam dobrze, jak we własnym domu, wskazuje owa wielka słodycz, jaką nacechowany jest jego dialog z Chrystusem: „Jezu mój, Miłosierdzie me nieskończone, czy wiesz, kiedy będę pewny prawdziwego zjednoczenia z Tobą?” (por. X 220). Owo Ty, którego się należy domniemywać w „czy wiesz?” — uszło tu jego uwagi. W Dzienniku pisze zawsze Voi; ale to „czy wiesz” wyraża tu wyjątkową tkliwość.

I tak, postawiwszy pytanie, buduje sobie sam odpowiedź:

Oto wtedy, gdy dasz mi łaskę stałego lubowania się w pogardzie, w potwarzach i uciskach, w boleściach i w największej męce, a łaskę goryczy i bólu — w doznawanych pociechach czy otrzymywanych złudnych dobrach ziemi! Jezu mój, niech największą radością mą będzie najdoskonalszy udział w całym Twym bolesnym życiu. Jezu, sam z siebie nic nie potrafię; Ty spraw we mnie wszystko przez miłość Najśw. Maryi i przez nieskończone miłosierdzie Twoje (por. X 220).

Boże mój, spraw, by moje pragnienie wzgardy, cierpienia i pohańbienia stało się tym pragnieniem, jakim Ty, Boże, pragniesz chwały swojej. A to moje pragnienie niech zmierza do mego pełnego unicestwienia; mnie, który wskutek niegodziwości tak bardzo dręczyłem mojego Jezusa w czasie Jego Męki i wielką mą Matkę Maryję (por. X 221).

Boże mój, Miłosierdzie moje! I cóż Ty widzisz we mnie, co mogłoby Cię interesować albo budzić miłość? Wiem to, niestety, o Boże mój, że jeżeli de facto nie popełniłem wszystkich grzechów, jakie zostały popełnione od początku świata aż dotąd, zawdzięczam to najczystszemu Twemu i nieskończonemu miłosierdziu; a to tym bardziej że wskutek swego niedbalstwa i niewdzięczności zasłużyłem po niezliczone razy na odmówienie mi Twej łaski. Dlatego uwielbiaj, Panie, siebie samego wiekuistą swą chwałą, mnie zaś napełnij sromotą. Niech będzie zniweczone całe życie moje, a życie Jezusa Chrystusa, Pana mojego, niech będzie moim życiem! (por. X 222-225).

Ten fragment podaje dwa klucze do zrozumienia duchowości Świętego: pierwszy dotyczy radości w cierpieniu, drugi — wiarogodności czy sprawdzalności oskarżeń, jakimi Święty się obciąża.

Ksiądz Wincenty stwierdził, że wtedy będzie pewny, iż doszedł do całkowitej jedności z Bogiem, gdy zdolny będzie lubować się we wzgardzie i bólu, a w cierpieniu — przy otrzymywanych pochwałach czy doznawanych pociechach. Wydaje się to czymś absurdalnym i przeciwnym ludzkiej naturze, która wszak spontanicznie lgnie do radości. A u Księdza Wincentego nie jest to ani absurdem, ani czymś w rodzaju wynaturzenia. Klucz do tej tajemnicy zawiera modlitwa: „Jezu mój, moją największą radością niech będzie jak najpełniejsze uczestnictwo w Twym bolesnym życiu!”

Znaczy to, że cała jego tęsknota za cierpieniem nie jest niczym innym niż pragnieniem uczestnictwa w cierpieniach Chrystusa Pana. Bóg tak dalece zaakceptował upokorzenie i cierpienie, że stał się człowiekiem i dozwolił, by Mu pluto w twarz, by Go ubiczowano i przybito do krzyża. Dla Boga nie było absurdem wybranie upokorzeń i cierpień dla odkupienia naszego. A zatem, gdy ktoś potrafi błogosławić i obejmować z miłością upokorzenia i cierpienia, będzie to moment, w którym stanie się on jednością z Jezusem Chrystusem.

Drugi klucz znajduje się w oświadczeniu Księdza Wincentego, który oskarżając się po niezliczone razy, że winien jest wszystkich grzechów wszechczasów, powie wreszcie z całą prostotą, że jeżeli nie popełnił wszystkich grzechów obciążających ziemię od początku świata, zawdzięcza to najczystszemu i nieskończonemu miłosierdziu Bożemu.

132. Jezu, jestem w rozpaczy i nie potrafię kochać Cię, jak powinienem!

Mistyczne zjednoczenie z Bogiem to szczyt miłości Bożej. Do osiągnięcia takiego stanu trzeba, aby duch wolny już od wszelkich przywiązań ziemskich, nie tylko nie sprzeciwiał się w niczym woli Boga, ale by z Nim stanowił jedno jedyne chcenie. Święta Teresa dodaje, że ponieważ chodzi tu o nadludzką czystość ducha, taki stan trwa bardzo krótko. Nie umiemy się do tego ustosunkować; w każdym razie nie wydaje się, by u Księdza Wincentego tego rodzaju stany były tak krótkotrwałe.

Znaki ich przeżywania są następujące: radość z cierpienia i wzgardy, ucieczka od sukcesów i przyjemności zmysłowych, nieustanne dążenie do przemiany w Boga wraz z płynącą stąd słodyczą, odczuwanie tak gwałtownej miłości Boga, że bez Niego życie wydaje się niemożliwe, przystanie na utratę życia i wszystkich dóbr własnych z miłości do Boga, stawianie chwały Bożej za przedmiot wszelkich myśli i poczynań, przypisywanie Bogu pochodzenia wszelkiego dobra, lubowanie się w Bożej wielkości.

A teraz słuchajcie:

Jezu mój, pragnę, bym przez wieczność całą minioną i przyszłą kochał Cię pełną ową miłością, jaka wobec Ciebie była, jest i będzie, jaka mogła i powinna być; i całą Twą nieskończoną miłością.

Jezu mój, sprawiłeś cuda, aby miłością swą mnie przyciągnąć, mnie bardziej niegodnego niż wszystkie demony i wszyscy potępieńcy. Dokonaj więcej tych cudów, bym się mógł stać całą miłością Twoją.

Ale i to nie wystarczy, bo winienem Cię miłować tyloma aktami nieskończonych miłości, ile jest grzechów, jakich się dopuściłem. O nieskończona Miłości, i miłości bez granic, miłości nieskończona! Wszystko w Bogu. Jezu, Maryjo, wspomóżcie mnie! Jestem w rozpaczy, że nie potrafię kochać Cię tak, jak powinienem (por. X 225-226).

133. Nie może żyć, o Jezu mój, kto Ciebie nie kocha!

„Cała miłość wieczności, i — gdyby to było możliwe — nieskończonych wieczności, niech będzie moją miłością w każdej chwili przez całą wieczność... Niechaj przez wszystkie wieczności zagubi się wszystko w miłowaniu i niech nie istnieje nic innego jak tylko płomienie miłości... Męka mojego Jezusa i boleści Maryi niech będą mi księgą całej wieczności — wszystko ogniem i płomieniem... Jezu mój, moja w Tobie nadzieja jest moją wszechmocą... Czuję, że chcesz mi okazać więcej miłosierdzia, niż kiedykolwiek okazywałeś” (X 226-227).

Języka wyrażającego takie horyzonty, języka, w którym każde wyrażenie otwiera ci morza bezkresne, nie nauczysz się w szkole; taka mowa rodzi się z niebiańskich i wracających przez długi czas przeżyć. A to, co następuje, wyraża większą jeszcze śmiałość:

Boże mój, daj poznać całemu wszechświatu, że do cudów niewypowiedzianego miłosierdzia Twego zaliczyć trzeba stworzenie mnie z niczego, wszystkie momenty mego istnienia, wszystkie nieprzeliczone łaski, jakich mi użyczyłeś, wszystkie sakramenty święte, którymiś mnie ubogacił, słowo Boże, jakim mnie żywiłeś, wszystkie przykłady świętych, które mi ukazywałeś, wszystkie oświecenia, natchnienia i łaski, jakie na mnie zlewałeś, ...ale cudem nad cudami jest to że przekształcasz mnie wciąż coraz pełniej w całego samego siebie (por. X 229-230).

O, gdyby mi było dane nieskończenie miłować, pracować w nieskończoność dla chwały Bożej, gdybym mógł nieskończenie cierpieć dla Jezusa Chrystusa, dla Ojca, dla Ducha Świętego, o, gdybym mógł!... O, gdyby mi było dane miłować w nieskończoność i w nieskończoność pozostawać we wzgardzie dla Ciebie, Panie Jezu, co poniosłeś śmierć za mnie! (por. X 231-234).

O nieskończone Miłosierdzie moje! Daruj, że ośmielę się powiedzieć, iż oszalałeś z miłości i miłosierdzia względem mnie, gdyż od całej wieczności myślisz o mnie i zlewasz na mnie potopy łask, podsycasz życie moje samą Istotą swoją, niweczysz przewrotne moje życie, a całego mnie w siebie przekształcasz. I wszystkie te pomysły wynalazki miłości i miłosierdzia Twego stosujesz do mnie zawsze dniem i nocą, wtedy gdy czuwam czy też śpię, wtedy gdy myślę czy nie myślę o Tobie. Bo Ty nawet i wtedy, gdy o Tobie nie myślę, ofiarujesz się za mnie na Twych ołtarzach całego świata... Cóż uczynię, o Boże mój, ja nic nie mogę, lecz ofiaruję Ci całe najświętsze życie Jezusa Chrystusa. Przyjdźcie, aniołowie, święci i wszelkie stworzenia całego wszechświata, przyjdźcie oddawać najgłębszą cześć nieskończonej Miłości, co oszalała z miłości! Przyjdźcie, błogosławcie Ją i składajcie Jej dzięki przez całą wieczność i dłużej jeszcze! Miłosierdzie Pańskie na wieki wyśpiewywać będę (por. X 235-237).

Dusza Księdza Wincentego to niby kwiat, który pod pieszczotliwym działaniem słonecznego ciepła i światła wyzwala w sobie i woń, i piękno. Spotyka się w nim nieskończona miłość Boża z miłością stworzenia doprowadzoną do granic jego możliwości. Rezultatu nie da się ani przewidzieć, ani zmierzyć — to cudowny owoc miłosierdzia Bożego!

134. SZPITALNE DZIEŁO DLA ŻOŁNIERZY

Ksiądz Wincenty na prośbę Sekretarza Stanu, kard. Lambruschiniego, i Wikariusza Rzymu, kard. Patriziego, objął w maju 1843 roku opiekę duszpasterską nad szpitalem wojskowym w Rzymie. Aby zaś opieka nad cierpiącymi żołnierzami, zmierzająca do przywrócenia im zdrowia, w odpowiedni sposób odradzała również ich siły duchowe, założył stowarzyszenie, któremu nadał nazwę: Szpitalne Dzieło dla Wojskowych.

Dzieło składało się z członków wewnętrznych i zewnętrznych. Do wewnętrznych należeli księża i bracia wiodący wraz z nim wspólne życie najpierw przy kościele Świętego Ducha Neapolitańczyków, później przy kościele Najświętszego Zbawiciela na Fali; zewnętrznymi członkami byli inni księża i osoby świeckie żyjące wśród swych rodzin.

Reguły dla tego Dzieła, to ostatni kodeks Księdza Wincentego, jakim się zajmiemy; a uczynimy to chętnie, gdyż normy tego kodeksu wyrażają jeszcze lepiej, czego oczekiwał on od świeckich współpracowników Apostolstwa Katolickiego i jak wysoki poziom cnót u nich zakładał. Bo w rezultacie jest to dokument, który pomaga nam niemało w dawaniu odpowiedzi na pytanie, jaka była duchowość owego Założyciela, co rezygnując ze ślubów we własnej Kongregacji, wzywał świeckich do apostolstwa, angażując ich do świętości, którą nazwać możecie heroiczną.

Zaproszenie do objęcia opieki nad chorymi w szpitalu wojskowym określił Ksiądz Wincenty jako wezwanie Boże, a uchylenie się od odpowiedzi na nie byłoby „napiętnowania godną niewdzięcznością” (III 320). kiedy zaczął wyliczać cnoty, jakie uważał za potrzebne dla ofiarujących się ze współpracą, napisał, że powinni oni być „w pełni i stale ożywieni najgłębszą pokorą, szczerą wdzięcznością, prawdziwą gorliwością dla większej chwały Bożej i zbawienia ludzi, oraz wyróżniającym się duchem miłości”.

Ale popatrzcie na miarę pokory, jakiej oczekiwał: „Im większe i częstsze będą upokorzenia i im bardziej pogardy godne i nikczemne osoby, od których pochodzić będą, tym są cenniejsze, tym godniejsze miłości i pożądania” (III 322). I chce, by ich poczucie wdzięczności było podsycane tym faktem, że mają wezwanie od Boga, a „żadne wezwanie nie może być bardziej wzniosłe niż wezwanie do współpracy z Bogiem dla zbawienia ludzi” (III 323).

„Zbożne Dzieło Wojskowego Szpitala powierzone nam przez Pana —- mówi dosłownie Ksiądz Wincenty — to przedłużanie zbawczej misji, jaką Ojciec niebieski powierzył Chrystusowi Panu; a Chrystus nie szukał niczego innego niż chwały Bożej i zbawienia ludzi” (III 324).

135. Agregowani do Dzieła Szpitalnego

Przy włączaniu do Dzieła księży i osób świeckich nie należy, według Świętego, dać się zauroczyć liczbą; lepiej niech będzie ich mało, ale pełnych ducha. Albowiem jeden tylko członek, ale pełen ducha Chrystusowego, dokona wielu rzeczy; natomiast członek bez tego ducha, choćby był nawet między wieloma dobrymi, przyniesie niemałą szkodę. I nie wystarczy, że jest się człowiekiem dobrych obyczajów czy odznaczającym się pobożnością. Kto chce przystąpić do Dzieła, winien wyróżniać się charakterem spokojnym i cichym, umieć słuchać raczej niż rozkazywać, być podatnym na to, co mu się poleca; obrażony nie powinien się gniewać, lecz ma umieć milczeć; nie kochać się we własnej wygodzie, lecz przeciwnie, lubować się w trudzie i znoszeniu niewygód; ma się wykazywać stałością przy podejmowaniu prac, choćby się to łączyło nawet z utrudzeniem (por. III 327).

Wzywa się wszystkich członków Dzieła do modłów zanoszonych do Boga bądź indywidualnie, bądź zbiorowo, by agregowano jedynie te osoby, które przyłączone mają być z woli Bożej, oraz by sam Bóg napełniał je swoimi darami. I aby poznać, których to Bóg chce dołączyć, ma się o każdym kandydacie zasięgać informacji; każdego też należy poddać jednomiesięcznej próbie, a przyjęty ma być pod warunkiem, że rada zatwierdzi go jednogłośnie.

Zasada, jaką wszyscy winni mieć przed oczyma, brzmi: „Zbożne Dzieło Szpitalne dla Wojskowych uległoby ruinie, gdyby zabrakło w nim więzi miłości”. A jak mają się członkowie Dzieła odnosić do chorych?

Przede wszystkim zbliżać się do nich powinni w duchu wiary, co znaczy, że „powinni ich kochać, szanować, czcić i współczuć im, jakby każdy z nich był Jezusem Chrystusem”. Autor dodaje:

Jeżeli taki duch naprawdę będzie w nas panował, będziemy nienasyceni w pragnieniu, by chorym świadczyć wszelkie możliwe dobro; gdybyśmy owego nienasycenia nie czuli, znaczyłoby to, że duch wiary albo jest bardzo słaby, albo go w ogóle nie ma (por. III 337).

A co do pokory, to:

W domu Pańskim powinniśmy mieć się za ostatnich; i choćby w tej szpitalnej służbie miłości przyszło położyć nam życie, to i tak mamy uważać, że zasługujemy, by nas z tej pracy usunięto. To nie przepis prawa strzeże dobre dzieła, ale życie pokorne, które nie tylko nadaje im wieczystą trwałość, ale jak ziarno gorczycy poszerza je bez miary, i sprawia, że przynoszą spodziewany owoc (por. III 340-343).

Kto by ujawnił brak pokory i miłości, okazałby się wysłannikiem szatana a nie Boga... Temu co nas obraża powinniśmy raczej dziękować, że nie obchodzi się z nami tak, jak zasługujemy na to...

Miejmy za podstawową zasadę, że dzieła miłosierdzia pełnione z miłością i pokorą stanowią pewną drogę do nawrócenia najoporniejszych nawet grzeszników (por. III 334-346).

Zbliżając się do chorego, z nieufnością do siebie, a pełni ufności w Bogu, możemy być pewni, że przepojeni miłością Boga i żywym pragnieniem Jego chwały, będziemy Go mieć przy sobie: On będzie przez nas przemawiał, On dokonywać będzie cudów łaski, a my staniemy się świadkami niewymownych Jego zmiłowań (por. III 347).

136. Uświęcony laikat

Trzeba przyznać, że włączenie do Szpitalnego Dzieła również świeckich osób dokonywane było z taką powagą i z taką surowością sprawdzianów, że dziś nie czyni się może tego nawet przy dopuszczaniu kandydatów do ślubów zakonnych czy do kapłaństwa. Wystarczy tu przypomnieć wstawkę o jednogłośnym wyrażeniu zgody rady, co — przynajmniej dla kreślącego te słowa — brzmi jako nowość.

Duch wiary, pokory, miłości i posłuszeństwa wymagany od kandydatów do tego Dzieła, to wyraźny duch heroizmu. Biorąc zaś pod uwagę, że członkami Dzieła są też osoby świeckie, jest oczywiste, iż Ksiądz Wincenty wymaga i od nich heroicznej pokory, heroicznej miłości, heroicznej wiary. I w związku z tym powstaje inny problem: jak pogodzić powszechność wezwania do Apostolstwa Katolickiego z tak wysokimi wymogami stawianymi członkom? Bo oto kiedy Ksiądz Wincenty zaprasza wszystkich do swego Zjednoczenia, to od chcących z nim współpracować domaga się zaraz takich i tak wielu cnót, że prawie wszystkich zdaje się zostawiać przy samym progu.

Jednakże sprzeczność jest tylko pozorna. Święty chce, aby wszyscy chrześcijanie byli apostołami; pamiętając jednak, że prawdziwe apostolstwo rodzi się ze świętości, mówi wciąż o ożywianiu wiary i rozpalaniu miłości. Bo właśnie to było jego celem: przez Apostolstwo Katolickie wprowadzić do Kościoła potężną moc uświęcenia. Przez założenie Kongregacji bez ślubów nie zamierzał obniżać lotu życia zakonnego, ale wznieść się jeszcze wyżej przez praktykę miłości wciąż żywej i wiecznie się odmładzającej. Przez wprowadzenie Apostolstwa Katolickiego nie chciał ściągać osób zakonnych do poziomu przeciętnych wiernych, ale zdobył się na odwagę dążenia do tego, by wszystkich wiernych sprowadzać na poziom na wskroś apostolskiego i świętego życia.

137. ŚWIĘTY PIOTR Z ALKANTARY

W latach 1841 i 1842 w duszy Świętego — wraz z jego habitualną pokorą i z pragnieniem ujawniania niegodziwości jego życia przed całym światem — utrwalało się też coraz bardziej pragnienie, by żyć w bardziej jeszcze ostrej dyscyplinie życia.

W tym właśnie okresie życia Wincentego pewnego znaczenia nabiera postać św. Piotra z Alkantary, świętego tak bardzo podziwianego przez św. Teresę z powodu jego umartwienia i pokuty! Nie w tym sensie, jakoby umartwienie i pokuta dla Księdza Wincentego były czymś nowym, ale że osoba surowego reformatora franciszkanów staje się dla niego przedmiotem szczególnej uwagi: częściowo wskutek naturalnej jego skłonności do umartwienia, a częściowo z powodu osobliwego nabożeństwa do św. Teresy. W Dzienniku imię Piotra zjawia się po raz pierwszy na przełomie 1841 i 1842 roku, konkretnie w formule modlitwy, w której Ksiądz Wincenty prosi, by mógł ustawicznie żyć w jak największej doskonałości, pod najsurowszą i najtwardszą dyscypliną człowieka pobożnego, który by go przywodził do porządku przez swoje karcenie; gdyż nawet dobre jego czynności są niedoskonałe (por. X 312).

Ksiądz Wincenty nie zamierzał przez to zmieniać swego kierownika duchowego, którym był wtedy kapucyn o. Serafin a Monte S. Giovanni; szło mu jedynie o to, by duch jego wciąż niezadowolony z owego rozziewu, jaki widoczny był między pragnieniami bez granic a tym, czego naturalne i socjalne warunki nie pozwalały mu spełniać, znalazł środek zaradczy w poddaniu się komuś, kto w duchu św. Piotra z Alkantary biłby go, upokarzał i karcił, aby w ten sposób lepiej usposobić go do przyjmowania łask Bożych cechujących prawdziwego ewangelicznego pracownika.

I tu jego nastawienie na upokorzenie znajduje w myśli o chwale Bożej charakterystyczny upust:

Ufam, o Boże mój, że im większym jestem grzesznikiem i niewdzięcznikiem, tym łatwiej przyjmiesz mnie jako narzędzie Twej chwały; Ty bowiem wybierasz najsłabszych, by zawstydzić uważających się za mocnych. Boże mój, Wszystko, Wszystko! Ja niczym, niczym, poniżej istotnej nicości! (por. X 215-216).

138. 19 października 1842

W tym stanie rzeczy nadchodzi święto Piotra z Alkantary dnia 19 października 1842 roku. Dla uczczenia świętych Piotra i Teresy Ksiądz Wincenty udaje się z Mszą do kaplicy sióstr terezjanek w Regina Coeli. Podówczas był tam klasztor zakonnic, dziś jest więzienie śledcze — oto losy domów i łudzi!

Rzucił się na kolana przed ołtarzem i kiedy błagał Boga o łaskę pokory i ducha pokuty — którą św. Piotr tak bardzo się wyróżniał — spłynęła z warg jego taka oto modlitwa:

Panie, pamiętaj o sobie, a zapomnij o mnie. Wspomnij na aniołów i świętych, a zapomnij o mnie. Pamiętaj o wszystkich duszach czyśćcowych, a zapomnij o mnie. Wspomnij na wszystkich sprawiedliwych, a zapomnij o mnie. Pamiętaj o wszystkich grzesznikach, heretykach, schizmatykach, żydach, poganach i wszystkich ludziach bez wiary, gdziekolwiek by oni byli, a zapomnij o mnie. Pamiętaj o wszystkich mych nieprzyjaciołach i prześladowcach, a zapomnij o mnie! (por. X 218-219).

Tutaj Ksiądz Wincenty w przekonaniu, że zrozumiał powód, dla którego Piotr był tak miły Bogu — Zbawiciel zapewnił św. Teresę, że proszący w imię Piotra o łaskę będzie zawsze wysłuchany — a mianowicie, że to właśnie z powodu zapomnienia o sobie, by móc zaangażować się jak najbardziej w chwałę Bożą, dodaje:

Boże mój, niechaj ta modlitwa będzie moją modlitwą wieczności : Pamiętaj o sobie i wszystkich swych sprawach, a zapomnij o mnie.

Ale modlitwa modulowana, cała na tej jednej strunie: „Panie, zapomnij o mnie!” jest dla nas zaskoczeniem nawet wobec znanych nam już specyficznych uczuć Księdza Wincentego. To prawda, że przywykliśmy do o- świadczeń o jego niepojętej rzekomo niegodności i tyle razy słyszeliśmy, że według jego przekonania powinien pozostawać pod stopami demonów; ale prosić, by i Bóg o nim zapomniał — tego jeszcze nie było. To jest nowy krok ku szczytom pokory: nicość tak daleko posunięta, że mogłaby być zapomniana nawet przez Boga! To nowy szczyt niezwykłej miłości Boga: kochać Go jedynie, by Go kochać, boć godny jest nieskończonej miłości; bez jakiejkolwiek odpłaty; nawet bez wspomnienia!

139. W dwa lata później

Dnia 19 października 1844 roku Ksiądz Wincenty czytał w brewiarzu, że Bóg przyrzekł św. Teresie wysłuchać każdej modlitwy zanoszonej w imię św. Piotra z Alkantary.

Było to dla Księdza Wincentego odskocznią do nowego rzucenia się w ramiona nieskończonego Miłosierdzia. Oto jego wyjaśnienie:

Zapowiedziałeś to, o Boże mój, kiedy św. Piotr był jeszcze na ziemi. A cóż dopiero uczynisz, o mój dobry, dobry, dobry, bez granic dobry, litościwy Boże, pełen miłosierdzia i łaskawości, jeżeli o łaski prosić Cię będę w imię św. Józefa, mniemanego Ojca Jezusa Chrystusa, w imię Najśw. Maryi, Córki Twej, Matki i Oblubienicy, a nade wszystko, co zrobisz, jeżeli prosić Cię będę w imię Jezusa Chrystusa, Twojego Jednorodzonego Syna?

A zatem z tą pewnością, jaką daje wiara, poddaję się, o Boże mój, temu natchnieniu, jakie raczyłeś zesłać na mnie w ten dzień miłosierdzia, i w imię św. Piotra z Alkantary, św. Józefa, św. Wincentego, którego imię noszę, mojego Anioła Stróża, wszystkich aniołów i świętych, Najśw. Maryi, ich Królowej i Matki Miłosierdzia, a nade wszystko w imię Jezusa Chrystusa, błagam Cię, by umysł mój oddawał się zawsze gorąco poznawaniu Ciebie, a serce me było zawsze zajęte podsycaniem mocnej ufności, że Ty w każdej chwili i w całej pełni sprawujesz we mnie nowy cud miłosierdzia.

Boże mój, proszę Cię jeszcze o coś więcej. Błagam o łaskę, by umysł mój był wciąż żywo zajęty poznawaniem Ciebie i mojej duszy, a serce me, by trwało zawsze w odczuwaniu Twej miłości i jak najżywszej skruchy; albowiem podczas gdy Ty dokonujesz we mnie cudów tak niewymownego miłosierdzia, ja wskutek mej niewdzięczności coraz bardziej staję się potworem bezbożności, przyczyną wszelkiego zła i przeszkodą wszelkiego dobra. O Miłosierdzie odwieczne, niezmierne, nieskończone, niewypowiedziane! (por. X 237-242).

140. Ty jesteś Odwieczny, Nieskończony; a ja kim jestem?

W rozmyślaniu pisanym w roku 1844 na dzień św. Piotra z Alkantary powraca motyw: Bóg i moja dusza. Ksiądz Wincenty modli się o pogłębienie poznania Boga. Ale nie chodzi tu o poznanie teoretyczno-abstrakcyjne; Święty pragnie pogłębić poznanie stosunku zachodzącego między Bogiem a człowiekiem, Jego stworzeniem: Kim jesteś Ty wobec mnie i czym jestem ja wobec Ciebie? Pytanie zmierza do uwrażliwienia duszy choćby kosztem cierpienia, a znaczy ten etap drogi Świętego do Boga niby kamień milowy.

Temat ten podjął nieco później, a także w roku następnym. Rozpoczął modlitwą zaintonowaną według swego zwyczaju, jakby w środku raju:

Najukochańsza Matko, Maryjo Niepokalana, aniołowie i wszyscy święci rajscy, i wszystkie stworzenia wszechświata. Pragnąłbym widzieć was wszystkie mnożone w nieskończoność po to, byście się do Ojca, Syna i Ducha Świętego zwracały z adoracją, chwaleniem dziękczynieniem za wszystkie dary natury i łaski, jakie Przenajświętsza Trójca zlewała i chce na nas zlewać. A ponieważ i wtedy, gdy o tym nie myślę, a nawet gdym grzeszył, Trójca Przenajświętsza nie przestaje obdarzać mnie swoimi darami i zasilać mnie samą swą istotą niwecząc mą niegodność i przekształcając w siebie, przeto błagam, i to błaganie ponawiam, abyś Ty, Maryjo, Matko, miłowała Ją, adorowała i w moim imieniu składała Jej dzięki (por. X 243-244).

W ramach obejmujących wszystkie stworzenia wszechświata — niby przed niezmierzonym w liczbie sądem przysięgłych — Ksiądz Wincenty po wyliczeniu najbardziej wzruszających tytułów Bożego miłosierdzia, stawia takie pytanie: „O Miłosierdzie me nieskończone, kim jesteś Ty, a kim jestem ja?” I zdobywa się na taką odpowiedź:

Boże mój, ja nie przesadzam, gdy mówię — a Ty wiesz to dobrze — że to ja jestem wieczystym krzyżującym Cię katem, potworem niewdzięczności, przyczyną wszelkiego zła i przeszkodą wszelkiego dobra. O Miłosierdzie moje! Przez nieskończone zasługi Jezusa Chrystusa niech zniweczone będzie całe życie moje i wszystko co we mnie, a życie Jezusa Chrystusa niech będzie moim życiem!

O Boże mój, ofiaruję Ci najdroższą Krew Jezusa Chrystusa na podziękowanie, jak gdybyś mnie już wprowadził do raju bez konieczności przechodzenia przez czyściec, abym tym prędzej doszedł do miłowania Cię doskonałą miłością niebios.

Przyjdźcie, wszelkie narody, spieszcie z wyrazami podziwu i dziękczynienia, błogosławcie i adorujcie mojego i waszego Boga Ojca, Syna i Ducha Świętego, mojego i waszego Ojca, Ojca Miłosierdzia — wszystkiego co moje i wasze... O Boże mój, me Niebo, Tobie wyniesienie wieczyste, bezmierne, nieskończone, a mnie wieczyste, bezmierne i nieskończone upokorzenie, ale z miłością Twą i łaską! (por. X 245-251).

Tu również mamy wszystkie dobrze nam znane motywy, ale zryw duszy jest nowy i gwałtowny: „Boże mój, nie przesadzam — a Ty wiesz to dobrze — gdy mówię, że jestem zdrajcą i wieczystym, krzyżującym Cię katem” — zdanie paradoksalne, ale chwytające za serce.

I dalej: „Rajem mym niech będzie Twoje wyniesienie wieczyste, a moje — wieczyste upokorzenie”: zdanie występujące wśród bardziej znanych motywów Świętego, ale tu podkreślona została klauzula: „ale z miłością Twą i łaską”. Znaczy to, że miłość Boża dla duszy Świętego stała się tak niezbędna, że nawet wtedy gdy gotowa jest rzucić się w ogień dla chwały Bożej, jest tak bardzo śmiała i świadoma siebie, że zgłasza się z samozatwierdzeniem: „ale z miłością Twą i łaską”.

Finezje i tajemnice miłości Świętych...

141. BOŻE MÓJ, KIM JESTEŚ TY, A KIM JESTEM JA?

Nieprzypadkowo spłynęło to pytanie z pióra Księdza Wincentego w październiku 1844 roku; wróciło w listopadzie tego samego roku, podjęte zostało, jak mniemamy, w roku 1845, a szerszy i pełniejszy swój wyraz znalazło w obszernym tekście, który powstać mógł w roku 1847. Stronice bowiem tego tekstu (X 462-483) wyglądają na definitywne rozwinięcie tematu zaznaczonego w roku 1844 i wyprzedzają niejako idee i wyrażenia, jakimi charakteryzują się rozmyślania zawarte w dziełku Bóg Miłość Nieskończona napisanym w roku 1849. Karty, których treść poddać pragniemy analizie, nie są zwykłymi zapiskami Dziennika, gdyż poprzedza je wprowadzenie i wezwanie, same zaś stanowią rozwinięcie określonego tematu.

Nie ma tam wzmianki o okolicznościach dyktujących to pisanie, ale sama treść zdaje się wskazywać na okres jakiegoś odosobnienia i intensywniejszego życia wewnętrznego. Musiał Ksiądz Wincenty w sposób szczególny przeżywać wielkość Boga i Jego świętość, nie wiedząc, jak pogodzić rzekomą swą niegodność z prawdą, która w świetle wiary mówi, że dusza jest obrazem Boga. Przecież Bóg wiedział dobrze, że ludzkość skala się tak licznymi i potwornymi świętokradztwami, że ludzie obciążą się tyloma morderstwami, tyloma gwałtami, tyloma kłamstwami, a jednak postanowił stworzyć ich na obraz swój i na podobieństwo. Ileż to trzeba było miłosierdzia i miłości, aby tak postąpić!

Roztrząsanie kwestii nie było teoretyczne, bo na obraz Boży stworzony został też on — Ksiądz Wincenty. A to unicestwiało go i jednocześnie wznosiło pod niebo. Unicestwiało, bo nikt w większej mierze niż on — przyczyna wszelkiego zła, jak myślał — nie był tak daleki od jakiejkolwiek porównywalności z Bogiem, Dobrem nieskończonym; i nic nie wprowadzało go w większe uniesienie niż to wrodzone podobieństwo Boże, gdyż ponad wszystko tęsknił najbardziej do przekształcenia się w Jezusa Chrystusa, Słowo Jednorodzone, Odblask Ojca.

Dlatego tekst poprzedzony jest wzniosłym wprowadzeniem, a dzieli się na trzy wyraźne części: poznanie Boga, nicość człowieka wobec Niego i tegoż człowieka, żywy, z woli i łaski miłosierdzia Bożego wtopiony w jego ludzką naturę obraz Boży.

142. Wprowadzenie

O przenajświętsza, przebłogosławiona i najdostojniejsza Trójco: Ojcze, Synu i Duchu Święty! Nieskończone miłosierdzie Twoje dodaje mi odwagi, abym stanął przed Tobą, choć nie jestem godzien najmniejszego nawet daru, a zasługuję na kary bez granic. Ty jednak przez nieskończone zasługi Jezusa Chrystusa i przez modły całego Kościoła walczącego, cierpiącego i triumfującego, przede wszystkim zaś przez modły Niepokalanej Maryi Twej Córki, Matki, Oblubienicy, Matki Miłosierdzia, zapewniasz mnie, że wystarczy mimo mej niegodności stawić się przed Tobą, a Ty w tym samym momencie zniweczysz we mnie całą mą niegodność, dasz mi całego siebie i przemienisz mnie w siebie. A jeżeli teraz, chociażem niegodny i ciemny, taki jaki jestem, ośmielam się pisać — do czego, jak mi się zda, otrzymałem natchnienie — to upewnia mnie Twe miłosierdzie, że jakkolwiek nie wiem, co i jak mam pisać, sprawiasz, że napiszę to, czego Ty pragniesz, jak Ty pragniesz, oraz w celach, jakie są Tobie miłe.

Najświętsza Maryjo, Aniele Stróżu mój, św. Józefie, aniołowie i wszyscy Święci niebiescy, módlcie się i przyczyniajcie się za mną. I Ty, Jezu, pierworodny Bracie: jestem spokojny, że wspomagać mię będziesz zawsze dla większej chwały Twojej, Ojca i Ducha Świętego, oraz dla większego uświęcenia mej duszy (por. X 462-464).

143. Boże mój, kim jesteś Ty?

Poznanie Boga, do którego nawiązuje tu Ksiądz Wincenty, jest poznaniem witalnym. Poznać Boga oznacza tu tyle co wejść z Nim w żywy kontakt. Tym poznaniem jest wiara stanowiąca podstawę dla nadziei i miłości, to jest dla przebywania i życia Boga w człowieku; jest poznaniem, jakie św. Jan nazywa życiem wiecznym (por. J 17, 3). I o tym to poznaniu mówi Ksiądz Wincenty:

Boże mój, wyznaję, że stawałem się zawsze niegodnym takiego poznania, ponieważ nadużywałem wszystkich Twoich darów..., a co gorsza, posługiwałem się nimi dla buntowania się przeciw Tobie, dla krzyżowania Twego Syna i dla odpędzania od siebie Ducha Świętego. Boże mój! Nieprzeliczoną ilość razy zasłużyłem sobie na to, by zostać skazanym na ciemności mych grzechów i mych oporów na wszystkie natchnienia Twoje. A jednak, w miłosierdziu swoim, znosiłeś mnie aż do tej chwili. Cóż to za miłość, co za nie dające się pojąć miłosierdzie!

O Boże mój, gdybym Cię poznał, jakem Cię poznać powinien, to bym Cię miłował, byłbym oderwany od świata, stałbym się całkowicie Twój, byłbym prawdziwym pokutnikiem i w najdoskonalszy sposób naśladowałbym Twojego Syna Jezusa Chrystusa. Gdybym Cię był poznał lepiej, pozostałbym cały do Twej dyspozycji, cały oddany sprawie szerzenia Twej chwały i zbawienia ludzi (por. X 464-468).

144. Boże mój, czym jestem przed Tobą

Poznaniu Boga przeciwstawia się teraz poznanie stworzenia. Ale przedmiotem zainteresowania nie jest tu poznanie stworzenia samego w sobie; niepokojące pytanie jest takie: czym jestem ja przed Tobą, jądro zagadnienia leży właśnie w tym „przed Tobą”. Bo choć człowiek jest królem wszechświata, staje przed nim pytanie, czym jest wobec Boga?

Boże mój, jakże to możliwe, by porównywać z Tobą siebie stojącego przed Tobą, co jesteś Doskonałością nieskończoną? Przecież winienem zdawać sobie sprawę z tej nieskończonej Twej doskonałości i z nieskończonej złości grzechu. Do tego grzechy moje są tym obrzydliwsze, im większe były zmiłowania, jakimi darzyłeś mnie nawet wtedy, gdym o Tobie nie myślał... Czymże jestem przed Tobą, o Panie, ja obciążony tysiącami grzechów?... Gdybym wiedział, czym jestem przed Tobą, może bym się przynajmniej czasem upokorzył, a tymczasem wciąż jestem pyszny. Boże mój, widzisz, że potrzeba mi cudu Twego miłosierdzia... I gdy mówię, żem wobec Ciebie gorszy od jakiegokolwiek potwora, który był, jest i będzie, to nic jeszcze nie mówię... A jednak Ty zlewasz na mnie miłosierdzie swoje, aby mnie przemienić w siebie!

Boże mój, chciałbym Ci coś powiedzieć, ale nie ufaj moim słowom, bom żadnego z nich nigdy nie dotrzymał... Ale oto słowo, które wypowiadam teraz: Chciałbym odpowiedzieć na nieskończoną Twą miłość... i chciałbym, by odpowiadanie to było tak wielkie i tak doskonałe, jak na to zasługujesz (por. X 469-473).

Czymże jestem przed Tobą, o Boże mój?

Wobec dobrodziejstw Twoich udzielanych mi przez Ciebie w ciągu całego życia myślę, że to bardzo niewiele, gdy stwierdzę, iż nawet najmniejszy mój grzech, najmniejszy opór czy brak odpowiedzi na Twe łaski czynią mnie bardziej godnym obrzydzenia, niż gdybym był przyczyną wszelkiego zła i przeszkodą wszelkiego dobra. Czymże więc jestem ja przed Tobą, skoro nieprzeliczone są moje grzechy i skoro całe me życie to jedno pasmo oporów wobec niepojętych i niekończących się Twych zmiłowań? A jednak Ty mnie nie porzuciłeś; przeciwnie, miłosierdzie Twoje daje mi ufność — a mógłbym to nazwać pewnością — że im uboższym mnie widzisz, tym bardziej mnożyć chcesz woftcc mnie wylewy Twej łaski (por. X 473-474).

Czymże więc jest człowiek przed Bogiem? Jest czymś niewymownym, jest przedmiotem czułości! Człowiek przed Bogiem to owca z uporem chcąca się zgubić i Pasterz, który z uporem jej poszukuje; albo to syn, który upiera się, by chorować, i matka czyniąca wszystko z uporem, aby wyzdrowiał.

145. Kim, Panie, chciałeś mnie mieć przed obliczem Twoim?

Ludzka rzeczywistość to rzeczywistość słabości, bo człowiek sam działa jak człowiek; natomiast rzeczywistość Boga i Jego stworzenie pełne są mocy i doskonałości, ponieważ On działa jak Bóg! To, czym my jesteśmy, jest owocem naszej wolności w ramach, w jakich z niej korzystamy; ale to, czym uczynił nas Bóg, jest arcydziełem nieskończonej Jego mądrości, miłości i mocy. Ksiądz Wincenty staje pełen zachwytu wobec tego arcydzieła: człowiek to podobieństwo Boże!

O nieskończone Miłosierdzie moje! Kimże ja jestem przed Tobą przez sam fakt stworzenia? Mów, o Miłosierdzie moje, i aktem swego miłosierdzia dozwól, by słuchał Cię ten najniewdzięczniejszy Twój sługa. Ty już mówiłeś z nieskończoną miłością i przypominasz mi teraz, jedno po drugim, wszystkie Twe słowa święte i bezcenne. Boże mój, nie dozwól, bym miał teraz bezcześcić Twe święte wyrazy: Ty je powtarzaj, Ty je za mnie spisuj...

O, przyjdźcie Serafini, Cherubini, Trony..., przyjdźcie, Patriarchowie i Prorocy, i wszyscy Święci Starego Przymierza, a także wy Apostołowie, Ewangeliści, Uczniowie..., przyjdźcie wszelkie stworzenia wszechświata, a przede wszystkim Ty, Córko najuleglejsza Przedwiecznego Ojca, najmilsza Matko Słowa Wcielonego, najczystsza Oblubienico Ducha Świętego, przyjdźcie wsłuchiwać się w słowa mego i waszego Boga, w słowa, które Bóg Jeden i Troisty wypowiadał z nieskończoną miłością, wtedy gdy stworzył człowieka — wszechmocne słowa, które dokonują tego, co wyrażają.

Wszyscy z otchłani naszej nicości i ja z otchłani mej niegodno- ści i z twarzą zwróconą ku ziemi, przysłuchujmy się im z najgłębszym szacunkiem i czcią religijną. A oto one: Uczyńmy człowieka na obraz i podobieństwo nasze.

Mój Boże, raczyłeś przemówić z nieskończoną miłością do nas, a również i do mnie, choć od całej wieczności i z przenikliwością nieskończoną wiedziałeś o całej mej niegodności... (por. X 477-478).

O wszyscy Aniołowie i Święci niebiescy, o najukochańsza, Niepokalana Matko Maryjo! Proście za mną, abym mógł dostąpić łaski zrozumienia tego, czego chce Bóg ode mnie przez wypowiedzenie tych słów tak bezcennych. Szczególnie zaś Ty, o Słowo Przedwieczne, wspomóż mnie, bym pojął ową nieskończoną miłość, z jaką Ty, Ojciec i Duch Święty wypowiadaliście te słowa: Uczyńmy człowieka na obraz i podobieństwo nasze (por. X 479-480).

A więc, kimże jestem przed Tobą, o Miłosierdzie me nieskończone. A po tych słowach muszę poprosić Cię, byś mi pozwolił postawić Ci pytanie: Kim i czym chciałeś mnie mieć, o Panie, przed obliczem Twoim?

O nieskończone Miłosierdzie! Któż by sobie mógł wyobrazić, że Bóg nieskończony, przewidując od wieków wszelkie nasze grzechy, chciał mimo to stworzyć ducha naszego na swe podobieństwo! Chciał zatem, aby nasza dusza była nie jakimś obrazem z drewna, kamienia czy metalu, ale żywym obrazem siebie samego; chciał, by wyróżniającą cechą naszej duszy było to, że stanowi ona Jego żywy i prawdziwy obraz, by to, co stanowi jej naturalny czynnik konstytutywny, było podobieństwem do Niego.

O niewypowiedziany wynalazku nieskończonego Bytu! O Miłości, której nie znałem! O Miłości, której nie odpowiadałem! O Miłości, którą bez miary znieważałem, lekceważyłem i pogardzałem! O Miłości przeze mnie zapomniana i podeptana! O nieskończona Miłości, spraw, by Cię miłowano bez granic! (por. X 482-483).

Ksiądz Wincenty wskazał niby palcem na najbardziej rzucającą się w oczy tajemnicę miłości: „Kim i czym chcesz mnie mieć, o Panie, przed swym obliczem?” Odpowiedź jest niewymowna i nieprawdopodobna, gdyż w syntezie sprowadza się do tego: Ja, również i ja, który to czytam, ja z całym bagażem mych niewierności, brudów i zdrad, ja ze swym samolubstwem i z głupią próżnością — jestem obrazem Boga Ojca, Boga Syna, Boga Ducha Świętego.

Zdumiewający to, naprawdę, sposób odtwarzania aktu stwórczego. Do każdego stwarzanego człowieka Bóg mówi tak: Będziesz podobny do mnie; będziesz moim światłem, będziesz odbiciem mej Miłości! I nie tylko to mówi, nie tylko wytycza to jako metę, lecz wszczepia naturalną predyspozycję, wdraża człowieka, daje mu klucz do odczytywania zakodowanego w naturze obrazu, daje drabinę do wznoszenia się, daje pochodnię; tym, do których doszło już światło Dobrej Nowiny, daje Jezusa Chrystusa — Słowo Przedwieczne, Odblask własnej istoty — aby pewna była droga i jasno oświetlona meta.

Kto ma odwagę, by dać się wciągnąć w te pewniki, jest zabezpieczony od ran. Do niego nie ma dostępu ani obawa, ani powątpiewanie, ani żadna udręka. Od Chrystusa Pana nie może go oderwać ani życie, ani śmierć, ani czas obecny ani przyszły; nic bowiem z serca człowieka nie może wyrwać tego obrazu Boga. Obraz ten wiąże się z samym faktem stworzenia, jest częścią istoty ludzkiej, stanowi godność i poruszającą siłę, jest magnesem przyciągającym do Ojca. Bo poznanie Jezusa Chrystusa to życie wieczne; bo Jego miłość przemienia w Boga, zapewnia i uprzedza już tutaj nieśmiertelne życie.

146. MYŚL O ŚMIERCI

W roku 1840 w Osimo Ksiądz Wincenty mniemając, że zbliżył się już do wrót wieczności, począł przygotowywać się gorliwie, by życie swe zakończyć jak najpiękniej. Sporządził swój testament, a na wykonawcę obrał Chrystusa Pana; gest chyba niezwykły, ale przywilejem miłości jest wyznaczać zadania osobom, które się kocha, a fakt, że w rachubę wchodzi tu sam Bóg nie zmienia niczego, bo kto miłuje, ma zawsze rację — a uprawnienia kochającego nie mają granic. I jeżeli umiłowaną Osobą jest Bóg, to zasada nabiera, co prawda, oszałamiającego zasięgu, ale pozostaje nadal zasadą prawdziwą, bo miłość nie zna „przedziałów zarezerwowanych”, pokonuje wszelkie różnice i łączyć chce wszystko.

Na rekolekcjach w roku 1842 Ksiądz Wincenty zjawia się z pytaniem skierowanym do Boga: „Co zrobisz ze mną w czasie tych świętych ćwiczeń, które mogą być dla mnie ostatnie?” (X691). W rzeczywistości nie były ostatnie, ale z myślą o Panu, który nadchodzi, Święty oswajał się coraz bardziej. Napisał nawet, po włosku i po łacinie, pełną tkliwości i ufności modlitwę do „więcej niż najukochańszej Matki”:

Niepokalana Maryjo! W ręce Twe polecam duszę moją, całe me życie, ostatni mój dzień, ostatnią godzinę i ostatnią chwilę (X 510).

Pragnął, by ostatni dzień i ostatni moment były najpiękniejszym dniem i najpiękniejszym momentem całego życia. Chciał spotkać Pana w pełnej formie, dlatego każdy dzień miał być dniem wielkim i każda chwila miała być chwilą najpiękniejszą, albowiem każdy dzień mógł się stać dniem Bożym, a każda chwila — początkiem dnia wiecznego.

Myśl o ostatniej godzinie nie miała w sobie nic smutnego, a tym bardziej deprymującego, wnosiła zaś pobudzający ładunek; bo śmierć to dzień przybierania szat weselnych, a on chciał je mieć zawsze jak najpiękniejsze, nie tyle dla siebie samego, co dla sprawienia przyjemności Panu, przed którym zjawić się pragnął w szacie godnej swojego Króla wprowadzającego go do wspaniałości niebios.

To wyjaśnia nam jego długie i tak starannie prowadzone rachunki sumienia. Chciał bowiem rzeczy nazywać tak, jak nazywa je Bóg, oraz osądzać swe czyny tak, jak je Bóg osądza. Lęk, że mógłby usprawiedliwiać to, czego Bóg nie usprawiedliwia, i uważać za dobre to, co Bóg ma za złe, skłaniało Świętego do osądzania się z całą surowością. Wspaniała jest główna linia jego zasad moralnych: nazywać tak czyny ludzkie, jak je nazywa Bóg, bez złudzeń i bez usprawiedliwienia siebie, stawiać swe czynności pod światłem Bożym przenikającym wszelkie zagłębienia myśli, wszelkie aspekty sprawy, wszelkie wykręty i niedomówienia.

Uderzyło go, jak się na śmierć gotował Paweł Apostoł. Do tego przygotowywania nawiązuje Apostoł w swym 2 Liście do Tymoteusza, a Ksiądz Wincenty za przedmiot swych uwag obiera jego słowa: „Krew moja ma być już wylana na ofiarę, a chwila mej rozłąki nadeszła” (2 Tm 4, 6). Słowa te jednak służą Świętemu tylko za natchnienie: stanowią dźwięk wyjściowy, na podstawie którego mistrz da sygnał chórowi, by ten zaczął śpiewać. A oto melodia, jaką Ksiądz Wincenty podkłada pod ten muzyczny temat:

Ja się już gotuję na śmierć w imię Przenajświętszej Trójcy: w imię Ojca, który mnie stworzył; w imię Syna, który za mnie umarł; w imię Ducha Świętego, który w miłosierdziu swoim na mnie zstąpił; w imię Maryi Niepokalanej Dziewicy Matki; w imię Serafinów, Cherubinów, Tronów, Panowań, Władztw, Księstw, Mocy, Archaniołów i Aniołów; w imię Patriarchów, Proroków, Apostołów, Ewangelistów, Niewinnych Młodzianków i Męczenników, Biskupów i Doktorów, Kapłanów i Lewitów, Mnichów i Eremitów, Dziewic i Wdów oraz wszystkich świętych Mężów i Niewiast (por. X 487).

Ksiądz Wincenty przygotowywanie swe rozpoczął w duchu liturgii przewidzianej przy polecaniu konających, przystosowanej przez siebie samego, z rękami wzniesionymi do mieszkańców całego Nieba; a w miarę jak się rozwija ich procesja, to polecanie duszy staje się podobne do triumfalnego pochodu.

Po czym Ksiądz Wincenty wraca do słów św. Pawła modyfikując tekst na swój bardzo u niego miły sposób:

Choć biegum nie toczył, zawodum nie dokonał, wiarym nie dochował, to jednak odłożon mi jest wieniec miłosierdzia, który wręczy mi Pan, Ojciec miłosierdzia i Bóg wszelkiego pocieszenia (por. X 488).

Jeszcze później, w roku 1847, myśl o śmierci staje się u Świętego tak żywa, że wydaje on rozporządzenia w sprawie swego pogrzebu:

Nie jestem godzien, aby ciało me uczczone było pogrzebem Kościoła; ale jeżeli Bóg w nieskończonym swym miłosierdziu raczy mi tej łaski użyczyć, to proszę, aby ciało me złożone było w kościele Ścięcia św. Jana, w jednym z grobów ludzi straconych mocą wyroku, którzy — jak ufam — modlą się już o me nawrócenie (por. Lett. 1399)..

147. REKOLEKCJE W CAMALDOLI

Dnia 27 listopada 1847 Ksiądz Wincenty pisze do o. Mariana, przeora eremu w Camaldoli, że choć dość poważnie zaziębiony, wybiera się jednak do pustelni ufny w modlitwy tamtejszej wspólnoty; dodaje też, że chciałby wziąć z sobą księdza Rafała Melię, który wezwany na pilną konferencję do Rzymu chce odprawić rekolekcje przed swym powrotem do Londynu (por. Lett. 1418).

Nie było to po raz pierwszy, bo już rok wcześniej pisał do swego kierownika duchowego, o. Pascalego, prosząc o zgodę na to, by dla kamedułów mógł prowadzić rekolekcje mające się rozpocząć w drugą niedzielę Adwentu, i dodając, że miało to już miejsce i w roku poprzednim (Lett. 1296).'

Mamy tu więc do czynienia z seriami rekolekcji dla wspomnianych mnichów; nie były to więc rekolekcje podobne do tych, w jakich brał udział w Domu Misyjnym na Montecitorio, po prostu dlatego że do owego Domu udawał się jak uczeń mający słuchać mistrza; tymczasem do kamedułów idzie, by tym pustelnikom przewodzić na drodze do świętości.

To wyjaśnia nam fakt, że w Dzienniku pod nagłówkiem: „Rekolekcje w Camaldoli” znajdujemy obszerne wprowadzenie, lecz ani słówka o naukach i rozmyślaniach. Mimo że md prowadzić rekolekcje, Święty zapisuje w Dzienniku tylko to, co uważa za konieczne, by samemu się uczyć i praktykować, nie ma tam nic o tym, co głosił czy co czynił.

A zatem tych dziewięć stron, jakie zapisane zostały w Dzienniku (X 252-261), stanowi osobiste tylko jego przygotowanie. Idzie głosić, ale jako uczeń; przychodzi sam się uczyć. Zadaniem jego jest nie tyle uświęcać, ile uświęcać siebie; nie idzie przekazywać tego, co sam wie, ale odkrywać w modlitwie razem z braćmi szukającymi u niego rady kierunek i drogę wyznaczoną przez Boga. Przychodzi, by się upokorzyć z powodu nie osiągniętej doskonałości, z powodu niedopełnionego dobra. I nim zacznie mówić do bliźnich, sam stara się wsłuchiwać w słowa Mistrza, któremu wszystko jest wiadome. Stąd odcinanie się od grzechu, do którego On go wzywa, nie jest żalem teoretycznym, lecz własną osobistą skruchą; wzmiankowana zaś przezeń miłość nie jest abstrakcją, ale jego własną miłością Boga. Nie dziw zatem, że kameduli pragnęli go mieć za mistrza tych ćwiczeń duchowych przynajmniej przez trzy lata pod rząd.

Tak więc w drugą niedzielę adwentową roku 1847 Ksiądz Wincenty znalazł się w Camaldoli. Wieczorem miał rozpocząć rekolekcyjne konferencje, ale duch jego był w podobnym usposobieniu, w jakim zwykł się znajdować na Montecitorio, gdy przychodził tam na rekolekcje, które służyć mu miały ku osobistej odnowie ducha. Rzuca się na kolana przy jakimś stołku i, by uchronić się od roztargnienia, zaczyna błagania, pisząc:

Boże mój przedwieczny, niezmierny, nieskończony i niepojęty, Miłości i Miłosierdzie duszy mojej!

Boże mój! Sam z siebie nie mogę zrobić nic dobrego. Niegodnym jakiejkolwiek łaski; przeciwnie, jestem najniegodniejszy jakiegoś daru, a zasługuję na nieprzeliczone piekła. Ale zdaję się całkiem na najlitościwsze i nieskończone miłosierdzie Twoje, a przez nieprzebrane zasługi Pana naszego Jezusa Chrystusa i za wstawiennictwem Najświętszej Maryi Panny oraz wszystkich Aniołów i Świętych żywię niezłomną nadzieję, że unicestwisz we mnie całą mą niegodziwość, że mnie całego przemienisz w siebie, oraz że w czasie tych świętych ćwiczeń i wciąż aż do śmierci będziesz we mnie dokonywać wszystkiego, odnawiając i potęgując we mnie życie Jezusa Chrystusa (por. X 252-253).

148. O mój Jezu, jesteś cały mój!

O mój Jezu, Zbawicielu mój, Odkupicielu mej biednej duszy, czyń wszystko Ty sam, teraz i zawsze. Ja nie potrafię uczynić nic dobrego, a zdolny jestem czynić jedynie zło i to wszelkie zło. Zniwecz mnie całego i daj mi całego siebie. Ale wszak jesteś już cały mój, boć Ojciec niebieski ofiarował mi Ciebie, a i Ty mi się oddałeś dobrowolnie i z nieskończoną miłością.

Jezu mój, nie chcę Cię już puścić. Pozwól mi tak powiedzieć: nie chcę Ci już zostawić wolności; Twa bezgraniczna miłość skuła Cię ze mną niby łańcuchem, a zatem musisz być wiernym umowie, powinieneś pozostawać ze mną, bo cały jesteś moim!

O Jezu mój, budzisz we mnie współczucie: jakże możesz pozostawać ze mną — potworem czarnej niewdzięczności? O Jezu mój zniszcz mnie zupełnie, a tylko Ty sam we mnie pozostań przez całą wieczność. Amen (por. X 254).

149. O Miłości, spraw, bym cały stal się miłością!

Boże mój, Miłosierdzie moje odwieczne, niezmierne i nieskończone! Pukasz wciąż do mego tak niewdzięcznego serca, by mnie przekształcić i utożsamić z sobą; pukasz do władz mej duszy przez Boskie swe oświecenia, pukasz do wszystkich zmysłów mojego ciała przez stworzenia swe rozumne i pozbawione rozumu, pukasz przez słowa Ksiąg świętych, poprzez liturgię i obrazy. A ja wciąż głuchy na Twoje wołanie i twardy w swym sercu ciągle udaremniałem tak szczodre poczynania Twej nieskończonej miłości.

Boże mój, Miłosierdzie moje nieskończenie litościwe, wyznaję, że nie korzystałem nigdy z przemyślnych wynalazków Twej nieskończonej miłości, z których każdy zmierza do zupełnego upodobnienia mnie do Ciebie; lecz wierzę, że nieskończona Twa miłość skłoniła Cię, o Jezu mój, do pozostawania z nami w tabernakulum, w celu kontynuowania w nas Twojego najświętszego życia i przydzielania nam jego zasług. Jezu mój, Miłości nieskończona, miłości z mej strony nigdy nie odwzajemniona, lecz przeciwnie, znieważana przeze, mnie! Spraw, bym był cały miłością w Tobie i dla Ciebie, teraz i przez całą wieczność.

Boże mój, daruj mi życie Jezusa Chrystusa! Zniszcz we mnie moje życie i spraw, by we mnie żył Jezus Chrystus, tak aby On we mnie myślał, mówił i działał poprzez wszystkie swe cnoty i wszelkie swoje dzieła (por. X 254-256).

Całe to natężenie przejawów pokory, cały ten wyścig miłości Bożej, cała tęsknota za przemianą w Jezusa Chrystusa — wszystko to w celu przygotowania się do prowadzenia rekolekcji...

Tu leży sekret skuteczności jego przepowiadania. Każde przemówienie miało być przygotowywane przez studium, ale gdyby na studium zabrakło czasu, nie powinno zabraknąć go nigdy na pogłębioną modlitwę myślną. Kazanie zmierzało nie tyle do przedstawiania pojęć czy nawet prób wyjaśniania istoty Boga, ile do zapalania w duszach ludzkich choćby płomyka miłości Bożej.

150. ŚWIATŁO, MOC, POCIECHA

Nowy rok 1849 powitał porozwieszaną na drzwiach kościołów ekskomuniką, jaką Pius IX obłożył wszystkich, co w sposób gwałtowny obalili rząd państwa kościelnego; ale już 10 lutego konstytuanta po obwieszczeniu, że doczesna władza papieży skończyła się i faktycznie, i prawnie, podjęła w Ara Coeli Te Deum, powtarzając je w dzień później w bazylice św. Piotra. Dnia 23 lutego wyrzucono Księdza Wincentego ze szpitala wojskowego, gdzie przez pięć lat otaczał opieką chorych żołnierzy, a w trzy dni później zmuszony był schronić się w Kolegium Irlandzkim przy willi Aldobrandinich przy via Panisperna, ponieważ na niego wskazano jako na odpowiedzialnego za usztywnienie stanowiska papieża sprzeciwiającego się wojnie przeciw Austrii. Następowały liczne profanacje miejsc i rzeczy sakralnych, niemało zakonnic wypędzono z ich klasztorów; niektórzy księża stojący na świeczniku i wcześniej ze Świętym ściśle współpracujący włączali się w szeregi rewolucjonistów, i nie zważając na kary kościelne sprawowali święte obrzędy, roszcząc sobie prawo do udzielania błogosławieństwa w imię Boga temu wszystkiemu, czego dokonali przeciw papieżowi i Kościołowi.

Widziano, jak barnabita Gavazzi i mons. Muzzarelli tańczyli po ulicach Rzymu. W dzień Wielkanocy konstytuanta, triumwirat, ministrowie, wojsko — wraz z armatami! — uczestniczyli w Mszy śpiewanej w bazylice św. Piotra. Jak podano, odprawiali nabożeństwo Scoppola, Ventura i Gavazzi. I pomyśleć, że Ventura był generałem teatynów i słynnym kaznodzieją; ułożył też piękne rozmyślania, czytywane w czasie Oktawy Epifanii wprowadzonej przez św. Wincentego i współpracowała nim również przy opracowywaniu organizacyjnego planu Zjednoczenia Apostolstwa Katolickiego !

Na to wszystko Księdzu Wincentemu pękało serce: on, który każdy grzech zniszczyć chciał w zarodku, teraz stanął w obliczu tak okropnej katastrofy moralnej! A jednak żywił niezłomną pewność i taki zasób wewnętrznego pokoju, że mógł z radością patrzeć na wspaniały okres, jaki po przewaleniu się burzy miał nadejść dla Kościoła, zawsze coraz piękniejszego i ogarniającego coraz bardziej cały ten dziwny świat.

151. Do sióstr z San Sihestro in Capite

Gdy siostry św. Marty z San Silvestro, a wnet potem dominikanki z klasztoru św. Dominika i Sykstusa, zostały wyrzucone siłą z ich własnych klasztorów, Ksiądz Wincenty stanął obok nich jako współtowarzysz ich losu i uczestnik ich bólu, podniósł w sposób przedziwny związane z tym myśli i uczucia czerpiąc motywy z oazy tej Bożej pewności, której dosięgnąć nie mogły ani zgiełk okrzyków, ani burze i prześladowania, czy nawet zagrażająca śmierć.

Ziarnko pszeniczne — pisze — przynosi owoc, dopiero gdy zamiera w ziemi; dlatego im bardziej będziemy umartwieni i więcej cierpieć będziemy z miłości, tym więcej łask otrzymamy, by działać na żywot wieczny. Jeżeli w tak wielkim bólu, w ciągu paru minut zostałyście zmuszone opuścić klasztor, to teraz bardziej wewnętrznie posiadacie wszystko co wasze, to jest Boga; teraz możecie mówić: klasztorem moim jest Bóg! Jeżeli wskutek doznanych niegodziwości czujecie się niezdolne do skupienia, nie bójcie się, bo Bóg jest z wami. Nie martwcie się tym, co byłyście zmuszone opuścić; jeden jedyny stopień miłości Boga w znoszonym cierpieniu znaczy nieskończenie więcej niż cały ten świat.

Jezus Chrystus przybity do krzyża wstawiał się zaraz za tych, co Go krzyżowali; wy również módlcie się podobnie. Jezus rzekł w czasie ostatniej wieczerzy: Maluczko a nie będziecie mnie widzieć, i maluczko a znów mnie ujrzycie; sprawdziła się co do was część pierwsza, zobaczycie spełnienie i drugiej (Lett. 1562, 1563, 1565).

152. Listy łacińskie

Pośród pism Świętego Listy łacińskie z roku 1849 stanowią jedną i odrębną całość ze względu na ich łacińskie brzmienie, ze względu na ich język biblijny, ze względu na ich ton profetyczny oraz ze względu na śmiałość wizji i inicjatywy wyraźnie kontrastującej z jego sposobem postępowania zazwyczaj pokornym i uległym. Najtrudniejszy do oceny jest pierwszy.

List ten był pisany do Ferdynanda II, króla Neapolu, osądzanego surowo przez historyków o liberalnych tendencjach z powodu twardej represji przeciw ruchom powstańczym. Król nie bardzo był miły dla jezuitów, gdyż zmusił ich do przeniesienia siedziby czasopisma Civiltci Catolica z Neapolu do Rzymu; a mniej jeszcze miły był dla władz kościelnych z uwagi na stosowanie zbytniego jurysdykcjonalizmu i mieszania się do dziedzin należących do kompetencji czysto kościelnej. Natomiast w omawianym liście widzimy Ferdynanda, „którego miłosierdzie Boże w sposób przedziwny wybrało spośród bardzo wielu królów dla przeprowadzenia pomsty wśród ludów”; króla, „poprzez którego przemówił Bóg za dni naszych rozpraszając pyszałków i wznosząc pokornych”; Ferdynanda, który wybiegł „pospiesznie na spotkanie Ojca świętego, z większym pośpiechem niż Zacheusz naprzeciw Jezusa Chrystusa, i to wybiegł niesiony raczej ognistym wozem Eliasza niż zwyczajnym statkiem”.

Ferdynand II liberalnych historyków różni się od Ferdynanda z listów łacińskich Księdza Wincentego. Niemniej trzeba pamiętać, że minister Piusa IX Pellegrino Rossi został zamordowany na schodach pałacu Kancelarii, że gwardia powstańców osaczyła Kwirynał, z którego — jak i z samego Rzymu — musiał uciekać papież, że nowy rząd demolował pośpiesznie polityczną i religijną władzę papieża. Toteż u Księdza Wincentego było czymś naturalnym, że gdy się dowiedział, że król neapolitański udał się do Gaety, by ze wszystkimi honorami przyjąć namiestnika Jezusa Chrystusa, nie mógł pozostać obojętny.

Jednakże wyjaśnienie to nie jest jeszcze pełne, gdyż Pius IX uchodził z Rzymu dnia 24 listopada 1848 roku, list zaś pisany był 17 maja 1849, a więc ponad pięć miesięcy później — zbyt długi to czas, by w ten sposób wyjaśniać to niby podniecenie uczuć i wyobraźni. Istnieje zatem inny powód, który oddziaływał na umysł świętego. Wskażmy więc na jego pełną miłości żarliwość o chwałę Bożą, jego zatroskanie i zaniepokojenie o zbawienie ludzi, jego zgrozę w obliczu ofiar, a to tym bardziej, że właśnie w czasie Wielkiego Tygodnia pewne manifestacje nosiły cechę okropnych profanacji najwznioślejszych tajemnic. Dlatego to dzień Wniebowstąpienia Pańskiego, w którym obchodzi się dopełnienie zwycięstwa Zbawiciela nad śmiercią i grzechem, odbił się szczególniejszym echem w sercu Świętego; napełnił go proroczą pewnością i niezwykłym optymizmem, jakiego pełno w listach łacińskich — a wszystkie pisane były w okresie pomiędzy Wniebowstąpieniem a Zielonymi Świątkami. I tak Ferdynand II wychodząc na spotka- nje papieża mógł być widziany jako sygnał wskazujący, że Kościół Chrystusowy w Neapolu i w innych królestwach z przebytej próby wychodzi piękniejszy i bardziej niż dotąd pociągający, oraz że zespół owieczek Dobrego Pasterza złączony jednością wiary i miłości biegnie z weselem, by zaczerpnąć z wód Zbawiciela.

153. Do alumnów Urbanianum

Uczniowie Kolegium Propagandy Wiary przybywali do Rzymu z różnych terenów misyjnych, aby po otrzymanym przygotowaniu do kapłaństwa w centrum katolicyzmu, nieść do własnych krajów kulturę rzymską i chrześcijańskie doświadczenia ludu kierowanego bezpośrednio przez Ojca świętego. Po oddaleniu się jezuitów z Rzymu Ksiądz Wincenty przejął na nowo kierownictwo duchowe Kolegium, a obawiając się, że wydarzenia owych dni mogły wnieść zamieszanie w szeregi alumnów, pośpieszył, aby im dodać otuchy.

Najmilsi — pisze — życie wasze nie kwitnie już w ojczyźnie na wolności, lecz jak w Babilonie — niewolnie. A jednak Bóg to sprawił nie ku upadkowi ale ku zbawieniu waszemu i ludów.

I odtąd cały już list, to jeden śpiew pewności i optymizmu:

Bóg wybrał was, aby każdy był mężnym rycerzem Chrystusa; skupcie się zatem przy Nim i połączeni miłością pocieszajcie się nawzajem w wierze.

Przeraziły was herezje i bezbożności tych obecnych dni; niech wasza wiara wsparta miłością i zdrową nauką będzie wam wieżą obronną Królestwa Bożego przeciwko nieprzyjaciołom Chrystusowego krzyża.

Jeżeli wzrośnie wasza wiara, zajaśnieją w was i pośród ludów dziwy Boże, odniesiecie zwycięstwo nad wszelkimi potęgami świata, dopełnicie wszelkiej sprawiedliwości dla Boga, dla was samych i dla ludów, i pomnożą się rzesze tych, co opamiętawszy się w świetle waszej wiary, dojdą do przysposobienia za dzieci Boże.

Cały Kościół świętych cieszy się z waszej wiary, a więcej jeszcze cieszyć się będzie w przyszłości, albowiem poprzez wzrost waszej wiary będzie się coraz piękniej rozwijać i kwitnąć winnica Pańska.

154. Do Melii i Faa di Bruno, członków Kongregacji

Ksiądz Rafał Melia i ksiądz Józef Fa& di Bruno znajdowali się w Londynie, pierwszy od czterech, drugi od dwu lat. O wyjeździe ks. Rafała zadecydowała potrzeba opieki nad emigrantami z Italii; natomiast ks. Józef został tam skierowany do pomocy anglikańskim ministrom, którzy pragnęli porzucić anglikanizm, by zostać katolickimi kapłanami. Obydwaj byli prawdziwymi misjonarzami, oddającymi się bez wytchnienia apostolstwu wśród katolików i wśród anglikanów. Do nich to pisze Ksiądz Wincenty z czułością ojca i z misjonarskim zapałem:

Cieszcie się i radujcie, bo wezwani jesteście do pełnienia dzieła Bożego; wierny jednak sługa ma się starać o to, by owocował jego kapitał.

Przede wszystkim przyłóżcie rąk do odbudowy wodociągu oddanego przez miłosierdzie Boże rodzajowi ludzkiemu, by czerpał z wód Zbawiciela. Wodociąg, to Maryja Niepokalana, Niewiasta zapowiedziana na początku świata dla zbawienia ludzi.

Wasza wiara ma być ożywiona miłością, w przeciwnym razie byłaby martwa.

Przepowiadanie wasze ma płynąć z praktyki chrześcijańskiego życia. Biada nam, jeżeli przepowiadamy Ukrzyżowanego, a żyjemy wśród przyjemności. Biada nam, jeżeli przepowiadamy Chrystusa, który przeszedł świadcząc wszystkim dobro i uzdrawiając wszystkich, sami zaś szukamy swych interesów.

Obierzmy sobie za wzór Jezusa Chrystusa, św. Józefa, Jana Chrzciciela, Apostołów, a bardziej jeszcze Maryję, która naśladowała Chrystusa Pana w większym stopniu niż wszyscy inni i która nam została dana za Matkę.

Jesteśmy świątynią Bożą — a ileż to świątyń zostało dziś zburzonych! Płaczcie nad tym, bo niektóre z nich wnet po odbudowie uległy znowu ruinie. Kierujcie domem waszym zgodnie z darem powołania świętego. Przykładajcie się do wiedzy świętych nie tylko dla was samych, ale i dla tych, których wam powierzył Ojciec.

Wezwani do prowadzenia stada owieczek Jezusa Chrystusa powinniśmy Go miłować bardziej niż inni ludzie, jak sam oczekiwał tego od Piotra. I zważcie na to, że jeżeli owieczki nie widzą miłości stosowanej przez nas w sprawach doczesnych, trudno je usposobić do przyjmowania duchowego orędzia. Ufajcie jednak, że jak chleb w rękach Apostołów znalazł się rozmnożony, podobnie pomnoży się grosik ofiarowywany przez was w miłości.

155. Do kapłanów Zjednoczonego Królestwa

Ksiądz Wincenty m. miał bezpośredniego rozeznania w sprawach angielskich. Znał dobrze Wisemana — podówczas prowikariusza apostolskiego; znał też przełożonych oraz alumnów Kolegium Irlandzkiego i Angielskiego A realistyczny obraz sytuacji religijnej w Anglii odmalował mu ks. Rafał Meliia. W omawianym jednak liście Świętego nie ma nic z tych szarych plam, nad którymi rozwodził się ks. Rafał; list jest pełen nadziei, aupragniona przez Świętego przyszłość zakładana jest często jako rzeczywistość.

Cieszy się Kościół świętych, ponieważ na ziemiach waszych dąży się do starodawnego splendoru chrześcijańskiej wiary, pierwotnego piękna i większej niż przedtem chluby.

Tak wiele tam owieczek poza owczarnią! Wy jesteście pasterzami, którym zlecono troskę o powrót tych owieczek. Bądźcie więc z tego radzi, bo wasze imiona zapisane są w niebie, gdyż dokonujecie wielkich dziwów Bożych.

Raduje się Kościół, gdyż nie brak wam ani łaski, ani sił Zbawiciela. I niech będzie Bóg błogosławiony, że miłość Chrystusa przynagla was zawsze do pełnienia dzieła Boga w Jego winnicy.

Dzięki składam mojemu Bogu i ze względu na was pełen jestem wesela, gdyż wasza wiara działająca poprzez miłość przejawiającą się we wszystkich waszych poczynaniach w większym stopniu niż wszelkie apologetyczne wywody umacnia w zdrowej nauce katolików i usposabia ich do wspaniałego postępu, a oświecenie przynosi tym braciom, którzy się znajdują w ciemnościach i w cieniu śmierci. Na widok zaś mnożących się przez was dzieł miłosierdzia radują się ludy, a Kościół idzie naprzód jak oblubienica wychodząca naprzeciw oblubieńcowi. I tak na ziemiach waszych i pola, i góry, i doliny, pokładając nadzieję w Chrystusie Panu, wszystkie staną się kwitnącą winnicą w Chrystusie Jezusie Panu naszym.

156. Do kardynałów

Z listów łacińskich ten właśnie list stanowi najbardziej bezpośrednie odbicie historycznej sytuacji Rzymu i Kościoła w państwie kościelnym. W tej sprawie Ksiądz Wincenty miał pełne rozeznanie, ponieważ w tym mieście żył i pozostawał w częstych i zażyłych stosunkach tak z Papieżem, jak i z wielu kardynałami — swymi penitentami. I jest to list zawierający apel o zdecydowane działanie zarówno w kierunku politycznym, jak i religijnym, by stanąć do walki ze złem u samych jego korzeni.

i

Zagubiona wśród drapieżnych wilków owieczka podnosi z całej siły swój głos, aby mogła być słyszana. Dlaczego tylko ta owieczka się skarży? Bo im biedniejsza i słabsza, tym bardziej zmuszona jest głos podnosić.

Czemuż to tyle niegodziwości za dni naszych? Czemu tak wiele zbrodni w Jeruzalem? Czemuż to wierne miasto stało się rozpustne?

Ponieważ my, pasterze, najpierw zaspani, potem uciekaliśmy przed wilkami, i ponieważ królowie ziemscy sprzysięgli się przeciwko Panu i przeciw Pomazańcowi Jego.

Lecz przecież Bóg ustanowił i Piotra, i jego następców, by kierowali Kościołem; i dana im została władza nad wszystkimi ludami i książętami ziemi.

I została Wam dana łaska, aby winnica przynosiła owoc i by ją chroniło ogrodzenie. Dana wam została łaska, byście z winogron wyciskali wino, oraz by zbudowana w winnicy wieża, przez waszą wiarę, stawała się kolumną prawdy przeciwko pseudo-Chrystusom i prorokom fałszu.

Macie oczy, by widzieć potrzeby owczarni; macie uszy, by słyszeć beczenie owieczek, macie język i laskę, by do porządku przywołać błąkające się owce.

A chociaż dziś przeliczni i niepohamowani nieprzyjaciele Chrystusa sprzeciwiają się Kościołowi Bożemu, to mimo wszystko Kościół ten powstanie chwalebny.

Tymczasem jednak Kościół Chrystusa płacze nad śmiercią niezliczonych swych dzieci, ponieważ w tych dniach wielu omamionych zostało przez licznych proroków fałszu. Mimo to Kościół się cieszy, albowiem w was, pasterzach istnieje moc, by złamać potęgę wroga, a błądzących wezwać do pokuty. Nie wystarczy to jednak, bo Kościół musi być gotowy do walki, musi być zaopatrzony i wzmocniony, by móc odnieść zwycięstwo. To prawda, że bramy piekielne nie wezmą góry, ale Kościół natknąwszy się na rozbójników, został poraniony i sponiewierany; potrzebny mu miłosierny samarytanin.

Samarytaninem jest Sobór Ekumeniczny; najbliższy jubileusz (w roku 1850) stanowi już przygotowanie do takiego Soboru, który może opatrzyć rany Kościoła.

Aniołowie Pańscy podziwiać będą piękność Oblubienicy, a Boski Oblubieniec przepełni ją łaską i będzie się z tego radował.

Optymizm Świętego wyrażony na tych stronicach, jak i jego pewność, mogą się równać jedynie wypowiedziom pewnych proroków. A gdy się ma na uwadze fakt, że kiedy pociesza wypędzone z klasztorów zakonnice i kiedy pisze listy łacińskie, sam tropiony jest jak zwierzę, żyje w ukryciu Kolegium Irlandzkiego, szukany i zagrożony śmiercią, to można sobie lepiej zdać sprawę ze znaczenia tych pism, w których nie znajdziesz jednego nawet słowa smutku, a za to niewiarogodne zasoby i przejawy wewnętrznego wesela; wesela i radości, jakie rodzić się mogą tylko z przekonania, że Bóg jest obecny w dziejach ludzkich: Bóg, który złe zamierzenia i poczynania ludzi odmienić może w źródła jasnego światła. Wyobraźcie więc sobie, jak pewna musiała być wiara tego Świętego, który z taką łatwością wyrównać mógł ową rozległą przestrzeń, jaka zachodzi między prześladowaną przez gwałt ofiarą, a pocieszycielem pełnym słodyczy.

157. DZIAŁALNOŚĆ W LATACH 1848-1849

Bardzo gwałtownym huraganem była ta rzymska rewolta. Padały nawet latarnie, a nieopanowane pasje nienawiści, wendety i pogardy były wychwalane niby bezcenne cnoty; tłumy podniecane obłędem gwałtów dopuszczały się szaleństw. Ale wszystko to dla duchowości Świętego stanowiło próbę ogniową.

Szukajmy dokumentów w najbardziej autentycznych źródłach — w jego korespondencji.

W styczniu 1848 roku Ksiądz Wincenty urządzał w kościele San An- drea delia Valle uroczystą Oktawę Epifanii, a przybył tam również i papież. Ale zamiast przyjść w dzień ostatni, jak to uczynił w roku 1847, przyszedł 12 stycznia, jakby przez zaskoczenie, aby uniknąć manipulowanego przez pewne siły tłumu.

W lutym przedstawił księżnej Teresie Torlonii napisaną przez siebie krótką biografię komandora Don Carlosa Torlonii „nigdy dość opłakiwanego” (Lett. 1441). W marcu przeprowadził misje na Monterotondo; w kwietniu — drugą misję w Sermoneta, przy czym na jednym z etapów podróży przerwanej w Velletri zastanawiając się nad strapieniami barona Joachima Valentiniego, napisał do niego: „Zjednoczenie z Bogiem zachowa Pana w pełnym pokoju; dlatego zawsze i we wszystkim niech Pan szuka Boga” (Lett. 1464); w maju widzimy go głoszącego słowo Boże w Velletri.

W tym czasie gotowy był już druk 20 000 egzemplarzy modlitw napisanych w języku włoskim i łacińskim, a dostosowanych do powagi czasów lpb — jak mówił — „do najpilniejszych potrzeb” (Lett. 1480). Rozesłał je biskupom: Terraciny, Asyżu, Iesi, Poggio, Mirteto, Pennabilli, Camerino, Todi, Senigalli i całej Korsyki, prosząc, by rozdawali je ludowi i by starali się o przedruki. Śledził też równocześnie kroki, jakie czyniono w Londynie w celu nabycia terenu pod budowę dużego kościoła dla mieszkających tam włoskich emigrantów i oglądał się za niezbędnymi dla zakupu terenu funduszami.

W sierpniu jesteśmy świadkami takiej poufnej notatki przekazanej hr. Plebaniemu: „W obecnej sytuacji roztropność nie pozwala mi udawać się do Ojca świętego; nie byłem tam od 6 kwietnia” (Lett. 1498). (W kwietniu jezuici musieli opuścić Rzym, a papież zdecydowanie odmówił łączenia się z Piemontem przeciwko Austrii!)

158. Ucieczka papieża

W październiku zatrzymał się Ksiądz Wincenty przez trzy dni w Camał- doli, by swym eremitom dodać otuchy, i samemu odetchnąć nieco w rytmie ich modlitw nie mierzonych czasem. Ale pod koniec miesiąca niebo Rzymu zaczęło się chmurzyć i Święty napisał do kard. Corsiego:

Kto jest z Bogiem, zawsze czuje się dobrze, a im bardziej wzmaga się klęska, tym bardziej naglący staje się powód, by ściślej jeszcze jednoczyć się z Bogiem; nasza zatem epoka ludzi pragnących służyć Bogu zobowiązuje bardziej i prawie przymusza, by byli z Nim zjednoczeni (Lett. 1514).

Dnia 12 listopada Ksiądz Wincenty ma jeszcze nadzieję, że w styczniu 1849 roku będzie można obchodzić Oktawę Epifanii, więc zaprasza o. Pa- pardo, prokuratora generalnego teatynów, z porannym kazaniem; ale już 15 listopada Pellegrino Rossi, szef rządu Piusa IX, pada pod sztyletem rewolucjonisty, a 24 tegoż miesiąca papież w przebraniu uchodzi z Rzymu. A Ksiądz Wincenty komentując klimat nieprawdopodobnych gwałtów, jaki zapanował w mieście, pisze do p. Albertiego z Aricci:

Wiara, ta święta wiara, jest najlepszym środkiem na wszystko. Kto z Bogiem — czuje się zawsze dobrze (Lett. 1526).

Kto z Bogiem — czuje się zawsze dobrze, to recepta wystawiona kard. Corsiemu, biskupowi z Iesi i p. Albertiemu, świeckiemu obywatelowi Aricci. Rzym przeżywa trzęsienie ziemi, ale kto jest z Bogiem, czuje się zawsze dobrze! Wielu kardynałów wraz z papieżem ratuje się ucieczką, wywrócone są urządzenia władzy publicznej, życie jego znajduje się w niebezpieczeństwie, ale „wiara, ta święta wiara, jest najlepszym środkiem na wszystko”! To jasne — Ksiądz Wincenty żyje, ale żyje naprawdę z wiary!

Najmniejszej nawet niepewności nie zdradza w owych ciężkich chwilach. Przed Bożym Narodzeniem zbiera grupkę księży, by w Terra Colonna przez parodniowe rekolekcje tamtejszy biedny lud przygotować do godnego obchodzenia Świąt Narodzenia Zbawcy (Lett. 1533). Lecz już w dwa dni po tym Bożym Narodzeniu — smutna to musiała być Gwiazdka w szpitalu wojskowym przy wszystkich tych ograniczeniach narzuconych przez nowe rewolucyjne kierownictwo! — Ksiądz Wincenty zmuszony jest złożyć kard. Lambruschiniemu takie oświadczenie:

„Szpital wojskowy nie jest już taki, jaki został nam oddany, i nie można już spełniać tego dobra, dla którego nam go powierzono”, i prosi, by odpowiedź na podanie, w przypadku gdyby trzeba było tam pozostać, była „odpowiednio zastrzeżona i przekazana poprzez zaufaną osobę”. List kończy się notatką, że Stowarzyszenie idąc za radą wielu, nie będzie mogło w styczniu 1849 roku obchodzić uroczystej „Ottavario” w kościele San Andrea delia Valle (Lett. 1534).

Ale nie poddał się, nawet przez zrezygnowanie z tego „Ottavario”; chodziło mu jedynie o to, by intrygantom wichrzącym zawodowo nie udostępnić wielkiego tłumu, przed którym mogliby inscenizować lekceważenie lub pogardę dla religii czy władzy. Nie była to kapitulacja! Bo oto w lutym pisze Święty do siostry Marii Gertrudy Pallavicini: „Im bardziej nieprzyjaciele Boga chcieliby obdzierać świątynie, tym więcej przyjaciele, a szczególnie oblubienice Jezusa z Nazaretu, powinni się skutecznie angażować w przyozdabianie ich z większą gorliwością” (Lett. 1551).

159. Schronienie się w Kolegium Irlandzkim

Prześladowanie nie osłabia ani nie rani ducha Księdza Wincentego, nie wiedzie go do zwalniania rytmu jego dobroczynnych poczynań. Dla uspokojenia przyjaciół zgadza się na stosowanie pewnych środków ostrożności przy wychodzeniu, ale nie rezygnuje z apostolstwa, jak nie zrezygnował z niego w czasie epidemii cholery w roku 1837. Wraca na zajmowane poprzednio miejsce kierownika duchowego w Urbanianum, wakujące wskutek usunięcia jezuitów; kontynuuje swe pośrednictwo między biednymi i bogatymi, bezrobotnymi i dawcami pracy; w dalszym ciągu roztacza opiekę nad dziewczętami z Pia Casa, pobudza ducha kleru przez Konferencję Tygodniową dla Duchowieństwa, niesie pociechę chorym. Wreszcie, prawie zmuszony przez swych przyjaciół, szczególnie ks. Franciszka Vaccariego, rektora kościoła Najśw. Zbawiciela na Fali, usuwa się dnia 26 lutego do Kolegium Irlandzkiego w pobliżu willi Aldobrandinich.

1 tak, choć zamknięty w instytucie dla obcokrajowców, Ksiądz Wincenty żyje w dalszym ciągu ze swymi ludźmi, kocha ich, wspomaga, podnosi na duchu. Można by chyba mówić o okresie pewnej sublimacji: duch Księdza Wincentego rośnie i bardziej jeszcze subtelnieje; patrzenie jego się poszerza, miłość staje się bardziej tkliwa, nadzieja zlewa się coraz bardziej z pewnością.

Sprawy ludzkie, kataklizmy, nawet te największe — to jak hałas; gdy ten wyciszając się przeminie, świat zostaje w codzienności jak przedtem, w niej ciemność ludzkiej słabości rozjaśniana jest nadal światłem miłości dobrych ludzi oraz niezwyciężoną łaską Boga.

W miesiąc po usunięciu się w ukrycie pisze Ksiądz Wincenty do markiza De Gregorio:

Módl się sam i staraj się o modlitwy innych, by wszystkie narody całego świata usposobiły się do wszystkich owych wezwań, łask, darów i zmiłowań niebieskiego Ojca, aby wszystkim wyszły one na dobro, jak też Bóg pragnie (Lett. 1561).

W całym tym przewrocie, który wstrząsnął wszystkimi, w Rzymie ąuarantotto (czterdzieści osiem, tj. rok 1848 — F.B.) stało się wyrażeniem przysłowiowym na oznaczenie zamieszania i masakry, Ksiądz Wincenty widzi jedynie miłosierdzie Ojca niebieskiego, który rozsiewać chce swe łaski, dary i wyróżnienia! Dla niego bluźnierstwa, świętokradztwa czy gwałty dokonywane na instytucjach i osobach, stanowiły już miniony hałas — nie warto było nawet o tym wspominać. Jeden tyłko pozostał głos ważny, który coś oznaczał: twórcze słowo i wola Ojca niebieskiego!

Dnia 16 marca przyszła kolej na drugi list do ks. Rafała, który wróciwszy do Londynu czynił pertraktacje w sprawie nabycia terenu pod świątynię włoską:

Trzeba się przyoblec we wszystkie cnoty — pisze Święty — by po prawej i lewej stronie walczyć przeciwko wszelkim piekielnym mocom, ale zawsze w duchu pokory i wiary. Trzeba kochać przeciwności, nie zaś powodzenie, i iść odważnie naprzód wsparci wszechmocną łaską Boga, któremu budowa włoskiej świątyni leży bardziej na sercu niż nam samym. Gdy będziemy tak postępować, Bóg — jeśli zajdzie potrzeba — dokona nawet cudów; jeżeli jednak postąpimy inaczej, to w walce o nasze przedsięwzięcie zostaniemy sami i odpowiadać będziemy za udaremnienie dobra lub co najmniej za jego opóźnienie.

Następnie wyraża radość na wieść, że Wiseman chciałby założyć w Anglii Kolegium Misyjne; wzywa promotorów tej inicjatywy, by uzbroili się przeciwko piekłu, które niechybnie opierać się będzie ze wszystkich sił; i kończy tę część listu wyrażeniem pewności: „Bóg dokona wszystkiego” (Lett. 1566).

Dnia 20 maja, po górnolotnych listach do Ferdynanda II i do Urbanianum, zwraca się do Carmignaniego z pełnym ludzkiego współczucia zaleceniem z powodu głodu, jaki cierpią dziewczęta w Domu Miłosierdzia: „Biedne te istoty, gdy nie zaspokaja się ich łaknienia, zwracają się do nas raczej aniżeli do Boga” (Lett. 1570); lecz zatroskany jest nie tyle o skorygowanie ich błędu, ile o to, by swemu współpracownikowi przekazać stwierdzenie: „nie możemy zawieść nadziei i zaufania tych istot, dla których jesteśmy ucieleśnieniem Bożej Opatrzności!”

Potem szły wielkie listy łacińskie do głównych Pasterzy Kościoła, do katolickiego duchowieństwa w Londynie i w całym Zjednoczonym Królestwie, do jego misjonarzy Melii i Fak di Bruno, a między tym, jakby nowe intermezzo miłosierdzia: bilecik do ks. Karola Marii Orlandiego, który pozostawał przy kościele Najśw. Zbawiciela na Fali; poleca mu braciszków Angelo i Pippo, radzi, by w pogotowiu miał szarpie dla ewentualnych rannych, i kończy:

Proszę pamiętać, że nie jesteście sami: jest z wami Ojciec, jest Syn, jest Duch Święty; są z wami wszyscy aniołowie i święci oraz ich Królowa a Matka nasza, Najświętsza Maryja (Lett. 1574).

Dnia 10 czerwca pisze do sióstr wizytek, które również wypędzono z klasztoru:

Myślę, że mogę wyznać, iż odczułem wasz ból, ale jesteście owocującymi latoroślami w winnicy Pańskiej, a Ojciec niebieski, w pożarze nieskończonej miłości poi was teraz w największym z utrapień, aby każdą z was wprowadzić na szczyt przemiany w Jezusa Chrystusa (Lett. 1576).

Słowa mówiące o pożarze mogłyby brzmieć sztucznie, gdyby sam Ksiądz Wincenty nie był ofiarą tego samego doświadczenia. Tymczasem właśnie dlatego wyrazy te pokazują wyżyny, na jakie wzniosła się jego wiara, i ujawniają jeszcze raz ową przemianę w Chrystusa Pana, którą dostrzega jako koronę w utrapieniach owych dni.

160. Wyjście na wolność

Ukrywanie się, o którym wyżej, trwało od 26 lutego do 14 lipca. Wszyscy i wszystko zachowało się w całości — wyjąwszy dwa dzwony z kościółka Najśw. Zbawiciela na Fali. Święty uważał to za cud!

Ale z tą samą energią, z jaką zwracał się przedtem do głównych Pasterzy Kościoła, kieruje teraz do kard. Lambruschiniego pełne mocy i wymowy słowa:

Czas już zająć zdecydowane stanowisko, już od zaraz obejmujące wszystko, gdyż stosowanie półśrodków spycha tylko sprawy od tego co złe, do tego co gorsze. Trudne jest położenie i trzeba tu ręki Boga. Jeżeli jednak Bóg gotów jest uczynić dla nas więcej niż się spodziewamy, chce także, byśmy i my czynili wszystko, co jest w mocy ludzkiej, gdyż leży to już w porządku Opatrzności, że człowiek może się stać narzędziem zarówno największego dobra, jak i najgorszego zła. Niepojęta wprost szybkość i pełna rozmachu zuchwałość, z jaką działali synowie ciemności, zobowiązuje synów światłości do podobnych postaw na rzecz dobra (por. Lett. 1583).

Podobny ton dowódcy na polu walki widzimy w sierpniowym liście adresowanym do księżnej Borghese matki:

By nie dopuścić do zgorszenia przed całym światem, jest rzeczą niezbędną starać się z całą energią o skuteczną opiekę duchową dla francuskich oddziałów tak po szpitalach, jak i w miejscach ich zakwaterowania (Lett. 1587).

A oto „dobra nowina” z miesiąca listopada: Józef Latini Macioti zakupuje w Velletri budynki dla założenia tam drugiego Domu Miłosierdzia (Lett. 1587).

Potem wszystko idzie ku normalizacji. Sprawa nabycia terenu w Londynie jest na dobrej drodze; w Rzymie Ksiądz Wincenty stara się u Ojca świętego o kompleks budynków św. Jana ante Portam Latinam, i o drugi — Santa Prisca, aby mógł założyć nowicjat i drugie ustronie dla Stowarzyszenia. Przed Bożym Narodzeniem zbiera po raz wtóry grupę księży dla przeprowadzenia krótkich rekolekcji dla ludu w Colonna i wznawia przygotowania do obchodów Oktawy Epifanii w San Andrea delia Valle.

161. BÓG, MIŁOŚĆ NIESKOŃCZONA

Jest to tytuł ostatniego dziełka Księdza Wincentego. Ułożył je w czasie swego ukrycia w Kolegium Irlandzkim. Stanowi ono najbardziej żywe świadectwo, jak bardzo mało dotykały go zawieruchy ziemskie; stanowi też po Dzienniku, najobszerniejszy dokument, rozumie się, jego duchowego bogactwa. Dziełko zostało napisane po to, by choć w małej mierze służyć mogło pomocą przy rozmyślaniach w rodzinach, przytułkach i religijnych wspólnotach; ale literacka treść jest tak bardzo swoista, że w każdym niemal wyrażeniu czujesz duszę Autora i bezpośredni jego kontakt z Bogiem, bez zwracania uwagi na ewentualnego słuchacza czy czytelnika. Dziełko ma zarazem wartość szczerego i autentycznego źródła, podobnie jak Dziennik, choć go przewyższa starannym opracowaniem i logicznym układem myśli; w Dzienniku, który zawiera czysto osobiste i przypadkowe nieraz zapiski, struktura logiczna nie była przedmiotem specjalnej uwagi.

Dzieło stworzenia i odkupienia to filary nośne teologii „Miłości Nieskończonej”, teologii oświecającej stale i głęboko ostatni rok Księdza Wincentego.

Stworzenie oznacza nicość, która staje się czymś. Nie było niczego, a to nic staje się: morzem, ziemią, górami, dolinami, równinami, słońcem, gwiazdami, planetami, metalami, perłami; nie było nic, a to nic stało się rośliną, zwierzęciem, człowiekiem obdarzonym inteligencją i wolnością, światłem i słowem stworzeń, a wszystko zrodziło się z planu nieskończonej miłości!

A potem był grzech; światło stało się ciemnością, miłość nienawiścią. Człowiek jednak uczyniony był na obraz Boży, Bóg zaś skierował do niego swych wysłanników w celu przywrócenia mu swego obrazu; wreszcie przyszedł On sam, postawił się na miejscu grzechu, włączył się osobiście w stare stworzenie, które odtąd nie było już tylko obrazem Bożym: był to sam Bóg, Jezus Chrystus. I tak ów jeden, który zgrzeszył w imieniu ludzi, zastąpiony został przez Kogoś innego, który w imię ludzi naprawił zło; a tam, gdzie panoszył się grzech, zapanowała łaska. Kto zaś wierzy w Chrystusa, właśnie przez łaskę zostaje dzieckiem Bożym i przemienia się w Boga. Toteż odkupienie oznacza nieskończoną miłość, która grzesznego człowieka przemienia w dziecko Boże, a nienawiść — w miłość.

Dlatego dziełko dzieli się na dwie części: pierwsza skupia się na miłości Bożej przejawiającej się w stworzeniu, szczególnie w stworzeniu aniołów i ludzi; druga wzywa do zatapiania się w miłości Bożej objawionej nam w Jezusie Chrystusie.

162. Bóg stwarza z czystej miłości

Nieskończona miłość Boga przejawia się i w przedziwny sposób jaśnieje w samym celu stwarzania. Bo w istocie Bóg nie potrzebuje żadnej ze stworzonych rzeczy i z żadnej z nich nie korzysta; stworzenia te nie czynią Go ani większym, ani bogatszym, ani szczęśliwszym. Jeżeli stwarza, to dlatego, że chce udzielać stworzeniom siebie samego z bezgraniczną miłością. Cały świat widzialny wraz z wszelkim swym bogactwem i pięknem zostaje do dyspozycji człowieka. Nawet aniołowie, powołani do bytu przed człowiekiem, są wysłannikami i narzędziami Boga, opiekującymi się ludźmi. Wiedział Bóg, jak niewielu odpowie na Jego miłość, i jak wielu otrzymanymi darami posługiwać się będzie na Jego obrazę, a mimo to dał się powodować czystej miłości, która przynaglała Go, by oddał się cały tym niewielu, co gotowi są Go przyjąć.

Miłość Nieskończona ceni nas tak wysoko, że uważa za użyte dobrze swoje starania o nas i posługę nieprzeliczonych aniołów przewidzianych dla nas w trosce o nasze dobro.

163. Dla nas są aniołowie i rzeczy widzialne

Wszystkie Chóry niebieskie: cherubinów, serafinów, tronów, państw, władz, księstw, mocy, archaniołów i aniołów stanowią oczywiście osobne stwarzania dokonywane przez Boga, i są odbiciem Jego wspaniałości; ale jednocześnie stanowią jakby model naszego ducha, a ich zadanie jest jakby uprzednią realizacją naszego przeznaczenia oraz środkiem, jakim posługuje się Bóg przy rozdawaniu nam łask i przysparzaniu radości z dojścia do Niego.

Wszystkie rzeczy widzialne, stworzone z tak wielką mądrością i w tak wielkiej harmonii, rzeczy tak piękne i miłe uczynił Bóg dla nas i dla nas je zachowuje w trwaniu, mimo że używamy ich niemądrze, czy że ich nadużywamy. Zasługiwalibyśmy na to, aby słońce odmówiło nam światła i ciepła, a ziemia — kwiatów i owoców, a tymczasem:

Ty — pisze Święty — podtrzymujesz to wszystko z nieskończoną miłością: Dozwól mi zatem, bym przynajmniej to światło, jakiemu dajesz jeszcze nade mną świecić, nazwał światłem miłosierdzia, nieskończonego miłosierdzia; bym tę noc, jakiej użyczasz mi jeszcze na odpoczynek, nazwał czasem nieskończonego miłosierdzia; bym pokarm, jakiego mi jeszcze udzielasz, nazwał pokarmem nieskończonego miłosierdzia.

164. Dusza stworzona jest na obraz Boży

Wyróżniającą cechą naszego ducha jest to, że stanowi on żywy obraz Boży, obraz całego Boga. To nie rzecz malowana na płótnie czy rzeźbiona w drzewie lub metalu, ale żywa substancja. Przez sam fakt powołania do bytu jej istotną cechą konstytutywną albo istotnym przeznaczeniem jest wyobrażenie Niestworzonego w stworzonym. Nasza dusza to obraz Boga wiecznego, nieskończonego, nieograniczonego; obraz Boga Ojca, Syna i Ducha Świętego. Wiedział Bóg, jak niewielu ludzi i w jak małej mierze, doceniać będzie niewymowne a przemyślne wynalazki Jego nieskończonej miłości; wiedział też dobrze, jak wielu i jak bardzo zeszpeci to piękno oryginału Bożego; mógłby zrezygnować z projektu, a jednak chciał, by zatriumfowała Miłość Nieskończona!

Aby móc odpowiedzieć swej naturze jako obrazowi Ojca, dusza powinna spoglądać wciąż porównawczo na Boga i na samą siebie. Aby być prawdziwym obrazem Syna, powinna coraz bardziej udoskonalać swoje podobieństwo do Boga, całego Boga.

Ale ta nasza dusza stworzona jest również na obraz Ducha Świętego; to zaś mówi nam, że jest w niej naturalna skłonność do tego, aby tęsknić za Nieskończoną Miłością, by duch nasz przekształcił się cały w najczystszą miłość Bożą, by w Nieskończonej Miłości móc po wieczne czasy wieść życie miłości.

165. Bóg jest pokarmem mej duszy

Pod wpływem Nieskończonej Miłości Bóg stworzył moją duszę na obraz swój tak, by zdolna była za pokarm swój mieć Boga samego. Pokarmem przybranych synów jest łaska; Bóg Jeden, Troisty stanowi pokarm dla swych dzieci. A zatem Ojciec jest pokarmem mej duszy, Syn jest pokarmem mej duszy, Duch Święty jest pokarmem mej duszy; ... I któż zdoła pojąć, o Boże mój, Nieskończoną Miłość, która Cię skłoniła do stworzenia mnie takim, byś Ty sam mógł być pokarmem mej duszy?

166. Miłość Nieskończona daje nam Jezusa, Maryję i Świętych

Bóg przez nas znieważany, obrażany, porzucany posunął się aż do ofiarowania nam swego Jednorodzonego Syna, który w łonie Dziewicy Maryi stał się człowiekiem, tak że Jezus Chrystus prawdziwy Bóg i prawdziwy Człowiek cały jest nasz, i całkowicie nasze jest Jego życie i wszystkie Jego zasługi.

A zatem Jezus Chrystus jest mój, Słowo Przedwieczne jest moje. I tak bardzo jest moim, że sam Bóg nie może mi Go odebrać, jeżeli przez grzech sam Go nie porzucę. Boże mój, Miłości Nieskończona ...bezgraniczne Twe miłosierdzie spojrzało na naszą biedotę i, by ją usunąć, dałeś nam prawdziwe bogactwo — Chrystusa Pana.

Bóg darował nam swojego Syna, by naprowadzić nas na naśladowanie Jego życia pokornego, ubogiego, bolesnego, prześladowanego, uciążliwego, dobroczynnego a mimo to wzgardzonego. Nieskończony Bóg zrobił to wszystko dla nas, a zrobił z nieskończoną miłością.

Nieskończona miłość dała nam Jezusa Chrystusa jako pierworodnego Brata. A zatem jesteśmy nie tylko żywym obrazem Boga, ale i dziećmi, i prawowitymi dziedzicami. Naszym dziedzictwem jest Bóg, Bóg cały: Ojciec, Syn i Duch Święty. Chrystus Pan jest nam istotnie Bratem; toteż w objawieniu chwały mamy radować się z Nim naszym dziedzictwem.

A jeżeli Jezus rzeczywiście jest moim Bratem, Maryja — prawdziwa Jego Matka — jest także i moją Matką. To znaczy, że Córka Ojca Przedwiecznego, Matka Odwiecznego Słowa, przeczysta Oblubienica Ducha Świętego, jest moją Matką; Matką, która świętością i chwałą przewyższa wszystkich aniołów i wszystkich świętych.

I wszyscy święci, patriarchowie i prorocy, apostołowie i męczennicy, święci papieże i doktorzy, anachoreci i kapłani, dziewice i wdowy, wszyscy w ogóle święci istniejący teraz i w przyszłości, są moimi braćmi, kochają mnie, wspomagają, bronią, wskazują drogę i ją wyrównują.

167. Życie Jezusa Chrystusa jest naszym bogactwem

Zdumiewający jest ten plan Nieskończonej Miłości. Bo rzeczywiście, gdyby Adam nie popełnił grzechu, nie otrzymalibyśmy Chrystusa Pana, a nasze dobre nawet czyny nie odznaczałyby się nigdy tą doskonałością i świętością, jaka zostaje im nadawana przez wzgląd na Jego zasługi. Teraz natomiast możemy mówić: „Świętość, doskonałość i zasługi Jezusa Chrystusa należą do mnie, a całe Jego życie jest moje”.

Ksiądz Wincenty zamierzał rozmyślania o Miłości Nieskończonej rozszerzyć na wszystkie artykuły wiary zawarte w Credo; śmierć jednak, która nastąpiła w parę miesięcy później, jemu dała wprawdzie pełnię Nieskończonej Miłości, nam jednak zostawiła tylko tę próbkę zagłębiania się jego w bezkresnym misterium Miłości Boga.

168. Wartość tej pracy dla nas

Ta jego próbka to jednak niemało! Dziełko stanowi wezwanie do modlitwy myślnej, a wiara Autora jest tak bogata, że trudno jest oprzeć się jego wezwaniu do modlenia się razem z nim i do rozważania tych prawd.

Tematem omawianym jest miłość Boga przejawiająca się w stworzeniu i we wcieleniu. Całe stworzenie jest dla człowieka, a nawet wcielenie Słowa jest dla człowieka. Aniołowie stworzeni przed nim, owe duchy czyste bez przymieszki ciała, będą posłani do ludzi! Ciała niebieskie i ziemia, i morza zostały stworzone dla człowieka i to wtedy, gdy go jeszcze nie było! A gdy nadeszła pełnia czasów, Bóg ukoronował swe dzieło stworzenia powołując do bytu człowieka. Uczynił go podobnym do siebie, by oświecał stworzenie światłem Bożym, jakie nosił w sobie.

Człowiek miał na ziemi przedstawiać Boga; był bowiem w rzeczy samej obrazem Ojca, Syna i Ducha Świętego, obrazem nieskończonej Mądrości. Bóg nie mógł uczynić więcej dla uradowania swego stworzenia. Stworzenie zaś, zamiast doskonalić swe Boże podobieństwo, zbuntowało się przeciw Stwórcy i rozpoczęło proces własnego rozkładu zarówno w porządku fizycznym, jak i społecznym.

Jednakże sam fakt stworzenia był w planie Bożym tylko pierwszym aktem. Człowiek, który powinien był miłować, myśleć i działać na podobieństwo Boże, zawiódł nie spełniając swego zadania. Kiedy zaś przyszła kolej na Boga, zapoczątkował On w swym planie akt drugi: teraz to On uczynił się na podobieństwo człowieka, aby ten wreszcie zrozumiał, co to jest człowiek stworzony na obraz Boży. Jezus Chrystus to Miłość Boga, Jego słowa, Jego śmierć, to poemat miłości Boga do człowieka.

Ksiądz Wincenty chce czy'ającego naprowadzić na taki tok myśli: Bóg stworzył dla mnie niebo, gwiazdy, morza, milczenie nocy i żywe światło słońca; powołał dla mnie do bytu aniołów; uczynił mnie podobnym do siebie; dla mnie przyszedł Jezus Chrystus, a Maryja stała się moją Matką. I co ja zrobiłem z tej niepojętej miłości?... Ale choć byłem Judaszem, duch mój pozostaje nadal obrazem Boga, a Jezus jest nadal mym Zbawicielem; w pokornej ufności mogę i teraz jeszcze przemienić się w Niego...

169. W OCZEKIWANIU NA SĄD

W ciągu roku 1849 u Księdza Wincentego widzimy różne oznaki jakby czekania na sąd Boży. Sam osądza się częściej i z surowością tak twardą, jakby pragnął uprzedzić czekający go sąd po śmierci. A może — jak to twierdzi markiz de Gregorio — ofiarowawszy się jako ekspiacyjna żertwa za tak wiele popełnianych wtedy świętokradztw, gotował się na spotkanie z Bogiem. Bo oto pisze w Dzienniku dnia 19 kwietnia: „Aż do tej chwili dzisiejszego dnia nie korzystałem ani z nauki, ani z przykładów Jezusa Chrystusa, aby pokonać demona; przeciwnie, przyczyniałem się do wzrostu królestwa grzechu (por. X 742); a 12 maja oświadcza:

Biegnie już pięćdziesiąty rok Twoich zmiłowań i potwornej mej niewdzięczności, albowiem żyję i zawsze żyłem dotąd jako człowiek grzechu. Przez tyle już lat dochodzę do wniosków i czynię postanowienia, a widzę, żem wciąż gorszy. Sam tylko Ty, o Boże mój, zdolny jesteś pojąć, w jaki sposób i jak bardzo życie me było przeciwieństwem życia chrześcijanina, rzymskiego kapłana, ojca duchowego, kaznodziei. ... Ty sam pojmujesz, jak wielkich dopuszczałem się zgorszeń, jak bardzo stałem na przeszkodzie Twej chwale i zbawieniu dusz, i jak wielu ludzi zgubiło się z mojej winy. A mimo wszystko pozostawiasz mnie jeszcze przy życiu i chcesz mi się udzielać — po to, aby mnie całkiem przemienić w siebie, by uczynić mnie czymś jednym z Ojcem, Synem i Duchem Świętym (por. X 275-277).

I oto stajemy wobec kontrastu, jaki w duszy Świętego powstaje z powodu dwu cnót, tj. pokory i miłości; kontrastu tym żywszego, im bardziej dojrzałymi stają się i pokora, i miłość. Bo rzeczywiście, Święty w całkiem odmiennym już tonie ciągnie swój wielki dialog w następujący sposób:

O Boże mój! Z uwagi na to, kim jestem ja, a kim Ty jesteś, czuję się zmuszony mówić: „Odejdź ode mnie, Panie, bom jest człowiek grzeszny”; lecz w tej samej chwili muszę prosić: „Przyjdź, Panie, nie zwlekaj”, bo nie mogę ani przez chwilę pozostawać bez Ciebie! Równocześnie zaś, o Boże mój, nie mogę się powstrzymać od tego, by nie wyrazić Ci współczucia, gdyż Miłość Nieskończona, jaką od wieków miłościwie mnie kochasz, przymusza Cię do nawiedzenia mnie i przebywania ze mną, aby uczynić mnie z sobą czymś zupełnie jednym.

Boże mój, Miłość prowadzi Cię do kroków szalonych; lecz nadmiar Miłości Twej Nieskończonej do mnie jest nieporównywalnie większy od nadmiarów Miłości Twej wobec wszelkich stworzeń, gdyż moja niewdzięczność jest bez żadnych porównań niewdzięcznością największą.

Przyjdź, Umiłowany mój, przyjdź, pośpiesz się, nie zwlekaj!

Jedno pociesza mnie w tym Twoim wciąż dawnym a zawsze nowym szaleństwie, a mianowicie że przez całą wieczność wielbiona będzie Miłość Twa Nieskończona, tak bezgranicznie dla mnie miłosierna.

Boże mój, Miłosierdzie moje, jedynie Ty ogarniasz przepaść mej pychy, i sam jeden możesz ten nieład, jaki jest we mnie, usunąć. Użycz mi daru działania i cierpienia zawsze w ukryciu, tak aby nikt nie dowiedział się o tym nigdy, ani w czasie, ani w wieczności; ale daj łaskę współpracowania skutecznie i wiecznie we wszystkich przedsięwzięciach na Twoją chwałę i we wszystkich poczynaniach zmierzających do udaremnienia jakiegokolwiek nawet lekkiego grzechu oraz do zbawienia wszystkich ludzi. Ponieważ jednak wszelkie me dzieła są bez znaczenia, ofiaruję Ci najdroższą Krew Jezusa Chrystusa i Jego zasługi wraz z zasługami całego Kościoła, na podziękowanie, jak gdyby już wszystkie stworzenia, mnożone w nieskończoność, miłowały Cię miłością Jezusa, Maryi, aniołów i Świętych (por. X 277-281).

Ksiądz Wincenty, który oskarżał się tak bardzo, jakoby był przyczyną wszelkiego zła, chce być przyczyną wszelkiego dobra skutecznie i po wieczne czasy.

170. OSTATNIE REKOLEKCJE

Dnia 25 listopada 1849 roku Ksiądz Wincenty wkracza po raz ostatni w progi Domu Misyjnego na Montecitorio; wchodzi tam jakby przekraczał próg wieczności — z drżeniem człowieka idącego na sąd; poleca się zatem całemu Niebu:

Boże mój, Miłosierdzie me nieskończone, przychodzę ze wstydem do Twego domu. Nie wiem, co mam czynić; nie wiem, jak mam odprawić te święte ćwiczenia; nie wiem, jaki owoc winienem z nich odnieść.

Boże mój, Miłosierdzie me niezmierne, nieskończone i niepojęte!

Ojcze, Synu, Duchu Święty, miłosierdzia!

Najświętsza Maryjo, Dziewico Niepokalana, Córko Ojca Przedwiecznego, Dziewicza Matko Przedwiecznego Słowa, które stało się człowiekiem, Oblubienico Ducha Świętego, miłosierdzia!

Święty Józefie, przeczysty Oblubieńcze Najświętszej Maryi bez grzechu poczętej, Ojcze mniemany Pana naszego Jezusa Chrystusa, miłosierdzia!

Święty Michale, święty archaniele Gabrielu, święty archaniele Rafale, i wszyscy wy serafini, cherubini, trony, państwa, władztwa, księstwa, moce, archaniołowie, aniołowie stróżowie, miłosierdzia!

Święty Janie Chrzcicielu, święci patriarchowie, święci prorocy, apostołowie, papieże, biskupi, doktorowie, kapłani, lewici, klerycy, mnisi, pustelnicy, cenobici, wyznawcy, święte dziewice i wdowy i wszyscy święci Pańscy, miłosierdzia!

Boże mój, przychodzę ze wstydem do domu Twego; do domu łaski Twojej, do domu Twego miłosierdzia, do domu, w którym Ty wraz z nieskończoną swą potęgą i miłosierdziem chcesz w nieprzebranej miłości triumfować nad mą nicością i nad całym moim życiem, które całe pełne jest grzechów, niewdzięczności i braku odpowiadania na Twe nieprzeliczone łaski i zmiłowania użyczane mi w każdym momencie.

Biegnie już pięćdziesiąty rok mego życia, życia grzesznego, pełnego niewdzięczności, życia zaniedbywania Twych niekończących się łask, życia nadużywania wszystkich Twych darów natury i łaski; ale w oparciu o zasługi całego Kościoła ufam, że wszystkie Trzy Osoby Boskie i wszystkie stworzenia, dla mego upokorzenia i dla doprowadzenia mnie do pokuty, z powodu tak bardzo niedobrego mojego życia, będą mi czynić te oto wyrzuty:

Jak korzystałeś z daru wolnej woli albo raczej, jak bardzo go nadużywałeś?

Jak bardzo nadużywałeś władz duszy i zmysłów na obrazę Boga i na zgubę twej duszy?

Jak bardzo nadużywałeś zdrowia?

Czemu nie korzystałeś z chorób, by lubować się więcej w cierpieniu i żyć w oderwaniu od świata oraz w przygotowywaniu się do śmierci?

Czy korzystałeś ze światła, by kontemplować i miłować Światłość niedostępną, jaką jest sam Bóg? Przeciwnie, jakżeż to bardzo nadużywałeś światła na obrazę Boga i na gorszenie bliźniego!

Czy tak korzystałeś z jedzenia i picia, by tym bardziej łaknąć i pragnąć Boga, który jest prawdziwym pokarmem i napojem ducha? Przeciwnie, ileż to razy na obrazę Boga nadużywałeś pokarmu i napoju, którego użyczała ci opatrzność Boża?

A wszystkich innych rzeczy użyczanych ci przez Boga, czyś zawsze używał zgodnie z Jego wolą? Wprost przeciwnie! Ileż to razy posługiwałeś się nimi na obrazę Bożą, ku własnej zgubie i ku zgorszeniu bliźnich! (por. X 748-753).

Niepokojące te pytania przytoczone tu zostały umyślnie w całej rozciągłości, bo stanowią wyraz duchowej wizji świata Księdza Wincentego. Dla niego deszcz czy ogień zawsze są Bożym deszczem i ogniem; stworzenie owada czy ogromnego zwierzęcia, stworzenie węża i ryby, stanowi zawsze wezwanie do Nieskończonej Miłości. Radowanie się światłem i ziołami, zapachem i milczeniem nocy stanowić ma symfonię pełną wdzięczności, jaka wznosić się powinna ku Stwórcy wszystkich tych rzeczy, albowiem w każdej z nich objawił On nieskończoną swą mądrość, potęgę i dobroć względem tych istot, które obdarzył podobieństwem do siebie samego.

171. POŻEGNALNE BENEDICITE KSIĘDZA WINCENTEGO

Odpowiedzi na pytania stawiane w czasie rekolekcji na Montecitorio należy szukać w komentarzu lub w parafrazie kantyku Daniela , którą nazywamy Benedicite (Błogosławcie), gdyż każdy w nim wiersz stanowi wezwanie do danej grupy stworzeń, by błogosławiły Pana. Komentarz napisany został — jak sądzimy — właśnie w czasie tych rekolekcji, gdyż po ich upływie Święty obarczony był nad miarę pracami związanymi z przygotowaniem zarówno nauk dla wieśniaków z Colonny, jak i zbliżającej się Oktawy Epifanii. Jej zorganizowanie wymagało tym razem o wiele więcej trudu niż zwykle, bo wskutek zeszłorocznej przerwy w jej obchodzeniu trzeba było podejmować na nowo całość zbożnej imprezy, której poszczególne nitki albo się rozbiegły, albo zgoła porwały wskutek owych wydarzeń, jakie w latach 1848-1849 rozgrywały się w papieskim Rzymie.

W pieśni tej pokora i ufność Świętego zlały się już w najdoskonalszą jednię; po zamieraniu przychodzi życie, na miejsce grzechu wkracza łaska, a stworzenie w tym przelewanym przez Chrystusa nowym życiu przemienia się w samego Chrystusa.

Przy końcu życia osiąga Ksiądz Wincenty szczyty uświęcenia, a na tę przemianę w Chrystusa Pana wznosi on w niebo taki oto kantyk:

Panie Jezu, wyrzuć mnie precz, a wprowadź siebie! Niech będzie zniweczone me życie, niech sczeźnie wszelkie me dzieło, a Twoje życie niech będzie życiem moim! Twoje konanie niech będzie konaniem moim; śmierć Twoja niech będzie śmiercią moją; Twoje Zmartwychwstanie niech będzie mym zmartwychwstaniem; Twe Wniebowstąpienie niech będzie wniebowstąpieniem moim. Niech wszystko Twoje stanie się moim; życie Przenajświętszej Trójcy niech będzie życiem moim! (X 488-489).

Błogosławcie Pana, wszystkie dzieła Pańskie, chwalcie i wywyższajcie Go na wieki!

W grzechach dokonało się me poczęcie, ale poczęcie Jezusa unicestwiło mój grzech — i tak poczęcie Chrystusa jest moim.

Błogosławcie, aniołowie Pańscy, Pana, błogosławcie, niebiosa Pana!

W żywocie mej rodzicielki byłem bez wiary, nadziei i miłości, ale zasługi Pana naszego Jezusa Chrystusa, już od momentu gdy był w łonie Najśw. Maryi Matki Dziewiczej, przez miłość i miłosierdzie Boże są moją własnością.

Błogosławcie Pana, wody wszystkie, które są na niebiosach, błogosławcie, wszystkie moce Pańskie, Pana!

Urodziłem się jako syn gniewu; ale pokora i ubogie narodzenie Jezusa Chrystusa uczyniło mnie synem Boga, przyjacielem Boga, dziedzicem Boga, współdziedzicem Chrystusa, i napełnia mnie wszelakim dobrem.

Błogosławcie Pana, słońce i księżycu, błogosławcie Pana, gwiazdy nieba!

W pierwszych dniach mojego życia nie dokonałem nigdy czegoś zasługującego na żywot wieczny; ale przez niezmierną miłość Boga, przez dobroć i słodycz miłosierdzia Bożego, zasługi Jezusa Chrystusa, zasługi posiadane przez Niego od samego dziecięctwa, mogą się stać moimi.

Błogosławcie Pana, wszystkie deszcze i rosy, błogosławcie Pana, wszystkie duchy Boże!

Wzrastałem w latach, w złość i zawinioną niewiedzę, a Jezus wzrastał w latach, mądrości i łasce u Boga i ludzi; i same zasługi tegoż wzrastania Chrystusa niweczą złość i wszelką niewiedzę moją.

Niech błogosławią Pana ogień i upał, niech błogosławią Pana mróz i upał!

Nie dopełniłem tego, com uczynić był winien, nie zaniechałem tego, czegom powinien był zaniechać; nie okazywałem też obowiązującej mnie uległości. Uczynki jednak Chrystusa, Jego cnoty i miłość, jaką żywił względem Józefa i Najśw. Rodzicielki Maryi, przez miłość i miłosierdzie Boże stają się moimi uczynkami, moimi cnotami i mą uległością.

Niech błogosławią Pana rosy i szron, niech błogosławią Pana lód i mróz!

Przyjąłem chrzest, lecz nie odniosłem z niego pożytku, jaki powinienem odnieść; przez bierzmowanie zstąpił na mnie Pocieszyciel Duch Święty, a ja zasmucałem Go zawsze. Ale chrzest Chrystusa Pana i pełnia Ducha Świętego, jaka w Nim była, jest moim chrztem i pełnią moją.

Niech błogosławią Pana lód i śnieg, niech błogosławią Pana noce i dnie!

Wydawało się mnie i ludziom, żem się oddawał postom, czuwaniom i modlitwom, a tymczasem wszystkie me posty, czuwania i modły są obrzydliwością przed Bogiem. Jednakże przez miłość i miłosierdzie Boże, posty Chrystusa, Jego czuwania i modlitwy, są moimi postami, czuwaniem i modlitwą moją.

Niech błogosławią Pana światło i ciemności, niech błogosławią Pana pioruny i chmury!

Zdawało się mnie i ludziom, że działam i nauczam, gdy tymczasem czyniłem tylko zło i to zło wszelakie; wiernych nie nauczałem — jak było to mą powinnością — i Ewangelii Chrystusa wszelkim stworzeniom nie opowiadałem. A jednak uczynki Chrystusa i Jego opowiadania o Królestwie, dzięki najlitościwszemu Jego miłosierdziu i miłości, są moimi czynami i moim głoszeniem słowa Bożego.

Błogosławcie Pana, kapłani Pańscy, błogosławcie Pana, słudzy Pańscy!

Z najświętszej Ofiary mszalnej nie korzystałem nigdy, ani jako człowiek świecki, ani jako duchowny, a udział w niej brałem czy ją sprawowałem prawie zawsze w niewłaściwy sposób. Mimo to, choć nad wszelkie stworzenia przeszłe, obecne i przyszłe jestem najbardziej niegodny, to jednak przez najlitościwsze miłosierdzie Jezusa Chrystusa i przez bezmierną Jego miłość, danym mi jest w tejże Ofierze Jezusa Chrystusa uczestniczyć w pełni (por. X 489-495).

Kantyk nie został ukończony — urywa się na słowach: Błogosławcie Pana, dusze sprawiedliwych, błogosławcie Pana, święci i pokornego serca!

Czemu Święty ten kantyk wybrał jako ostatni śpiew swojego życia? Ponieważ pieśń ta to największy chorał śpiewany przez stworzenia Boga ku Jego chwale. Wybór tej właśnie pieśni to ostatni wysiłek Świętego, by wszelkie stworzenia niebieskie i ziemskie, rozumne i pozbawione rozumu wezwać do wspólnego błogosławienia Boga i do składania Bogu dziękczynienia wraz z sobą; wszak stał się cudem miłosierdzia, jak Maryja — cudem łaski.

Komentarz Księdza Wincentego uwypukla istotę jego duchowości: ja jestem niczym, dopuszczającym się w dodatku wszelkiego zła; Bóg jednak jest wielki i w bezgranicznej swej miłości przekształcił mnie w Jezusa Chrystusa.

Wyrażeniem pewności, że dokonała się już w nim przemiana w Chrystusa — która rzecz jasna jest wyprzedzeniem raju oraz momentem osiągnięcia uświęcenia, jak i dzieła łaski — zamyka się droga Księdza Wincentego do świętości, jak i droga życia na ziemi. Umiera, gdy świętość jego doszła do zenitu.

172. SYNTEZA CZWARTEJ CZĘŚCI

Ostatni odcinek lotu Księdza Wincentego ku świętości (rok 1841) rozpoczyna się w znany nam już sposób: „Pośród wszystkich zapóźnionych ludzi ja jestem najbardziej rozwiązły; odnowy rekolekcyjnej nikt nie potrzebuje bardziej niż ja”. Mimo to Święty znajduje dosyć sił, by w tymże oświadczeniu podjąć taką decyzję: „Muszę je odprawić, tak jak chce tego Bóg!”, a decyzja znajduje wsparcie w znanej jego a trudnej do wyrażenia ufności:

Doskonałość Jezusa Chrystusa zniweczy niepojętą niedoskonałość moją i użyczy mi przymiotów wszystkich dzieł Jego... Nad niepojętą mą złością zatriumfuje nieskończone miłosierdzie wraz z Jego wynalazkami pełnymi miłości. Mówię: zatriumfuje! Jestem tego tak pewny, że wolałbym raczej umrzeć i to po nieskończone razy aniżeli utracić tę ufność, a raczej pewność... Twoje usuwanie się na miejsce ustronne będzie mym odosobnieniem, Twoja modlitwa będzie moją modlitwą... Boże mój, sam z siebie nic nie potrafię, z Tobą mogę wszystko; z miłości ku Tobie chcę czynić wszystko; Tobie cześć, mnie hańba! (por. X 656-658).

Osiągnąwszy ten szczyt tak szczęśliwy, Ksiądz Wincenty nie zniży już lotu aż do końca życia; poszerzy przestrzeń swojej wyżyny, poczyni co pewien czas wzloty jeszcze śmielsze, ale na zacieśniony nasz poziom niepewności czy lęków nie wróci już nigdy. Wydaje się, że jest już utwierdzony w łasce — ten człowiek, który z łaski Bożej rozpoczął doświadczenie rajskie już na tym łez padole.

173. Dziesięciolecie najdoskonalszej skruchy

W tym okresie stwierdzamy u niego praktykę żalu doskonałego o niezwykłym natężeniu; to tak, jakby to była praca rzeźbiarza, który przy pomocy pumeksu szlifuje z miłością i poleruje wytrwale swą statuę aż zniknie każda, najmniejsza nawet chropowatość i uwypuklone zostanie piękno zarysu i poszczególnych linii.

Jeden nawet akt doskonałej skruchy wystarcza do zgładzenia grzechu; a zatem akty doskonałego żalu, podtrzymywane czy ponawiane w nieskończoność stanowią pogłębianie tego gładzenia i coraz bardziej skuteczne oddalanie jakiejś choćby ewentualności grzechu. Znaczy to, że Ksiądz Wincenty w tym swoim najgłębszym pragnieniu, by tak siebie, jak i innych naprawić i zadośćuczynić, również za cenę znoszenia wszelkiego rodzaju cierpień, za wszelkie obrazy wyrządzone Bogu przez wszystkie wieki, i wreszcie, by grzechowi wypowiadać walkę zawsze i wszędzie, oczyścił, podniósł i uszlachetnił swą duszę w niewiarygodnym wprost stopniu, zabezpieczając ją równocześnie od wszelkich zranień. Zdobył się na takie sformułowanie modlitw, jakie następują:

O Jezu mój, mój Sędzio, któryś oddał życie, by mnie nie potępić, daruj mi swe życie!... Pomnij, o Panie, na wszystkie me grzechy, i zapomnij o mnie!... Ukaż, Panie, całemu wszechświatu moją niegodziwość.

Ale zaniósł do Boga i taką prośbę:

Panie, niezłomna nadzieja moja jest moją wszechmocą... Obraziłbym nieskończone Twe miłosierdzie, gdybym przyjął, że nie chcesz mi użyczyć całej świętości serafinów, gdyż pewnym jest, żeś gotów mi darować świętość wszystkich świętych, a nawet nieskończenie więcej... Ty karmisz mnie, o Boże, swoją dobrocią, karmisz swoim światłem i usuwasz we mnie całą szpetotę i wszelkie ciemności (por. X 227 nn).

Najbardziej jednak wzruszający wyraz tej postawy znaleźliśmy w słowach, w jakich duch jego pofolgował sobie dając w niezwykle przyśpieszonym rytmie ujście nurtującym go myślom i pragnieniom:

Boże mój, czyń we mnie wszystko. Boże, Wszystko moje, teraz i zawsze, po nieskończone razy, w najwyższym cierpieniu, w nieskończonej miłości, w Twej łasce, bez doznawania pociech, przy radości jedynie z tego, że Ty jesteś nieskończenie wielbiony, a ja bezgranicznie wzgardzony. To właśnie niech będzie mym rajem, przez zasługi Jezusa Chrystusa, Maryi i wszelkich stworzeń (por. X 250).

174. Osobiste jego odnoszenie się do Boga

Innym i to determinującym czynnikiem uświęcenia doprowadzonym w tym okresie do szczytu jest żywa osobistość jego stosunków z Bogiem. Między nami a Bogiem istnieje naturalna przesłona, ponieważ Bóg jest Duchem bez przymieszki czegoś cielesnego, my zaś obejmujemy wszystko przy pomocy zmysłów. Toteż istnieją ludzie, co pozostają poza tą barierą, inni zaś tworzą sobie bóstwo podmiotowe — owoc wyobraźni, bez właściwej metafizycznej podbudowy. Natomiast Ksiądz Wincenty natknąwszy się w najwcześniejszej młodości na żywego Boga, rozwala barierę dzielącą go od Stwórcy, rzuca się, tak jest — rzuca się w otchłań Bóstwa, rozmawia z Bogiem, słyszy Go i jest słyszany, daje i otrzymuje oraz wchodzi w dyskusje z Bogiem. Jego stosunek do Chrystusa Pana zostaje poza wszelką wyobrażalną granicą:

Jezus Chrystus mnie zna!... Jezu mój, jesteś cały mój; miłość Twoja przykuła Cię do mnie niby łańcuchem i teraz musisz dotrzymać umowy, musisz pozostać ze mną; jesteś mój cały!... Jezus Chrystus jest mój, jest tak dalece mój, że sam Bóg nie może mi Go wydrzeć... Mój Boże, przebacz, że Ci to mówię, ale rozmiłowałeś się w nędzy (por. X 254).

175. Miłość upodobania

Jest to też okres miłości Boga: miłości, która doszła do bezmiernych wymiarów stając się miłością przekształcającą. Jest to miłość obfitująca w uczucia radości, ale też odznaczająca się wspaniałą szczodrością, ukazująca jedynie zainteresowanie się chwałą Bożą — miłość w działaniu niestrudzona.

Bóg zasługuje na bezgraniczną miłość, gdyż jest niedościgłą doskonałością i nieskończonym miłosierdziem; dla nas przecież stał się człowiekiem i dla nas oddał swe życie; dalej, dlatego że Jego mądrość, potęga, dobroć, miłosierdzie, sprawiedliwość, czystość — stały się pokarmem duszy mojej; wreszcie ponieważ Maryja, Matka Jezusa i Oblubienica Ducha Świętego, z miłości dana nam za Matkę, wraz z aniołami i świętymi wstawia się przed Bogiem za nami.

Ksiądz Wincenty podejmuje to wezwanie Bożej miłości, dając następującą odpowiedź:

Boże mój, Ty oszalałeś z miłości ku mnie. Myślisz o mnie od całej wieczności, zlewasz na mnie potop niekończących się łask, żywisz mnie swą istotą, niweczysz we mnie niegodziwe me serce i przekształcasz mnie w siebie... (por. X 236).

Pragnąłbym Cię miłować wszelką miłością, jaka była, jest i będzie, jaka być mogła i powinna; chciałbym Cię miłować całą Twą nieskończoną miłością... O, gdyby mi było dane miłować Cię w nieskończoność i w nieskończoność pracować dla Twej chwały... Chciałbym tak odpowiadać na łaski Twoje, jak Ty zasługujesz na to, i posiąść taką doskonałość, jakiej Ty jesteś godny... Jezu mój, spraw, aby cały wszechświat stał się jedną miłością... (por. X 231 i 234).

176. Miłość świadoma odpowiedzialności

Z tą miłością upodobania, podziwu i wdzięczności idzie w parze miłość trzeźwej odpowiedzialności; miłość dorosłego syna, który dzieli trud i odpowiedzialność ojca, miłość ojca, który — zanim zacznie radować się swą rodziną — chce się wprzód potrudzić, aby rodzina powiększała się i radowała pełnią życia.

Podobną miłość żywił wciąż w sobie Ksiądz Wincenty, gdyż taka już była jego psychika, że osobiście chciał pełnić i doprowadzać do końca swe zobowiązania bez oglądania się na to, czy i jaka stąd wypłynie dla niego korzyść. Ale rankiem 19 listopada 1841 roku zrozumiał jasno i sformułował zasadę: „Prawdziwym dowodem miłości Boga jest troska o zbawienie ludzi”. Znaczy to, że miłość do Boga nie tylko nie wyczerpuje się w uczuciowym stosunku między człowiekiem a Bogiem, ale wprost samorzutnie staje się niezmiernie silną podnietą do apostolskiego działania. Toteż modlił się Ksiądz Wincenty:

O Jezu mój! Dowodem miłości, jakiej oczekujesz ode mnie, jest troska o zbawienie ludzi. A zatem zniwecz we mnie wszystko, co mi przeszkadza w pełnym i skutecznym oddawaniu się zbawieniu dusz i podaruj mi całe swe życie, wszystkie Twoje cnoty, całą Twą energię i całego siebie, abym do Serca Twego mógł przywieść wszystkie dusze całego świata, a przywieść z bezgraniczną doskonałością i nieskończoną Twą chwałą (por. X 676).

W związku z tym warto wspomnieć, że na owe lata przypadły takie prace, jak stała opieka nad chorymi znajdującymi się w szpitalu wojskowym, misje czy rekolekcje prowadzone po wioskach, zakładanie kościoła w Londynie dla włoskich emigrantów, pisanie listów łacińskich oraz układanie dziełka „Bóg Miłość Nieskończona”.

177. Pewność Boskiego pochodzenia

Jedną jeszcze rzeczą godną podkreślenia w tej syntezie jest pewność czy też pewności Boże, widoczne u Księdza Wincentego. Treści zawarte w jego wierze odznaczają się taką jasnością i mocą, jaka możliwa u świętych w niebie, nie jest jednak — przynajmniej w takim stopniu — udziałem biednych pielgrzymów tej ziemi.

U podstaw jego miłości Bożej, tak bardzo gwałtownej i porywającej, leży pewność, jakiej nie znajdziesz w zwyczajnej wierze ludzi wierzących; a nienasycony jego żar apostolski o chwałę Bożą i zbawienie ludzi, jego ból z powodu obrazy wyrządzanej Bogu, nie dadzą się wyjaśnić bez owej pewności. Większą jeszcze pewność zakłada jego pragnienie bezgranicznego cierpienia oraz jego gotowość do pozostawania na ziemi przez całą wieczność, byleby tylko mieć możność oddawania Bogu chwały przez tę całą wieczność.

W ostatnich zwłaszcza latach tego rodzaju stwierdzeń pewności mamy bez liku. Listy łacińskie i pocieszające pisma kierowane do zakonnic wyrzuconych z klasztorów — wszystkie one czerpią ze źródła bezwzględnej pewności oraz przedstawiają wszystkim: alumnom z Urbanianum, synom duchownym Melii i Faa di Bruno, duchowieństwu w Anglii, Ferdynandowi II, kardynałom — pewność chwały Bożej, zbawienia dusz, oczyszczenia Kościoła — stwierdzenia, jakie trudno byłoby znaleźć nawet w dobrze udokumentowanych przez historyka sprawozdaniach.

A cóż powiedzieć o jego pewności tyczącej się miłosierdzia Bożego i własnej przemiany w Chrystusa? Uważamy nawet, że właśnie pewność, iż sam stał się cudem miłosierdzia — gdyż życie Chrystusa stało się już jego życiem — stanowiła o uszczęśliwiającym stanie Księdza Wincentego, albo, jeśli wolicie, o jego raju na ziemi.

Tak wielki jednak stopień pewności nie wywodzi się ani z historycznych udokumentowań, ani z metafizycznych rozumowań, ani nawet z doświadczeń związanych ze sferą zmysłów; niezłomna pewność Świętego mogła być owocem tylko jego głębokiego współżycia z Bogiem.

178. ZAKOŃCZENIE

179. Szkoła doskonałości

Gdyby ktoś, po tylu stronicach traktujących o duchowości Świętego, postawił nam pytanie, do jakiej szkoły duchowości należałoby go zaliczyć, nie umielibyśmy dać odpowiedzi, a może dokładniej — odpowiedzieć na to nie można; nie można zaś właśnie z powodu owej naturalnej i tak bardzo przez niego hołubionej tendencji do obejmowania wszystkiego.

Skłonność do asymilacji miał on jakby we krwi: w wieku młodzieńczym oddał się naśladowaniu, i to w drobiazgowy sposób, Jana Berchmansa, podówczas jeszcze nie wyniesionego na ołtarze; jako czterdziestoletni kapłan pozostawał pod silnym wrażeniem życia błog. Jana Vitellego, również jak Jan cieszącego się wtedy tylko tytułem wielebnego; w siedem lat później był pod urokiem umartwień św. Piotra z Alkantary. Ale nie brak u niego również wyraźnych rysów ducha św. Romualda, św. Bernarda, św. Bonawentury, św. Franciszka Salezego, św. Alfonsa, św. Pawła od Krzyża; i — oczywiście — mamy mnóstwo powodów, by uważać go za zwolennika duchowości franciszkańskiej, a także dominikańskiej, karmelitańskiej oraz ignacjańskiej.

Rzeczywistość jest taka, że Ksiądz Wincenty wykorzystywał wszelkie środki zdrowej pobożności i bez oglądania się na to, z jakiej pochodziłyby szkoły, przyjmował wszystkie dobre myśli, jakie mu się nasuwały w związku z lekturą, kazaniami czy kierownictwem duchowym.

Do świętości sobie właściwej doszedł nie poprzez selektywne metody systematycznych działań, ale przez poszukiwanie i stosowanie wszystkich środków sposobnych do uprawiania cnót. Nie jest to co prawda najłatwiejsza droga, ale to była jego droga: wszystko wykonywać z możliwie najwyższą doskonałością. Sprzedał wszystko dla nabycia bezcennej perły, nie zaniedbując przy tym nawet najmniejszej rzeczy dlatego tylko, że jest mała. To nie wielkość czy małość rzeczy czyniła je dla niego ważnymi, bo ważnym było wszystko, co tylko oddawało chwałę Bogu.

Ten to duchowy eklektyzm pomaga nam zrozumieć pewne kontrastujące aspekty tak bogatej jego duchowości. Bo rzeczywiście spotykaliśmy u niego skrajności: pogarda wobec siebie samego i bezgraniczna ufność; wewnętrzna wolność kierowana samą tylko miłością i obmyślane z największą drobiazgowością schematy, jak schemat „Zegara Męki Pańskiej”, który za dnia i w nocy, godzina za godziną określał te sceny czy momenty Męki, jakie miał w duchu przeżywać.

180. Start z wyżyn

Po tak długiej wędrówce, w czasie której zatrzymywaliśmy się na wielu szczytach, po jakich Święty szedł ku swej dojrzałości i ku ostatniej mecie, będzie rzeczą bardzo interesującą odczytać na nowo pewne strony Dziennika, na których młody Wincenty już w roku 1816 wyraził swoje pragnienia i na których zaznaczał etapy swej drogi.

Chciałbym miłować Boga w przeszłości i teraz, z nieskończoną doskonałością od całej wieczności przez całą wieczność. Pragnąłbym jednak być i w niebie, i na ziemi: w niebie, aby Go miłować bez granic, na ziemi, by z miłości ku Niemu cierpieć bez miary.

Chcę miłować Boga, jak On na to zasługuje, i jak ja pragnę, aby On był kochany. I pragnę, by każde stworzenie, mnożone w nieskończoność, miłowało Boga z doskonałością bezgraniczną tak jak ja tego pragnę i z miłością Jezusa i Maryi.

Chcę kochać Boga, ale tak, aby o tym wiedział tylko On sam; chciałbym jednak być równocześnie środkiem dla pomnażania Jego chwały!

Chciałbym posiadać nieprzebrane bogactwa, aby z miłości ku Bogu rozdać je wszystkie (por. X 69, 71, 82).

Słowa powyższe pisane były w roku 1816; mogły być jednak pisane i w roku 1839 czy w 1849, czy też w jakimkolwiek innym dniu życia Świętego. A to znaczy, że w roku 1816 wyruszył on ze szczytów tak wysokich, iż mogłyby być kresem jego drogi świętości. Ale znaczy to również, że Ksiądz Wincenty nie sprzeniewierzył się nigdy sobie samemu, bo cele, jakie założył sobie we wczesnej młodości, jak i wszystko, co wtedy postanowił czynić, pozostały żywe przez całe jego życie.

181. Zasadnicza podstawa teologiczna

Zawiasem, na którym się obraca cała świętość Księdza Wincentego, albo motywem, który nią kieruje, czy też głównym filarem, jaki ją podtrzymuje, jest ta oto elementarna zasada: Bóg jest Kimś Absolutnym, człowiek — przypadkowym, jakby dodatkiem Bożym; albo, jeżeli chcecie słyszeć to w terminach Świętego: Boże mój, Ty jesteś wszystkim, ja — niczym; Tyś nieskończonym Dobrem, ja — grzechem, w całości grzechem; Ty nie możesz nie być Tym Kim jesteś, ja? — byłoby lepiej, gdybym się nigdy nie narodził.

Ksiądz Wincenty widzi tę prawdę z całą jasnością i wcale się tym nie martwi; przeciwnie, widzi w niej zapowiedź swego zmartwychwstania i skalę swej wielkości; przywiera do Boga silniej niż kiedykolwiek kobieta przywarła do męża i bardziej niż przestraszone dzieciątko przywiera do swej matki. Do Boga lgnie zawsze i bezwarunkowo, gotów porzucić absolutnie wszystko i stać się całkowitą nicością, aby cały być w Bogu, a w Nim jedynie tym, co Mu się podoba. Wszystkie energie rozumu i serca kieruje ku poznaniu i miłowaniu samego Boga, tyle tylko przestrzeni zostawiając dla stworzeń, ile jest niezbędne, by doprowadzić je do poznania Boga i pomóc w miłowaniu Go.

Istota rozumna tym jest doskonalsza, im bardziej staje się skutecznym narzędziem uwielbiania Stwórcy. Człowiek, który Boga nie kocha, jest wyrwany z siebie samego, zgubił cel swego rozumu, pomylił przedmiot swej miłości. Najwyższą doskonałością człowieka jest być i działać takim sposobem, jaki najbardziej odpowiada istocie stworzonej na obraz samego Boga. Z tych względów pragnienie, jakie Świętego najbardziej pożera, to pragnienie nieskończonej chwały Bożej.

182. Święty i jego moc woli

Na przyciągającą moc Bożą odpowiada w Świętym bezgraniczna niemal energia, przy pomocy której szuka on Boga, miłuje Boga, zatapia się w Nim i daje się przebóstwić.

Tą energią jest siła wolnej woli — duch Księdza Wincentego uskrzydlony świadomym przekonaniem, że jest obrazem Bożym; duch ubogacony sakramentami przyjmowanymi i sprawowanymi zawsze z pełnym oddaniem; duch całkowicie otwarty na światła i wezwania Boże; duch przeżywający raz po raz obecność Bożą w sposób bardzo podobny do tego, jaki jest udziałem błogosławionych w niebie. A tego rodzaju przeżyć nie zapomina się nigdy.

Czynnikiem ujawniającym najbardziej tę pełną pragnień wolę Świętego nie dającą mu spokoju jest to, że w całym swym życiu stawia on sobie zdecydowanie cele nieosiągalne i przymierza się stale do nadludzkich wzorców. Jeżeli ma kochać Boga, to tak jak On na to zasługuje; jeżeli ma się przykładać do tego co dobre, to z żarem zmarłego człowieka wracającego do życia. I dalej: żyć w ukrzyżowaniu na wzór Chrystusa; uwielbiać Ojca niebieskiego, jak uwielbiał Go Chrystus; oddawać się zbawieniu ludzi, jak gdyby było mu powierzone odwieczne i uniwersalne kapłaństwo Chrystusa; odnosić się do grzechu z taką nienawiścią, z jaką do zła odnosi się sam Bóg; miłować Maryję, jak Ją Bóg miłował.

I jakby nie było dosyć tych porównawczych terminów, zbiera się na odwagę, by dodać: i jeszcze bardziej. Za zadanie więc stawia sobie, by miłować Boga, jak On zasługuje na to i jeszcze więcej; oddawać Mu chwałę przez całą wieczność i jeszcze dłużej...

183. Świętość ważąca się na wszystko

Pokora Księdza Wincentego to otchłań, której dna nie dojrzysz; jego samooskarżenia niepokoją człowieka; serdeczność, z jaką błaga o litość wzrusza do głębi; ma on świadomość swej nicości i niegodności, jaka z trudnością mieści się w psychice ludzkiej. Ale z taką samą szczerością woła: „Życie Jezusa Chrystusa jest moje, życie Przenajświętszej Trójcy jest moje całe me jestestwo jest w Bogu!”

Nie chce ukrywać swej ludzkiej słabości; przeciwnie, jednym z najupor- czywiej wracających pragnień jest to, by Bóg objawił jego niegodność całemu stworzeniu. Nikt bardziej niż on nie obarczał się wszelkimi grzechami świata; a jednak stawia sobie za cel najwyższą doskonałość i żywi przekonanie, że z łaską Bożą będzie mógł dla Pana uczynić więcej, niż uczynili razem wszyscy święci Pańscy!

Ksiądz Wincenty wie dobrze, że nieskończoności osiągnąć się nie da; ale wie również, że duch ludzki jest potencjalną nieskończonością, i że liczą się nie tyle wytyczone mety, co śmiałe i odważne zrywy; i jest niestrudzony w tym przynaglaniu ducha, by iść stale drogą tytanicznego napięcia do nieosiągalnych, lecz stawianych przed sobą celów.

184. Świętych Obcowanie

Święty nie omawia szerzej tej tajemnicy, lecz dusza jego jest nią przepełniona; Dziennik świadczy na każdej niemal stronie, że Święty żyje stale w Komunii Świętych, w pełni swej odpowiedzialności, tak dalece, że sama jego świętość nosi na sobie jej znamię i z niej czerpie swą siłę.

Ksiądz Wincenty, cały skąpany w Najdroższej Krwi Chrystusa, ma Jej pełne oczy i serce. Jest Ona jego skarbem, za który nabywa wszystko i uzyskuje wszystko. Modlitwa zanoszona w imię tej Krwi staje się modlitwą wszechmocną; w tej Krwi sam się zanurza i obmywa nią wszystkich. Ona daje mu żar, uskrzydla go i czyni go nieustraszonym.

W kręgu Najdroższej Krwi zjawia się i oddziałuje na niego męka i zasługi Najśw. Dziewicy, którą chciałby miłować i czcić, jak miłuje Ją i czci Bóg Ojciec jako najmilszą swą Córkę, jak miłuje Ją i czci Bóg Syn jako swoją Matkę, jak miłuje Ją i czci Bóg Duch Święty jako swą Oblubienicę; jawią się też i oddziałują wszyscy aniołowie i wszyscy święci ze wspaniałymi i nieprzeliczonymi ich cnotami. Komunia Świętych to ogród zasiany, uprawiany i zwilżany Krwią Jezusa Chrystusa.

Gdy Święty się modli, zdaje się wyśpiewywać wezwania z litanii do wszystkich świętych; odmawiając pacierze kapłańskie rozkłada wokół brewiarza koronę z obrazków, by któryś z nich co pewien czas całować.

Chciałby za swoje grzechy błagać o litość łzami Piotra i Magdaleny oraz polecać się miłosierdziu Bożemu z żarem ukrzyżowanego wraz z Panem łotra, korzystając przy tym z jego szczęśliwego losu. Entuzjazmuje się świętością Jana Chrzciciela i staje się jakby niemy wobec potęgi wstawiennictwa św. Piotra z Alkantary.

Ale owa moc wstawiennicza w Świętych Obcowaniu stanowi mniej znaczący aspekt tej tajemnicy; w rzeczywistości ma ona o wiele większą wagę jako czynnik pociągający, którego działanie widzieliśmy w Dzienniku na przykładzie bł. Jana Berchmansa, bł. Jana Vitellego i św. Piotra z Alkantary. Zdajemy sobie też lepiej sprawę z jego troski o naśladowanie Chrystusa Pana, Najśw. Dziewicy, Chórów anielskich, św. Józefa, Jana Chrzciciela, św. Franciszka z Asyżu, św. Franciszka z Sales, św. Teresy z Avili, i okazyjnie tak wielu innych świętych.

Moc jednak i skuteczność Komunii Świętych leży w tym, czym ta Komunia jest w swej istocie. A Świętych Obcowanie to nieprzeliczony zespół istot złączonych życiowo i solidarnie z Chrystusem, z Najśw. Dziewicą, z aniołami i świętymi i z wszystkimi ludźmi żyjącymi w łasce Bożej.

Nie można twierdzić, że między wszystkimi członkami tej Komunii zawiązuje się stosunek połączonych naczyń, ponieważ rozdawnictwo łask zależy od niezgłębionych planów Nieskończonej Miłości; ale możliwość wzajemnego komunikowania się jest tam pewna. Bardziej zbliżonym obrazem istoty Świętych Obcowania jest obraz Ciała Mistycznego — boć wszyscy jesteśmy członkami Ciała Jezusa Chrystusa — albo też obraz świątyni, gdyż wszyscy stanowimy żywe kamienie świątyni, której duszą jest Duch Święty. Kto zatem żyje w wierze, jest członkiem Chrystusa Pana, jest żywym kamieniem budowli ożywianej przez Ducha Świętego.

To jest terenem odpowiadającym bardziej psychice naszego Świętego oraz stanowi ramy, w jakich lepiej mieści się jego duchowość. Prawda o Komunii Świętych wyjaśnia i wspiera jego zrywy i loty, jego nieprawdopodobne wprost osiągnięcia. On bowiem nie tylko wierzył w Świętych Obcowanie, ale w nim żył! Jego stosunki z członkami Komunii były związkami braterskimi, jego zaś zaangażowanie się od samego początku podejmowanej drogi zmierzało do równania jego życia z życiem Jezusa Chrystusa, z życiem Maryi, jego więcej niż najukochańszej Matki, oraz świętych, jego drogich braci i opiekunów.

185. Ważyć się na wielkie rzeczy

To jeszcze jeden, dobrze określony współczynnik duchowości Świętego. Mógłby się on wydawać sprzeczny ze znanym u Księdza Wincentego pragnieniem pozostawania w zapomnieniu i wzgardzie; mógłby się też wydawać odwetem instynktownego triumfalizmu spychanego żywcem w podświadomość. W naszym jednak wypadku dążenie do wielkich rzeczy nie ma nawet cienia próżności. „Wielkie rzeczy” Księdza Wincentego mają zawsze Boga za motyw i cel; co do siebie samego prosi tylko o to, aby wszystkim stworzeniom wiadoma była jego nicość i niewdzięczność; chce on też — i to nie tylko w słowach! — by na jego osobie dokonała się ekspiacja za grzechy całego świata; chce też być przyczyną wszelkiego dobra na świecie, ale tak, aby nikt tej jego przyczynowości nie dostrzegł.

Sam nie wie dokładnie, jakie miałyby być te wielkie rzeczy, których powinien dokonać; ale czuje ich wielkie pragnienie, i pragnienie to chce przekazywać innym, gdy np. chłopców ze związku Santa Maria del Pianto czy członków swej Kongregacji chce uwrażliwić na pełnienie wielkich rzeczy ku chwale Boga.

Jego pragnienie czynienia wielkich rzeczy to tylko piękna wersja pragnienia kochania Boga: kochania nie tylko jak On na to zasługuje, ale jeszcze bardziej. Bóg jest Miłością Nieskończoną, a to co się dla Niego czyni, nie może być czymś małym. Bóg uczynił go cudem miłosierdzia, więc nic nie może być dostatecznie wielkie, by za to okazać należną Mu wdzięczność.

186. W miłości Bożej spłonęło wszystko!

Troska o wykresy, schematy, o drobiazgowe postanowienia, jakich pełno na pierwszych stronach Dziennika, słabnie powoli, a niebawem zniknie zupełnie; niknie więc zatroskanie o ubóstwo, o czystość, o posłuszeństwo. Ale teraz dokładniej o tym: od roku 1816 i nieco później spotykamy pełno zapisków i postanowień dotyczących zdobywania i praktykowania poszczególnych cnót; im więcej natomiast oddalamy się od tej początkowej daty, zacierają się coraz bardziej ślady tego wszystkiego. Jedno tylko wzrasta i potęguje się bez miary: kochać Boga miłością wszystkich stworzeń, tak jak On na to zasługuje.

W Dzienniku nie znajdujemy żadnej wzmianki o ponoszonych porażkach ani nawet o ciężkich walkach. A przecież gdyby one miały miejsce, to przy owym wracającym natarczywie pragnieniu ujawniania swej niegodziwości całemu światu, Święty wzmiankowałby po setki razy nawet każde małe zachwianie.

Powinniśmy dojść do wniosku, że wola Księdza Wincentego nie poddawała się nigdy; postanowienia podejmowane były jeden tylko raz, i nie było potrzeby do nich wracać. Święty szedł swoją drogą, nie zatrzymując się nigdy; nie oglądał się nawet za siebie i nie zwalniał kroku z powodu roztargnień czy niepewności. Rzecz jest na pewno zdumiewająca, lecz przeprowadzona przez nas analiza nie jest pochopna; my zaś zdajemy sobie dobrze sprawę z implikacji tych naszych ustaleń.

Psychologiczno-teologiczny klucz dozwalający przyjąć możliwość tak doskonałej i wytrwałej kontroli woli, znaleźć możemy w nagłówku umieszczonym powyżej: W miłości Bożej spłonęło wszystko! Spopieliło się w niej ubóstwo, słabość, bezwład serca; wzniósł się wysoko obraz Miłości Nieskończonej. I jeżeli w sercu człowieka może być miłość Boża tak mocna i tak gwałtowna jak ta, którą odkryliśmy u Księdza Wincentego, to jego życie składające się z samego dobra, i to tak wielkiego dobra, znajduje pełne usprawiedliwienie.

187. Jego apostolstwo

Tym, co szli z nami, gdy usiłowaliśmy śledzić ducha Księdza Wincentego w jego dążeniu do Boga i gdy zagłębialiśmy się w analizowanie całego niemal jego wewnętrznego życia, Święty ukazać się mógł jako mąż Boży, całkowicie oddany zdobywaniu szczytów doskonałości. Tymczasem w oczach ludzi jemu współczesnych jawił się jako człowiek, który pozbawiał się snu i posiłku, byleby osuszyć łzy, byle ulżyć w cierpieniu, byle wnieść pokój do domu, byle nie dopuścić do grzechu, byle jakaś istota oddała chwałę Bogu.

Nikt z owych współczesnych — nawet Vaccari czy Melia, którzy razem z nim żyli w bezgranicznym podziwie dla jego świętości — nie miał pełnego rozeznania w bogactwie i głębi jego wewnętrznego życia, gdyż może nie było im dane, by na podstawie zapisków Dziennika oceniać jego cele i jego zdobycze. Ksiądz Wincenty był dla nich przede wszystkim ojcem ubogich, wzorem duchowieństwa, niezmordowanym spowiednikiem, szerzycielem pobożności ludowej, animatorem wszelkich dzieł miłosierdzia, przyjacielem chorych i więźniów, opiekunem sierot, kaznodzieją wieśniaków i rzemieślników. Wszystko to jednak było niby budynek, którego fundamentów nie znano. Zagadkę wyjaśnił Dziennik: apostolstwo było refleksem celów osiąganych w modlitwie: nienawidzić grzechu jak go nienawidzi Bóg; do sprawy zbawienia ludzi wnosić żar odwiecznego i uniwersalnego kapłaństwa Jezusa Chrystusa; uwielbiać Boga, jak wielbił Go Jezus Chrystus, gdy żył na tej ziemi.

To na tej podstawie wznosi się ogromny gmach uniwersalnego apostolstwa Księdza Wincentego. Bo działania stanowią tylko odbicie wewnętrznej miłości i są wprost do niej proporcjonalne. Im bardziej ktoś kocha, tym dla kochanej osoby ofiarniej się krząta. Ta miłość Boga, jaką widzimy u Świętego, musiała zrodzić apostolstwo powszechne. Ta miłość kładła rękę na wszystko i cały wszechświat wzywała, by wszedł w rytm jednego serca — jakoby wszyscy mieli je tylko jedno. Bo w Księdzu Wincentym nie było ani jednej myśli, ani jednego uczucia, ani jednego świadomie doznawanego wrażenia, które nie byłoby poświęcone Bogu.

188. Święty apostolstwa świeckich

Ksiądz Wincenty w Kościele był heroldem Ducha Świętego, gdy wzywał wszystkich wiernych wszelkiego stanu i kondycji społecznej, by łączyli się z klerem w celu tworzenia razem wielkiej armii wiary i miłości dla pomnażania wszelkich dobrych dzieł i dla rozszerzania wiary na całym świecie.

Nie były to ogólniki. Święty tak właśnie myślał, by wszyscy wierni współpracowali z duchowieństwem w pomnażaniu dzieł miłosierdzia i w rozszerzaniu wiary w zależności od swych warunków przez pomoc ekonomiczną czy przez modlitwę; założył w tym celu Zjednoczenie Apostolstwa Katolickiego, w którym wszyscy znaleźliby odpowiednie dla siebie miejsce.

Chciał, by wszyscy wierni, uwrażliwieni na przykazanie miłości Bożej, stawali się apostołami zbawienia ludzi, ale powtarzał w nieskończoność, że istotnym warunkiem przygotowania się do wielkich dzieł dla chwały Bożej i uświęcenia innych, jest własna osobista świętość. Jego ustalenia dla świeckich mających kierować Domem Miłosierdzia i dla świeckich, którzy przyłączali się do Szpitalnego Dzieła dla Wojskowych, są wiarogodnym i stałym wyrazem tej prawdy.

Zasada, że apostolstwo ma się szerzyć wśród osób świeckich to odpowiednik drugiej zasady: świętość ma się szerzyć wśród osób świeckich. Świeccy włączeni do jednego Zjednoczenia stoją co do apostolskiego powołania na tym samym poziomie co duchowni; powinni zatem stanąć na tym samym poziomie świętości, jeżeli się chce, by apostolstwo ich było owocne.

Pobudka zatem Apostolstwa Katolickiego, a więc i osób świeckich w nim zjednoczonych, to najszlachetniejsza dla ludzi pobudka: „Miłujcie swych braci, bo stworzeni jesteście na obraz Miłości Nieskończonej; miłujcie ich, ponieważ Jezus ich umiłował; miłujcie, jak On ich miłował. A jeżeli kochacie ich naprawdę, to naprawdę oddajcie się sprawie ich zbawienia, jak oddał się Chrystus, który za nich umarł”.

189. Przemiana w Jezusa Chrystusa

Dostąpić przemiany w Chrystusa, to pasja Księdza Wincentego — najbardziej śmiała i najbardziej przez niego ukochana. Pewna wzmianka na ten temat pochodzi już z roku 1816; w roku 1827 pragnienie nabiera gwałtowności wybuchu i w pieśni całego jego życia występuje jako dominanta. Przemiana w Jezusa Chrystusa to jego sposób miłowania Go.

Co więcej, myślę, że istotne wyrazy jego świętości w procesie jej rozwoju dadzą się sprowadzić do trzech: naśladować Chrystusa w każdej zewnętrznej i wewnętrznej czynności; być zawsze jak najdoskonalszym obrazem Boga Ojca, Boga Syna i Boga Ducha Świętego; przemienić się zupełnie w Jezusa Chrystusa. A od kiedy doszło już do tej przemiany, Miłość Nieskończona zakłada w nim swe mieszkanie; w konsekwencji tym, co miłuje w nim Boga, jest Duch Święty; tym, kto kontempluje w nim Boga, jest Jezus Chrystus, istotny Obraz Ojca; sam zaś Wincenty, nareszcie, cały jest miłością.

Niebo wyśpiewuje chwałę Bogu. Ksiądz Wincenty śpiewa jak słońce i gwiazdy; bardziej jednak niż słońce i gwiazdy, gdyż on jest świadom tego co czyni, a czynić to chce każdym włókienkiem swej ludzkiej istoty.

190. Możliwość naśladowania Księdza Wincentego

Czy można naśladować Świętego o takich wymiarach?

Czemuż by nie? Przecież Bóg Księdza Wincentego to Bóg każdej istoty stworzonej, Bóg, który patrzy na pokorę swojej służebnicy. Stwierdzenie: „Sam z siebie nic nie potrafię, lecz z Bogiem mogę wszystko” wskazuje zawsze na wszechmoc poręczoną Słowem, co się stało ciałem. Spróbujcie dać się upoić Najdroższą Krwią Jezusa Chrystusa oraz pewnością, że duch wasz z samej swej natury jest obrazem Miłości Nieskończonej, po czym pytajcie, czy Księdza Wincentego można naśladować czy też nie.

191. POŻEGNANIE AUTORA

Niewiele znaczy mój sąd o św. Wincentym, bo autor w stosunku do bohatera opowiadanej przez siebie historii jest osobą stronniczą. Niech mi jednak będzie wolno złożyć przynajmniej to oświadczenie, że po łasce otrzymanego życia i poznania Chrystusa Pana, największym dla mnie darem Bożym jest łaska poznania świętego Wincentego i to, że mogłem uważnie przyglądać się mu z bliska; a to stało się dla mnie źródłem największej radości.

Skończyłem. Teraz kolej na Ciebie, Bracie czy Siostro. Szczęśliwej drogi; długiej, długiej drogi na skrzydłach świętego Wincentego!